Tag Archives: geschiedenis

Vrouwenmars trekt meer mensen dan inauguratie Trump

De Vrouwenmars in Washington, tegen Trump en alles waar hij voor staat, trok 500.000 demonstranten, twee keer zoveel mensen als de inauguratie. UPDATE: de teller staat nu op een miljoen. Het protest overschaduwde Trump’s eerste werkdag. Ook in honderden andere steden trokken mensen de straat op om te demonstreren tegen de nieuwe president. In Nederland onder andere in Amsterdam en Den Haag. Bij deze marsen was de opkomst óók groter dan verwacht. Een geweldig succes. Vreedzaam, met nul arrestaties, en mét een zee van roze gebreide pussyhats. Zelfs bij de politie.

Vrouwenmarsen hebben de geschiedenis al eerder drastisch veranderd. Trump en zijn team zouden er goed aan doen te luisteren naar de woorden van de vrouwen en mannen die een speech hielden. In Washington onder andere actrice Ashley Judd, die veel lol had met Trump’s nare vrouw-uitspraken, het optreden van Alicia Keys, America Ferrera, de 6-jarige Sophie Cruz en haar familie, filmmaker Michael Moore, actrice Scarlett Johansson, enzovoorts. Buiten Washington maakte senator Elizabeth Warren indruk met haar vurige toespraak in Boston, evenals presidentskandidaat Bernie Sanders in Vermont.

Diverse media gaven de uitgeschreven versies van de speeches, dus je kunt hun woorden nalezen als je wil. Onder andere die van Gloria Steinem, Janet Mock over transgenders en de rechten van prostituees, Madonna die ophef veroorzaakte met een paar fikse krachttermen, en Angela Davis, activiste pur sang.

Vox analyseerde de uitgangspunten van de Women’s March en signaleert dat de organisatoren zich stevig neerzetten als intersectionele feministen. Dat betekent dat gender meetelt, maar ook huidkleur, sociale ”klasse” en andere factoren die van invloed zijn op je positie binnen een hiërarchie. Door dit uitgangspunt te hanteren denken de organisatoren aan de langere termijn:

“If your short-term goal is to get as many people as possible at the march, maybe you don’t want to alienate people,” Anne Valk, the author of Radical Sisters, said in the same article. “But if your longer-term goal is to use the march as a catalyst for progressive social and political change, then that has to include thinking about race and class privilege.” Cooper says a key point to remember amid debates about intersectionality is simply that “when we organize under the banner of shared womanhood, acknowledging all these moving parts makes our collective work not weaker but stronger.”

Zie ook mijn uitleg over intersectionaliteit binnen de veelkleurige wereld van het feminisme. En dit interview met een Afro-Amerikaanse demonstrante.

Vanwege de duidelijke feministische inslag gold de Vrouwenmars bij voorbaat al als controversieel. New York Magazine signaleert dat dit grotendeels ligt aan negatieve beeldvorming in de media. Die schepten in de aanloop naar de protesten een beeld van feminisme in crisis en gedoe binnen de organisatoren en tussen vrouwen onderling. Net als bij Clinton kon er niks positiefs over de demonstratie gezegd worden. Ook besteedden diverse kranten en sites buitensporig veel aandacht aan discussies rondom ras en racisme. Alsof dat verkeerd is. Je zou ook kunnen zeggen dat zulke discussies juist essentieel zijn:

“When you make something that accounts for the most oppressed, everybody’s life tends to get better.” But that process may have bumps from time to time. UCLA’s Grace Hong believes the discord around today’s marches may, in the end, be good for feminism: “Maybe the point is to not all agree,” she says. “Maybe the point is to do these kinds of things so that you can have the tough conversations.” And maybe, she says, these marches are the next step toward having those tough, but necessary, talks.

Na de Mars lijken alle zorgen vergeten. Website Politicus USA noemt de demonstratie het grootste protest ooit in de V.S., met alleen al in Amerikaanse steden bijna drie miljoen deelnemers. Volgens zakenblad Forbes vormen de organisatoren een perfect voorbeeld van sociaal ondernemerschap. Daarnaast ziet onder andere de Boston Globe een directe lijn tussen heden en verleden. Honderd jaar geleden trokken zoveel vrouwen door de straten van Washington om het stemrecht te eisen, dat kandidaat Woodrow Wilson bijna Washington niet inkomen voor zijn inauguratie.

