Tag Archives: glazen klif

NRC keert terug naar de jaren vijftig

Ok, de volgende premier van Engeland is een vrouw – de tweede na Thatcher. Geweldig, maar waarom levert dat extra veel stuitend seksisme op bij het NRC? In welk soort kramp schoot de redactie toen de naam Theresa May viel? In zin 1 van een stuk over de nieuwe vrouwelijke premier schrijft NRC: ”In de keuken is ze wilder dan als politicus”. Onder een kop die kwalificaties uitdeelt van het type ”ijzig”. Ooit zo een mannelijke premier geïntroduceerd gezien?

Het is duidelijk: Theresa May mag wél de puinhopen van de blanke mannelijke Brexit-leiders opruimen, maar ze hoeft niet te rekenen op een neutrale pers. Ze moet de klus klaren in een seksistisch klimaat. Waarbij onder andere NRC terugkeert naar de jaren vijftig. De krant had ervoor kunnen kiezen om te negeren wat anderen schreven over May’s kookkunsten, of schoenen (naaldhakken!) of kwalificaties als ”ijzig”, omdat enige andere voorbeeld Thatcher is. Maar nee. Het herhalen van seksistische etiketten is blijkbaar te verleidelijk voor de redactie. Ik snap het wel hoor. May is een vrouw! Ze heeft borsten! Argh!

Vanwaar die verkrampte houding? Harvard deed onderzoek en kwam tot de volgende conclusies. Bij ‘leider’ of ‘manager’ denken wij mensen onbewust automatisch aan een (blanke) man. Zolang alles goed loopt voelen we geen noodzaak iemand vanuit een andere groep in het zadel te hijsen. Die urgentie ontstaat pas als de boel spaak loopt. Op dat moment van crisis – de partij dreigt uit elkaar te vallen, het bedrijf staat op de rand van faillissement – willen we iets anders proberen.

Opeens ontstaat dan ruimte voor een vrouw, een man met een gekleurde huid of, wow, een vrouw met een gekleurde huid. Zodoende kozen mensen in een experiment bij een succesvolle onderneming in 67% van de gevallen een mannelijke leider. Kregen ze echter een scenario waarbij de situatie totaal mis was gelopen, dan wilde 63% opeens een vrouw aan het roer.

Wat doe je als vertegenwoordiger van een gediscrimineerde ”minderheid”? Je kunt de topbaan weigeren, zo van ‘het risico op mislukking en persoonlijke schade voor mezelf is te groot’, maar waarschijnlijk komt er nooit meer een ander aanbod om ergens leider te worden. Dus doe je het. Vervolgens heb je niet met een glazen plafond te maken, maar met een glazen klif.

Misschien lukt het je om het tij te keren, maar de kans is groot dat je kapot valt op de messcherpe scherven. Hoe dan ook, na de val van de vrouw of nadat ze wonder boven wonder de boel redde, keren we automatisch terug naar de ”normale” situatie. De vrouw krijgt vaak een opvolger in de persoon van een (blanke) man. Het is weer business as usual. Tot de volgende crisis. Met één constante: het gezeur over het kapsel, de kleding, het stemgeluid en de al dan niet aanwezige kookkunsten van vrouwen die iets bijzonders ondernemen. Tot na de dood aan toe. Wanneer kan dat ophouden? NRC?

UPDATE: Cameron gaat, Theresa May arriveert, en Larry de kat blijft gewoon op Downing Street 10 als het officiele Hoofd Muizenvanger van het land. Hoera!

Nieuwsronde: strijdbare editie

Glazen kliffen, marketing van boeken, Zomergasten bereikt een verhouding van 50% man en 50% vrouw,  Amerikaanse staten die hun anti-abortus wetten terug moeten draaien, dat en meer in deze strijdbare editie van de nieuwsronde.

