Tag Archives: gezinsdrama

Partnermoord verloopt volgens vast patroon

Huiselijk geweld treft vrouwen zes keer vaker dan mannen, en soms loopt het geweld uit op moord. Het aantal vermoorde vrouwen blijft, ondanks dalende algemene misdaadcijfers, nagenoeg stabiel. Volgens het CBS vermoordden mannen vorig jaar 43 keer hun partner of ex-partner, in 2017 gebeurde dat 46 keer. Die weg, van een slechte relatie naar moord, verloopt volgens een vast patroon, ontdekte de Engelse wetenschapster Jane Monckton Smith van de universiteit van Gloucestershire. Mannen die vrouwen vermoorden zijn geen natuurramp of onvermijdelijk verschijnsel a la de zwaartekracht. We kunnen iets doen.

Criminologe Monckton Smith analyseerde 372 moorden, waaronder ook een paar van mannen die hun mannelijke partner doodden. In bijna alle gevallen betrof het echter een man die een vrouw vermoordde. Uit de analyse blijkt dat het proces van kennismaken met een vrouw, tot aan de stap om haar te doden, in acht fasen verloopt. Dat zijn de volgende:

  • Voor aanvang van de relatie heeft de toekomstige dader al een geschiedenis van stalken, mishandeling en/of seksuele agressie
  • De romance ontwikkelt zich razendsnel tot een serieuze relatie
  • De relatie kenmerkt zich al snel door dwingende controle
  • Er komt een ‘trigger’ – een gebeurtenis die dient als katalysator voor nog meer dwang en controle. Monckton Smith noemt voorbeelden zoals de aankondiging van de partner dat hij/zij de relatie wil beëindigen. Of het stel krijgt te maken met financiële problemen
  • Escalatie – een toename in de intensiteit en frequentie van de controletechnieken van de toekomstige dader. De man gaat bijvoorbeeld dreigen dat hij zelfmoord zal plegen als de vrouw iets niet doet of juist wel doet. Of de partner begint de andere partner te stalken
  • De dader bereikt een beslissend punt. Hij verandert zijn manier van denken en slaat de weg in van wraak en/of moord
  • Planning – de dader koopt wapens, verkent het terrein, zoekt naar mogelijkheden om het slachtoffer alleen aan te treffen
  • De dader vermoordt zijn of haar partner, en kan daarbij ook anderen schade toebrengen of vermoorden, zoals de kinderen van het slachtoffer

In een interview met de BBC, op 28 augustus 2019, vertelde Monckton Smith dat ze inmiddels Engelse politieagenten traint, evenals advocaten en medewerkers van de reclassering. Ze hoopt dat meer mensen hun voordeel doen met deze kennis:

She hopes that now the study has been published in the Violence Against Women Journal, the model can be rolled out more widely. “As soon as they see it, victims and professionals are able to say, ‘Oh my God, I’ve got a case at stage three’, or ‘My relationship is at stage five’,” she said. “Police have been incredibly receptive, and recognise the steps in cases they are working on, because it speaks to their experience and makes an order out of the chaos that is domestic abuse, coercive control and stalking,” she added.

De Engelse wetenschapster ziet ook aanknopingspunten om iets te doen. Meer bewustwording bij de politie en hulpverleners helpt zulke professionals om een betere risico-inschatting te maken en sneller te herkennen dat een vrouw in gevaar verkeert. Als financiële stress kan leiden tot escalatie, helpt het bijvoorbeeld als gemeenten de schulddienstverlening goed op orde hebben en stellen sneller kunnen helpen. En als vrouwen kennis nemen van deze zogenaamde ‘homicide timeline‘ – het tijdpad naar moord- kunnen ze hulpverleners beter uitleggen wat er aan de hand is en waarom ze dringend hulp nodig heeft.

Gezinsdrama’s zijn meestal mannendrama’s

Ook als de Nederlandse media eufemismen zoals ‘gezinsdrama‘ of ‘familiedrama‘ weten te vermijden, als er ergens in Nederland doden vallen in de huiselijke sfeer, hebben ze moeite met het benoemen van degene die handelt en schade aanricht. Neem deze recente kop op NOS.nl: ‘man en baby dood na sprong uit raam’. Wat een rare zinsconstructie. Hoe kwam die sprong tot stand? Zou een baby zelfstandig besluiten uit een raam te springen?