Nu, een eeuw later, moeten vrouwen nog steeds actie voeren om een sterkere positie in de samenleving te veroveren. Veel speeches, in Washington en andere steden, gingen over misstanden, inperkingen van vrouwenrechten, achterstand en alle andere manieren waarop vrouwen nog steeds tweederangs burgers zijn. Het speelveld is nog steeds niet gelijk, vrouwen trekken nog steeds aan het korte eind. Dus: protest!

Dat deden vrouwen en mannen 21 januari 2017 (opnieuw) met verve. Zakenblad Business Insider signaleert dat de succesvolle marsen een boodschap van eenheid afgeven. Het blad citeert feministe Gloria Steinem, een van de sprekers tijdens de Women’s March in Washington:

“Sometimes we must put our bodies where our beliefs are. Sometimes pressing send is not enough,” Steinem said, making a subtle dig at the Twitter-obsessed President Trump. “This unifies us with the many in the world who do not have electricity or computers … but do have the same hopes, the same dreams.” “This is an outpouring of energy and true democracy like I have never seen in my very long life. It is wide in age, it is deep in diversity. And remember, the Constitution does not begin with “I, the President,’ it begins with ‘We, the people,’” Steinem said.

Dus, Trump, pas maar op.

UPDATE: de mannen van de Vrouwenmars. En als je inspiratie zoekt voor feministische slogans: webmagazine Jezebel verzamelde de favoriete plakkaten. Ook de Huffington Post zette veel mensen met hun protestbord op de foto.

De lezing van… historica Mary Beard

De Engelse historica Mary Beard verzorgde in maart 2014 de London Review of Books Winter Lecture in het British Museum. Als onderwerp koos ze de stem van de vrouw in het openbaar. Als vrouwen publiekelijk speechen, volgt nog té vaak een vermaning of verzuchting. Praat ze nou nog steeds? Wat een gekakel. In haar lezing traceert ze pogingen om vrouwen het zwijgen op te liggen terug tot minstens de oude Grieken, en legt verbanden met hoe we in het heden omgaan met speechende vrouwen.

Beard signaleert dat voor (elite) jongens bij de oude Grieken en Romeinen, spreken in het openbaar een exclusief mannelijk recht was. Publiek speechen was hét teken dat de jongen een man was geworden. Of dat een volwassen man écht mannelijk was. Als een vrouw in het openbaar, formeel, het woord nam, kon ze per definitie geen vrouw zijn. Ze was androgyn of, erger, monsterlijk.

Beard signaleert twee uitzonderingen op de historische ‘regel’ dat vrouwen moeten zwijgen. Vrouwen mogen in het openbaar spreken over de situatie van vrouwen, en om te vertellen dat ze ergens het slachtoffer van zijn geworden. Beard plaatst zichzelf met lichte ironie en humor in dezelfde traditie:

 I’m not saying that women’s voices raised in support of women’s causes weren’t important, but it remains the case that women’s public speech has for centuries been ‘niched’ into that area. Here, I suppose I should flag up – before someone else does – my own topic this evening. No one forced it on me. But it can hardly be a coincidence that I chose to talk on the ‘public voice of women’ rather than about, say, migration or the war in Syria. I probably have to confess to being in the niche too.

Vrouwelijke traditie krijgt nieuwe opvolgsters

Boekenwurmen opgelet: historische fictie krijgt vanaf dit jaar extra aandacht. In het buitenland zijn romans in dit genre al mateloos populair. Ook Nederlandse uitgevers wagen nu een kans. Zo wil uitgeverij Ambo | Anthos vanaf  dit jaar zes historische romans per jaar uitbrengen, met een sterke focus op vrouwen. Dat past in een Nederlandse traditie die minstens tot de negentiende eeuw teruggaat.