Hedy d’Ancona doet mee aan Zomergasten

  • Meisjes van acht snappen het al: de manier waarop je een boek in de markt zet, doet iets met zowel de lezers als de auteurs. Nadat The Bell Jar van Silvia Plath een chick-lit kaft kreeg, met woedende reacties tot gevolg, zou je denken dat uitgeverijen beter weten. Maar nee. Journaliste Suki Kim ging undercover en woonde een jaar in Noord-Korea om de situatie in het land van binnenuit te beschrijven. Haar uitgever besloot echter om haar boek niet te bestempelen tot werk van een verslaggever, maar als persoonlijke memoires. Op die manier ondermijnde de marketing haar professionaliteit en haar deskundigheid. Kim laat het er niet bij zitten en protesteert openlijk.
  • Zomergasten krijgt een behoorlijk diverse editie. Presentator Arjen Lubach, schrijfster Griet op de Beeck, oud-politica en feministe Hedy d’Ancona, hoogleraar gerontologie Andrea Maier, premier Mark Rutte en activist Abou Jahjah (een omstreden keuze) krijgen allemaal drie uur om een avond televisie te verzorgen. Oftewel 50% vrouwen. Complimenten, VPRO!
  • Misschien kunnen andere redacties een voorbeeld nemen aan Zomergasten, want bij het Groot Dictee is het bijvoorbeeld nog steeds een eenheidsworst. Opnieuw schrijft een blanke man de tekst van het dictee. Moeten we met ons allen echt geloven dat behalve Kristien Hemmerechts (editie 2008) en Lieve Joris (2016) geen enkele vrouwelijke auteur goed genoeg is om het dictee te schrijven? Sinds 1991? Komop zeg!
  • Nog een goed voorbeeld: de groep mensen die films een Oscar toekent, lag onder vuur omdat het vooral blanke mannen waren. Ze luisterden naar de kritiek. De groep breidt uit en nodigde honderden nieuwe leden uit, waarvan 46% vrouwen en 41% mensen met een niet-blanke huid. Als de groep die kiest meer diversiteit bereikt, wordt de kans groter dat ”andersoortige films” en ”andere mensen” *kuch vrouwen zijn mensen kuch* prijzen winnen.
  • Als vrouwen meer lof en eer winnen, krijgen ze misschien meer kansen. Nu ontvangen ze voor hetzelfde soort productie veel lagere budgetten, en hun films draaien in veel minder bioscopen dan gelijksoortige films van mannelijke collega’s. Hoog tijd dat hier verandering in komt.
  • Nadat de allerhoogste rechters in de V.S. de vloer aanveegden met wetgeving die het vrouwen onmogelijk maakt hun recht op abortus daadwerkelijk uit te oefenen, moeten conservatieven in allerlei staten hun keutels intrekken. Zo blokkeerde een rechter in Florida een wet die klinieken zou beroven van fondsen en hen zou dwingen peperdure operatiekamers op te tuigen (voor niks, want abortus is een van de veiligste procedures die er bestaan). Ook in Indiana stak een federale rechter een stokje voor anti-abortus wetgeving. Alabama, Kansas, Louisiana, Mississippi, Oklahoma en Wisconsin volgen waarschijnlijk binnenkort.
  • Verder in de V.S.: dé voorvechtster voor vrouwenrechten, presidentskandidaat Clinton, kan op warme steun van veel vrouwen rekenen. Progressieve mannen laten het echter afweten. Die andere Democratische kandidaat, Bernie Sanders, trok zich na zijn verlies nog steeds niet officieel terug en 22% van zijn potentiële kiezers zouden liever voor Trump stemmen dan Clinton. Hoe kunnen mannen van het Bernie-kamp zich als feministisch en progressief presenteren, terwijl ze tegelijkertijd  terugdeinzen om op een vrouw te stemmen? Waar blijven ze?
  • Terug in Nederland: redacteur Daphne van Rossum lanceert hashtag #ikbennietverkrachtmaar naar aanleiding van seksueel geweld tegen meisjes en vrouwen. Onder andere op muziekfestivals gaat het mis. Prima dat vrouwen het zwijgen doorbreken, maar andere partijen zijn ook aan zet. Misschien kan de overheid het succes van de ‘wees niet die vent’-campagne kopiëren. Die p.r. campagne leidde tot tien procent minder aanrandingen in Vancouver, Canada. Onder andere door de groep aan te spreken die de daders levert. Ideetje!
  • Leuk, al die vrouwen die in de nasleep van de Brexit het politieke podium beklimmen. Maar er zit een adder onder het gras. Stereotypering van vrouwen als redder, want ze zijn zo begripvol en ze communiceren zo goed en wat fijn dat ze de rotzooi opruimen. En de glazen klif – een kans pakken, maar wel voor plekken die een veel groter risico op mislukking met zich meebrengen.
  • ….En webmagazine Jezebel gaat ondertussen stug door met het bestrijden van vrouwenhater Donald Trump, met prachtige omschrijvingen zoals ”Donald Trump, our favorite fascist wad of upchucked puree carports” of ”gold-tipped mucus plug Donald Trump” (uuuurgh, smerig!!!!) of‘GOP presumptive nominee and melted Claymation villain Donald Trump”.

 

Situatie hopeloos? Huur een vrouw in om met het schip ten onder te gaan

Gaat het fout in het zakenleven? Dan denken mensen automatisch aan leiders met als vrouwelijk gekwalificeerde eigenschappen. Prompt nemen bedrijven daarna in die situatie vaker een vrouw aan. Deze leidster gaat vervolgens roemloos met het schip ten onder. Kortom, situatie hopeloos? Neem een vrouw aan om de schuld op zich te nemen.