Foto: de Gelderlander

Nee. Het is de man die volgens getuigen met de baby op de arm uit het raam sprong, waarna niet alleen hij, maar ook dit kleine kindje stierf. De NOS meldt verderop in het artikel dat de man voor zijn sprong zijn ex-vrouw bedreigde met een handgranaat. En dat de politie later het lichaam van de moeder van de man in de woning aantrof. Waarna dit volgt:

De doodsoorzaak van de vrouw, de oma van het kind, is nog niet bekend. De politie gaat ervan uit dat ze door een misdrijf om het leven is gekomen.

Waarschijnlijk brachten aliens haar om het leven. Of nee, wacht, vleesetende planten. Of nee, wacht, zou het dan toch die man geweest zijn, die eerder zijn ex bedreigde en later uit het raam sprong met de baby? Hmmmm… moeilijk, moeilijk….. wat zou het zijn… wie zou hier gehandeld hebben…..

Soms lijkt er zelfs enige sympathie door te schemeren in krantenkoppen. Neem deze: man doodt ex-vrouw, maar spaart kinderen. Iemand sparen, afzien van doden, daar hangt historisch gezien een zweem van genade omheen. De machthebber kan beschikken over leven of dood, maar vol van genade spaart hij iemands leven. Respect man! Lees je echter verder, dan blijkt de patriarch van dienst de 47-jarige Willem L. te zijn. Hij bedreigde en mishandelde zijn partner, voordat hij haar uiteindelijk vermoordde. Misschien was hij toch niet zo genadig als de krantenkop de lezer deed vermoeden.

Zo gaat het steeds. Als lezer zie je koppen met termen als gezinsdrama, familiedrama, koppen die in het midden laten wie handelde en wie meegezogen werd in het geweld. Lees je echter wat de nieuwsartikelen echt melden, dan blijkt al snel dat er iets anders aan de hand is. Mannen vallen exen aan, vermoorden vrouwen en kinderen en soms een andere man, meestal de nieuwe vriend van de ex. Het woord ‘gezinsdrama’ is bijzonder misleidend. Het gaat om mannen die moorden, en de rest van het gezin eindigt dood of verminkt. Vaak plegen de mannen na hun ultieme wandaad zelfmoord.

Waarom is het belangrijk man en paard te noemen? Omdat het niet-benoemen van daders en hun gender rare situaties oplevert. Alsof baby’s zelf uit ramen springen, alsof vrouwen ”opeens” dood zijn, alsof dit type intiem geweld gelijk staat aan een natuurfenomeen. Maar het is geen onzichtbare hand die slaat, of een natuurkracht die negatieve effecten heeft op de omgeving. Het gaat om mensenwerk. Vaak mannenwerk. Zij besluiten emoties in daden om te zetten, met fatale gevolgen.

Als je dat niet expliciet maakt, blijft onduidelijk wie de misdaden pleegt en weet je ook niet waar je moet beginnen om dit soort geweld terug te dringen. Pas als je erkent dat mannen veelal de daders zijn, kun je helder nadenken en kritische vragen stellen. Wat bezielt deze mannen? Hadden de mannen zichzelf eerder kunnen voorzien van goede hulp, psychologisch of anderszins? Waren er signalen die anderen hadden kunnen oppikken? Is preventie mogelijk? Hoe kunnen we vrouwen adequater helpen, als mannen het op hen gemunt hebben en de vrouwen daardoor zelfs in acuut levensgevaar verkeren?

In tegenstelling tot landen als Spanje, Engeland en Australië kent Nederland geen sites waar mensen bijhouden hoeveel mannen hun partner of ex-partner bedreigen, mishandelen en vermoorden, al dan niet met medeneming van kinderen. Ikzelf heb vorig jaar de cijfers op een rij proberen te zetten. Maar die ene losse poging is niet hetzelfde als structureel de feiten verzamelen, met een expliciete focus op gender, machtsverhoudingen en geweldspatronen.

Zoiets zou er wel moeten komen. In plaats van hier een incident, daar een drama, maken dat soort sites patronen inzichtelijk en geven ze inzicht in de omvang van het probleem. Misschien dat zo’n overzicht eindelijk een gevoel van urgentie kan oproepen. Dat mannengeweld indammen of zelfs voorkomen is in de huidige situatie van eufemismen en gebrek aan context ontzettend lastig. Laten we als eerste stap tenminste beginnen met het duidelijk benoemen van de feiten, in plaats van steeds om de hete brij heen te draaien.