Bijna alle historische boeken die Ambo | Anthos dit jaar publiceert, hebben een zelfstandige vrouw in de hoofdrol. De verhalen spelen zich vooral af tijdens de Gouden Eeuw, en komen vaak uit de koker van een schrijfster, zoals Simone van der Vlugt, Tanya Commandeur, Suzanne Wouda, Femke Roobol, Brenda Meuleman, Suzanne Hazenberg en Daniëlle Hermans.

Vrouwen die historische fictie schrijven, hebben in Nederland een lange traditie. Daarvoor hoeven we alleen maar te kijken naar de uitstekende biografie Strijd tegen de Stilte, over Johanna Naber. Maria Grever brengt leven en werk van deze Nederlandse historica in kaart en schetst meteen een beeld van het begin van geschiedenis als academisch werkveld.

Als universitair vak was geschiedenis lange voorbehouden aan mannen, maakt Grever inzichtelijk. De paar welgestelde vrouwen die toegang kregen tot de faculteit, bleven in de marge hangen. Na hun studie werden ze hooguit bibliothecaresse of hoofd van een archief. Als ze trouwden, verdwenen ze naar huis.

Vrouwen die belangstelling hadden voor geschiedenis, moesten meestal andere wegen zoeken om iets te doen met hun ambities als historica. Een aantal van hen vond die alternatieve weg: ze schreven historische fictie. Zo konden ze zich tóch bekwamen in de geschiedenis, ook al had hun werk een tweederangs status (want: ‘onwetenschappelijk’).

Grever signaleert dat hun werk een belangrijke schakel vormde in de lange weg die vrouwen moesten afleggen, om uiteindelijk écht door te dringen tot faculteiten Geschiedenis van universiteiten. Onder hen mensen als Trui Toussaint, Catharina van Rees, Adele Opzoomer (onder het pseudoniem A.S.C. Wallis, zodat haar sekse niet zo opviel), Margaretha Maclaine Pont en Betsy Hasebroek. Vaak concentreerden ze zich op vrouwelijke figuren uit de geschiedenis, zoals landvoogdes Margaretha van Parma.

Later volgden mensen zoals Jo van Ammers-Küller (1884-1966), met in die tijd beroemde titels als De Opstandigen, of M.A.M. Renes-Boldingh, die in 1963 Vrouwe Rixt van Ameland schreef. Hint voor uitgeverij Ambo:

Een boek dat ik al jaren geleden met veel plezier gelezen heb is: Vrouwe Rixt van Ameland. Het is geschreven door M.A. Renes -Boldingh en uitgegeven door uitgeverij Callenbach. […] Vrouwe Rixt is nog steeds goed leesbaar en misschien wel een herdruk waard.

Jaaaaaa, herdruk, herdruk!

Kortom, Simone van der Vlugt en collega’s komen niet uit de lucht vallen. Ze werken niet in een vacuüm. Integendeel. Zij behoren tot een traditie van Nederlandse schrijfsters die zich goed documenteren en periodes uit het verleden opnieuw tot leven wekken, in verhalen die hopelijk in de smaak vallen bij veel lezers en waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Fijn dat deze traditie nieuwe steun krijgt van uitgevers!

Er staat een vrouw in de tuin

We práten maar door over Eva die de mensheid uit een paradijselijke tuin verdreef. Maar waarom horen we zelden iets over de paradijzen die sindsdien door vrouwen worden gecreëerd? Met die vraag dook Anna Mieke Backer de Nederlandse geschiedenis in en schreef het boek Er Stond een Vrouw in de Tuin – over de rol van vrouwen in het Nederlandse landschap. Er gaat een wereld voor je open.

Voor zover ik weet is dit het eerste boek wat zo diep ingaat op de rol van vrouwen bij de aanleg, het onderhoud en de architectuur van tuinen in Nederland en omgeving. Veel werken concentreren zich op de formele opdrachtgevers, de makers van gesigneerde plattegronden en officiële tuinarchitecten. Backer noemt dit een Bermudadriehoek, waarin vrouwen spoorloos verdwenen omdat het formele circuit tot het domein van de mannen behoorden. Pas begin 1700 duikt de eerste tekening van een tuinontwerp op, waar duidelijk een vrouwennaam bij staat.