Dat mechanisme kwam naar voren uit een serie onderzoeken van Michelle Ryan, onder andere gepubliceerd in het Journal of Applied Psychology. De volledige tekst van het onderzoek zit achter een betaalmuur, maar zakenblad Forbes las de onderzoeken en bracht voor een breder publiek in kaart hoe het werkt. Het gaat als volgt:

  • Bij het woord ‘manager’ of ‘leider’ denken de meeste mensen automatisch aan mannen. Zij hebben de juiste eigenschappen, zoals assertiviteit, dominantie en besluitvaardigheid, om bedrijven goed te leiden.
  • Gaat het mis met een bedrijf, dan raken mensen van slag. De kloof ontstaat met name omdat het zijn van een ‘onsuccesvolle manager’ haaks staat op ‘man-zijn’.
  • De onsuccesvolle leider, die geen man kan zijn, wordt geassocieerd met begrippen als passief, nerveus, angstig. Dat zijn vrouwelijke trekken.
  • Eureka! De onsuccesvolle manager heeft niet alleen vrouwelijke trekken, ze is ook gewoon een vrouw.
  • Dus zoek je vaker een vrouwelijke manager in crisissituaties. Zij is uitermate geschikt voor het managen van het falende team, het incasseren van klappen en verantwoordelijkheid nemen voor falen. En logisch dat ze faalt, want ze had immers vrouwelijke eigenschappen zoals passiviteit en nervositeit.
  • De wereld klopt weer. Phew, wat een opluchting!

Voor alle duidelijkheid: het gaat hier om onbewuste processen. Ook Forbes neemt aan dat geen enkel bedrijf bewust, willens en wetens, een vrouw uitkiest om als zondebok te fungeren. Het probleem is echter dat onbewuste vooroordelen niet opeens wegvallen omdat ze onbewust zijn. Integendeel, ze woekeren ondergronds, uit het zicht, en beïnvloeden besluiten op manieren die vaak nadelig uitpakken voor vrouwen.

Bovenstaand proces van associaties, aannames en vooroordelen over mannelijkheid en vrouwelijkheid, draagt onder andere bij aan het bestaan van de glazen klif. Onderzoekster Ryan bestudeert dat gegeven al een aantal jaar. Het gaat bij de glazen klif om het patroon dat vrouwen vooral kans maken op belangrijke posities in organisaties die falen. Ze komen pas aan bod nadat het mannelijk leiderschapsmodel aantoonbaar mislukte. Vanwege de problematische situatie loopt een vrouw vervolgens een veel groter risico om te falen. Zie je wel? Vrouw = probleem.  Man = succes. Precies wat iedereen al dacht.

Webmagazine Jezebel noemt de hele situatie een gekmakende vicieuze cirkel:

Thanks to certain traits being stereotypically cast as “female,” women are more likely to be hired on to steer sinking ships, thus propping up the idea (when those ships inevitably go under) that women aren’t good in business because of our indomitable feels, which then feeds back into the idea that women are tactful sacks of intuition, perfect for putting your dying business to sleep. Enjoy your shitty eternal spin cycle, businesswomen!

Gelukkig kun je uit de drie onderzoeken ook sprankjes hoop ontdekken. Forbes signaleert dat een succesvolle manager tegenwoordig iets vaker ook vrouwelijke trekjes krijgt toebedeeld. Blijkbaar beginnen we als cultuur langzaam door te krijgen dat ook vrouwen goed voor het bedrijfsleven kunnen zijn. Stap 1 van het proces zwakt zodoende iets af, zodat de vervolgstappen in de toekomst wat minder vaak optreden. De link ‘het gaat mis, huur een vrouw in’ bleek bovendien wat zwakker of zelfs afwezig, als de functieomschrijving expliciet stelde dat de manager ook de woordvoering zou doen en actief moest proberen het tij te keren. Ook dat biedt hoop.

Tot slot: gezien alle vooroordelen en onbewuste associaties wordt het hoog tijd om veel meer tamtam te maken als vrouwen succes hebben. Dat kan een tegenwicht bieden voor al die onderbuikgevoelens.

Minister biedt mooi voorbeeld van glazen klif

Twee en twintig jaar lang een dalende lijn bij Defensie. Een regering die op bezuinigingen reageert door verder te bezuinigen en saneren. Een piepend en krakend leger. Dat moet een keer mis gaan en tot een uitbarsting komen. Weet je wat, na al die sanerende mannen zetten we nu een vrouw neer op Defensie. Dan kan zij de kogels opvangen, en als het leger z’n uitbarsting heeft gehad, benoemen we weer een man. Wat een bekende situatie. Het doet de Zesde Clan onmiddellijk denken aan alle kenmerken van een Glazen Klif.