Wil je weten wat vrouwen deden, dan moet je de archieven induiken, brieven van vrouwen uit die tijd lezen, je verdiepen in de geschiedenis van adellijke families en de activiteiten van de vrouwen van. Dat is precies wat Backer deed, en het levert een fascinerend relaas op. Het NRC loofde het boek terecht met complimenten zoals een prachteditie. De auteur kreeg op 29 juli 2016 ook ruimte op radioprogramma Vroege Vogels om te vertellen over haar speurtocht naar het aandeel van vrouwen in de tuinarchitectuur

Op de site van de uitgeverij, HEF Publishers, staan bijlagen bij het boek. Zoals een kort overzicht van belangrijke vruchtbaarheidsgodinnen, een lijst Myriaplanten, gerangschikt naar kleur en bloeiwijze én zoals in 1591 in kaart gebracht en een overzicht van de tuinen van Marie de Brimeu.

Enfin, aarzel niet. Koop dit boek 😉

Vrouwen geven vrouwen een plek in de geschiedenis

Leve historica Nancy Goldstone. Ze schreef een boeiend boek over Yolande van Aragon, heerseres, diplomate en hoogstwaarschijnlijk de grote vrouw achter Jeanne d’Arc. Ze zette vier zussen in het zonnetje, die als koninginnen een grote rol speelden in het 13e-eeuwse Europa. Goldstone onttrok ook de middeleeuwse koningin Joanna van Napels aan de vergetelheid. Op die manier is ze een voorbeeld van iemand die vrouwelijk leiderschap in ere hersteld, en vrouwen hun plek in de geschiedenis teruggeeft.

Geschiedenis roept bij de meeste mensen automatische beelden op van generaals en koningen die rijken besturen en oorlog voeren. Maar het wemelt van vrouwelijke leiders. Veel mensen weten dat niet. Desgevraagd komen ze misschien op de proppen met Nefertiti, die mooie vrouw, je-weet-wel, van die beeldjes, en dat is het dan. Maar er is zoveel meer. Ook al moet je soms moeite doen om hun verhalen te vinden, en zie je sporen van moedwillige censuur, tóch komen ze steeds meer naar voren.

Vrouwen spelen een belangrijke rol bij die toenemende zichtbaarheid van vrouwen in de geschiedenis. Goldstone past in het rijtje Johanna Naber, Gerda Lerner, Els Kloek, Jolande Withuis, en al die andere vrouwen die een of meer vrouwen als onderwerp van hun studies kozen.

Goldstone maakt inzichtelijk hoeveel moeite vrouwen moesten doen om zich te handhaven in de samenlevingen van hun tijd. Vaak kregen ze geen eer van hun werk. In het geval van Joanna besloot de Paus bijvoorbeeld om haar om hem moverende redenen te excommuniceren. Zodoende kreeg deze koningin na haar dood geen graf. Toch hield deze vrouw bij leven met grote moed haar land bij elkaar, redde de economie verschillende keren, en schiep een gunstig klimaat voor vrouwen om te studeren en bijvoorbeeld het beroep van arts uit te oefenen.

Een extra handicap vormde de noodzaak om als koningin een echtgenoot naast zich te hebben. Die echtgenoot moest onder andere het leger leiden:

Joanna, as Goldstone shows, was an accomplished politician and a resilient leader, dedicated to the advancement of her kingdom, but she could not lead an army to defend her territories. Instead, her marriage was used as a means of fending off the Hungarian threat – only to find that the uncertain status of a reigning queen’s husband served to precipitate the conflict to new heights.

Koningen hadden dit soort handicaps niet, en ze hoefden ook geen vooroordelen te overwinnen van het type ‘vrouw aan het stuur, bloed aan de muur’. Dat Joanna ondanks dit type beperkingen zo succesvol was als koningin, pleit extra voor haar. Fijn dat Goldstone haar verhaal aan de vergetelheid onttrok en lezers de kans geeft kennis te maken met deze en andere machtige vrouwen.

Nieuwsronde: de louter positieve editie

Pasen! Dat viert dit weblog met een editie van de nieuwsronde vol positieve berichten. Successen, eervolle prijzen, mijlpalen, in deze aflevering louter goede ontwikkelingen op het gebied van vrouwenemancipatie.

Auto's onveiliger voor vrouwenVooruitgang!

  • De Amerikaanse tak van Amazon betaalt mannen en vrouwen evenveel. De onderneming heeft de hardnekkige loonkloof, die zoveel vrouwen op achterstand zet, nagenoeg weten uit te bannen. Gelijk loon voor gelijk werk? Het kan! Bovendien krijgen medewerkers sinds kort twintig weken betaald ouderschapsverlof. Da’s in de V.S. zeer uitzonderlijk. Kortom, hulde.
  • Nederland valt sinds 1 maart 2016 onder het zogenaamde Verdrag van Istanbul. Dit verdrag dwingt ondertekenaars om geweld tegen vrouwen actief te bestrijden en tegen te gaan (preventie). In Nederland heeft 45% van alle vrouwen ouder dan 15 jaar ooit te maken gehad met lichamelijk en/of seksueel geweld, meldt het College voor de Rechten van de Mens. ”Het Verdrag geeft een nieuwe impuls aan de aanpak van dit maatschappelijke probleem,” hoopt deze instantie. Hard nodig, want naast allerlei andere factoren die vrouwen tegen houden, scoort huiselijk geweld ook hoog.
  • De beroemde Michelin gids krijgt een nieuw, bijzonder zusje: een gids over alle vrouwelijke topkoks. De editie zoomt in op 74 restaurants uit België en Luxemburg met één of meer vrouwelijke chefs. Onder hen Karen Keygnaert van restaurant A’Qi; Arabelle Meirlaen in Marchin; Lydia Glacé van restaurant Les Gourmands en Léa Linster, als eerste vrouw bekroond met een Bocuse d’Or.
  • Eindelijk gerechtigheid. Voor het eerst kwalificeert het internationale Strafhof in Den Haag seksueel geweld als oorlogsmisdaad. De drie rechters deden hun uitspraak in een zaak tegen Jean-Pierre Bemba Gombo. Als rebellenleider was hij in de Congo betrokken bij massale verkrachtingen van vrouwen.
  • Psycholoog Marleen Rijkeboer won de Docentenprijs 2015-2016 van de Universiteit Utrecht. Het was voor het eerst in zeven jaar dat een vrouw een kans maakte. Het onafhankelijk nieuwsblad van de universiteit, DUB, signaleerde dat studieverenigingen opvallend vaak alleen mannen voordroegen voor de eretitel. Zeventien nominaties in totaal, zonder dat daar een vrouw bijzat? Statistisch bijzonder onwaarschijnlijk… Wel fijn dat de eerste keer in al die jaren dat een vereniging een vrouw voordraagt, zij ook meteen wint.
  • Films met vrouwen in de hoofdrol of in belangrijke bijrollen deden het goed in de bioscopen. 10 Cloverfield Lane harkte 25,2 miljoen dollar binnen in de eerste weken. Dat mensen Batman vs Superman willen zien, komt voornamelijk door het personage Wonder Woman. The Witch geldt niet alleen als de beste horrorfilm die het jaar 2016 tot nu toe bracht, maar het verhaal is ook nog eens bijzonder feministisch.
  • Filmgerelateerd ander nieuws: De Canadese filmcommissie verdeelt het beschikbare budget 50-50 onder tussen mannelijke en vrouwelijke regisseurs. Het fonds wil daarmee de gelijkwaardigheid tussen de seksen bevorderen, en vrouwen de kans geven hun eigen verhalen te vertellen. Hulde!
  • De Nederlandse regering steekt 12 miljoen euro in onderzoek naar de gezondheid van vrouwen. De resultaten van de studie moeten de zorg verbeteren. Nu sterven onnodig veel vrouwen omdat artsen bijvoorbeeld de symptomen van een hartaanval niet goed herkennen, en vrouwen naar huis sturen omdat hun klachten tussen de oren zitten.
  • Weg met de jaren vijftig rolpatronen! Speelgoedfabrikant Lego introduceert een set met een vaderpoppetje met fles en een werkende moeder. Winkelketen Target gebruikte een mannelijk model om hun XXL-kleding te showen. De gelukkige, Zach Miko, kreeg prompt een contract bij IMG Models. Grote kans dat er binnenkort voor het eerst een plus-size mannelijk model op de catwalk paradeert. En Femke van Odijk schrijft voetbalgeschiedenis in Nederland. Ze is de eerste vrouw die een mannenelftal gaat trainen.
  • Feminist Frequency, bekend van video-analyses over rolpatronen, stereotypering van vrouwen in computerspelletjes en andere feministische onderwerpen, begon een crowdfunding actie voor een nieuwe serie. Deze keer over vrouwen die in het verleden hun eigen koers voeren en naam maakten. De actie leverde binnen de kortste keren ruim 73.000 dollar op. Ordinary Women, here we come….