Minister Hennis-Plasschaert lijkt er een klassiek voorbeeld van. De Glazen Klif is een variant op het glazen plafond, en wijst op de praktijk dat als al het andere mislukt is en ‘men’ het niet meer weet, iemand uit een minderheidsgroep een kans krijgt. (Ook vrouwen zijn een minderheidsgroep in de beleving van de gevestigde orde.) Deze leider komt binnen in een verziekte situatie en loopt een veel groter afbreukrisico dan al haar mannelijke voorgangers.

De glazen klif treedt vooral op in organisaties die geen traditie van vrouwelijk leiderschap kennen. Defensie, anyone? Er zit een strategie achter:

sexism causes those in power to appoint women to these risky positions because they don’t want to risk tainting a prominent man with the stink of failure.

Pikant detail:  vrouwen herkennen en erkennen een glazen klif vaker dan mannen, en noemen in onderzoeken vaker factoren als discriminatie, het ouwe jongens krentenbroodnetwerk, en vooroordelen jegens vrouwelijke leiders. Mannen hebben de neiging het bestaan van de glazen klif te ontkennen, of denken dat de roep om een vrouw ontstaat omdat zij geschikter zijn voor moeilijke beslissingen. Wat dat betreft heet het dat vrouwen niet kunnen en/of niet willen managen, behalve als het om een rotklus gaat, dan zijn ze opeens uitermate geschikt en is niets van dat alles een probleem? Je moet er maar opkomen.

Omdat vrouwen in de regel veel minder kansen krijgen op hoge leiderschapsposities dan mannen, nemen ze de baan toch aan. Vaak hopen ze op die manier een kans te krijgen om definitief door te breken. Als ze tenminste niet in stukken gesneden worden door de scherven van het glazen plafond:

…compared to men, women who assume leadership offices may be differentially exposed to criticism and in greater danger of being apportioned blame for negative outcomes that were set in train well before they assumed their new roles. This is particularly problematic in light of evidence that directors who leave the boards of companies which have performed poorly are likely to suffer from a ‘tarnished reputation’ (Ferris et al., 2003) and are less likely be offered future directorships

De rel rond Hennis-Plasschaert voldoet precies aan de kenmerken. Iedereen wist dat het vijf voor twaalf was, ruim voordat zij aantrad. Harm de Jonge, voorzitter van Werkgroep Defensiebeleid en Krijgsmacht van de Gezamenlijke Officieren Verenigingen/Middelbaar en Hoger Burgerpersoneel bij Defensie, die de minister familiair bij haar voornaam noemt, geeft dat in Trouw openlijk toe. Voorganger minister Hans Hillen had volgens hem in het eerste kabinet-Rutte al aangegeven dat “Defensie door het ijs is gezakt”. Hij laat in zijn stuk doorschemeren dat veel militairen tegen die tijd geen enkel vertrouwen meer hadden in de regering.

Hennis-Plasschaert kwam pas helemaal aan het einde van de rit binnen. Haar benoeming vond eind 2012 plaats. De kerkhuisconstructie was toen al af. Krap tien maanden verder is zij nu opeens de klos. Hillen is nog niet weg, of militairen zeggen Hennis-Plasschaert ‘in ongekend harde bewoordingen’ de wacht aan.

Waar waren al die militairen toen mannen 22 jaar lang de boel over de rand van de afgrond bezuinigden? Waarom hielden ze hun onvrede netjes binnenskamers toen ze ten tijde van Hillen al door het ijs waren gezakt?  Als het gaat om hét bezwaar, te weten ”gewoon strepen tot de boekhouder tevreden is gesteld zonder je al te veel af te vragen in hoeverre je nu nog de gewenste samenhang in de krijgsmacht overeind kan houden”, tsja, dan kun je voor het woord ‘krijgsmacht’ net zo goed ‘thuiszorg’, ‘woningcoöperaties’ of ‘onderwijs’ invullen. Die zin beschrijft feilloos alle saneringen van de afgelopen drie jaar.

Al dit voorgaande gebeurde, maar hoge militairen roepen pas nu, opeens, om het hoofd van hun toevallig vrouwelijke minister. Het is Hennis-Plasschaert in pak ‘m beet tien maanden niet gelukt de schade van 22 jaar te herstellen, of een wonder te bewerkstelligen. Kun je haar dat aanrekenen?