Fijne Paasdagen,

groetjes

Ingrid

Geschiedenis is een feestje van en voor mannen

Geschiedenis? Een genre van mannen, voor mannen, over mannen. Dat beeld rijst op uit een onderzoek van magazine Slate. Het blad bekeek 614 boeken van tachtig Amerikaanse uitgeverijen, gepubliceerd in 2015, en merkte dat de auteur in 75,8% van de gevallen tot de mannelijke sekse behoorde. In het geval van biografieën schrijven deze mannen zelden over het leven van een vrouw. Slechts 6% deed dat. Aandacht voor vrouwen komt vooral van andere vrouwen….

gender_discrimination_resized

Dagblad The Guardian signaleert dat de situatie in Engeland net zo scheef zit. De top vijftig van best verkochte geschiedenisboeken bestaat uit 46 mannen en slechts vier vrouwen. Publicatielijsten uit 2015 kondigen 57 boeken aan. Slechts dertien uitgaven zijn geschreven door een vrouw.

Dit heeft gevolgen voor het beeld van de geschiedenis. De mannen die over mannen schrijven concentreren zich op ‘mannelijke’ terreinen zoals sport, koningen, oorlogen en nog meer oorlogen. De schaarse vrouwelijke auteurs hebben de neiging zich te richten op als ‘vrouwelijk’ gecodeerde terreinen. Bij de biografieën zie je een inhaalslag: bijna zeventig procent van de biografes kiest een vrouwenleven als onderwerp, omdat veel interessante verhalen zo lang ongehoord bleven.

Goede cijfers over de situatie in Nederland heb ik niet gevonden – kan aan mijn zoekmethoden liggen, dus als iemand de link heeft naar een goed onderbouwde cijfermatige analyse zou ik zeggen: mail! Een lijst van zeventig geschiedenisboeken van het Historisch Nieuwsblad wemelt in ieder geval van de boeken van mannen. Tussen alle Jannen en Joosten en Maartens is het flink zoeken naar een Hella S. Haasse of Els Kloek.

Ook duikt in Nederland hetzelfde patroon op als in Engeland en de V.S. Mannen schrijven niet vaak over vrouwen. Als een geschiedenisboek vrouwen een prominente plek geeft, is de auteur meestal een vrouw. Els Kloek stond bijvoorbeeld aan het hoofd van 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Bij biografieën over mannenlevens is de auteur meestal een man. Biografieën over vrouwen komen meestal uit de koker van een schrijfster. Zie de boeken over danseres Olga de Haas, feministe Joke Smit, Koningin Juliana, enzovoorts.

Hoe komt dat? Veel mensen uit het boekenvak reageerden op deze totaal scheve balans, zoals in kaart gebracht door Slate en The Guardian. Een van de verklaringen luidt dat de markt zich richt op feestdagen zoals Kerstmis. Uitgeverijen publiceren rond die tijd boeken die mensen cadeau kunnen geven aan pap, opa of een ander mannelijk familielid. Met dat idee in het achterhoofd neigt de onderwerpskeuze vanzelf naar thema’s die mannen geacht worden interessant te vinden, zoals oorlogen en biografieën over leiders.

Daarnaast speelt de link met media zoals de televisie een rol. Het zijn voornamelijk blanke mannen die een geschiedenisserie in de wacht slepen en afleveringen lang over een bepaald onderwerp mogen praten. Dit bevordert vervolgens de verkoop van hun geschiedenisboeken, waarna deze mannen een groter podium hebben om van hun volgende boek een bestseller te maken. Zo krijg je vanzelf een elitegroep die de toon zet – en die toon is mannelijk gecodeerd.

Uitgeefster Lara Heimert wil ook naar de bredere sociologische context kijken:

“We have a real problem in publishing, but it’s not just a publishing problem,” Heimert wrote. “What is it about the way we educate our children that channels women toward literature departments and men toward history and politics departments? What are our assumptions—and by ‘our’ I mean publishers, booksellers, book reviewers &c—that lead us to publish history books for Father’s Day and fiction and memoir for Mother’s Day? Are these based on data or merely stereotypes?

Kortom, we hebben nog een lange weg te gaan…..

Seksisme alarm: historicus Van Baar weet wel hoe feministen denken

Historicus Dirk-Jan van Baar weet precies hoe feministen denken. En codeert het begrip ”intellectueel” als op en top mannelijk. Dubbel seksisme alarm dus. Vindplaats: zijn bespreking van een roman van de filosoof en schrijver Michel Houellebecq in De Volkskrant, onder de noemer ‘De moderne westerse intellectueel is een lul van een vent’.

behold a man has come

Houellebecq publiceerde onlangs de roman Soumission (Onderworpen). Hij snijdt daarin thema’s aan als de opkomst van het rechts-extremisme in Frankrijk, het jihadisme, de positie van moslims en de manier waarop een blanke intellectuele man op de ontwikkelingen in de samenleving reageert. Die reactie bestaat vooral uit wegrennen en met alle winden meewaaien. Van Baar vindt de roman profetisch en schrijft aan het slot van zijn overpeinzingen:

De moderne westerse intellectueel is volgens Houellebecq een lul van een vent, een lamzak voor wie alleen nog z’n natje en z’n droogje telt. Daarmee krijgen niet alleen de jihadisten gelijk, maar ook de feministen. Ze minachten allemaal hetzelfde soort man, een slappeling die overal voor wijkt. Toen dat tot me doordrong, begon het in Keulen nog veel harder te donderen.

Met het beeld van de moderne westerse intellectueel als lul van een vent herhaalt Van Baar kritiekloos een zienswijze, die al eeuwenlang gebruikt wordt om vrouwen buiten te sluiten. Je codeert iets als op en top mannelijk, vervolgens vormen vrouwen een probleem want ze passen niet in dat beeld. Daarna kun je vrouwen buitensluiten: ze voldoen niet aan de eisen, ze leveren niet de gewenste kwaliteit.

Van Baart zou dit mechanisme moeten kennen. Het gebeurde immers in zijn eigen vakgebied. In Strijd tegen de Stilte documenteert Maria Grever hoe mannen, bij de opkomst van geschiedenis als academisch vak, de historicus definieerden als dappere intellectuele man. Vervolgens sloten ze met die beeldvorming de deur voor vrouwen. De paar vrouwen die afstudeerden als historica kwamen niet verder dan hoofd van een archief. De vette banen op universiteiten gingen naar de mannelijke evenbeelden van ‘de’ historicus. Zij stelden ook de geschiedkundige canon samen – waarbij evenbeelden van henzelf domineerden.

Van Baar had vraagtekens bij het mannelijke beeld van ‘de’ westerse intellectueel kunnen plaatsen, maar doet dat niet. Zodoende maakt hij zichzelf tot een onderdeel van dit probleem.

Dan zijn zienswijze over jihadisten en feministen. Ze minachten volgens Van Baart beiden ”hetzelfde soort man, een slappeling die overal voor wijkt”. Wow. Wauwiewauw. Van Baart zou zo de petitie kunnen ondertekenen, waarmee mensen het feminisme willen uitroepen to een terroristische stroming. Jihad, feminisme, een pot nat als het gaat om mannenhaat…

terrorist feminist

Van Baart geeft hiermee blijk van een enorm gebrek aan inzicht in de doelen en aspecten van het feminisme. De twee kunnen juist niet verder van elkaar af staan. Jihadisten geven blijk van een grote weerzin tegen de democratie en de scheiding tussen kerk en staat. Ze ijveren in de regel voor een religieuze heilstaat, en gebruiken hun eigen interpretatie van de Koran om zaken zoals het houden van seksslavinnen goed te praten.

Het feminisme daarentegen is een politieke beweging met een grote diversiteit. De meeste feministen ijveren voor een volwaardige deelname van vrouwen aan de samenleving en een einde aan keurslijven en machtsverhoudingen die zowel mannen als vrouwen schaden. Ze willen minder geweld en meer democratie. Zie onder andere de taaie strijd voor het vrouwenkiesrecht, het bewerkstelligen van een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in de politiek en de vele analyses en opiniestukken waaruit dit streven blijkt. Iedereen doet dit op haar eigen manier: ”het” feminisme bestaat niet. Feministen hebben geen Heilig Boek of ondergrondse bunker met een Grote Leidster die alles bepaalt.

Als je al van terreur wilt spreken, zijn het juist feministen die het doelwit zijn. Moderne feministen strijden met opiniestukken, rechtszaken, analyses, onderzoeken, toespraken en Twittercampagnes, en krijgen daarop te maken met massale doodsbedreigingen en terreuracties om hen het zwijgen op te leggen. Sociale media bieden wat dat betreft een ideaal platform om massaal ten strijde te trekken tegen iedere vrouw die een feministisch geluid durft te uiten. Soms duiken feministen zelfs onder, omdat hun veiligheid teveel in gevaar komt. Of stoppen met hun werk, omdat de structurele haat hen teveel wordt:

In her epochal book “Backlash,” Susan Faludi described the anti-feminist cultural messages of the 1980s as a “relentless whittling-down process” that “served to stir women’s private anxieties and break their political wills.” Today’s online backlash may be even more draining. It saps morale and leads to burnout. “You can’t get called a c— day in, day out for 10 years and not have that make a really serious impact on your psyche,” says Valenti

Van Baart’s vergelijking met jihadisten riekt ook naar de ‘feministen zijn mannenhaters’ clichés. Met als enige verschil dat Van Baart ‘man’ iets scherper omschrijft. Feministen haten nu blijkbaar alleen de slappe mannen. Vooruitgang!  Wat spreekt hier een onbegrip uit, zeg. Als feministische vrouwen iets op dit vlak haten, gaat het meestal om veroordelingen van structureel seksisme en het gedrag wat daar mee gepaard gaat. Feministen benoemen ook feiten, zoals het feit dat mannen de hoofdleverancier zijn van daders van seksueel geweld.

Als een man dat wil veranderen in een persoonlijke aanval op hemzelf, zegt dat vanalles over de man, en niet over de vrouw die seksisme aan de kaak stelt. Van Baar lijkt dit fundamentele punt niet in te zien. Hij zal ons wel even vertellen hoe feministen denken en dat ‘het’ feminisme slappe mannen haat. Die houding getuigt van een enorme arrogantie.

De alinea die Van Baar in de Volkskrant schreef lijkt onbelangrijk. Maar het venijn zit ‘m juist in de terloopsheid waarmee zoiets als dit als vanzelfsprekend in een landelijke krant verschijnt. Dagelijks kom je tientallen van dit soort momenten van onder de radar vliegend seksisme tegen. Stuk voor stuk stelt het niet zoveel voor, maar juist al die incidentjes samen krijgen een grote kracht. Waar we ons nauwelijks van bewust zijn, omdat het zo automatisch en onnadenkend gebeurt. Daarom pik ik er af en toe zo’n voorbeeld uit. Het is niet onschuldig wat hier gebeurt – het is een onderdeel van de dood-door-duizend-sneden, met zeer nadelige gevolgen voor vrouwen en het feminisme.

Seksisme alarm: ”Emo’s reis” van prof. dr. De Boer

Emo’s Reis, van prof. dr. Dick E.H. de Boer. Toen ik dat boek uit 2011, over de pelgrimage van de dertiende eeuwse abt Emo, in de bieb aantrof bij de nieuwe boeken, nam ik het gelijk mee. Middeleeuwse handschriften! Kerkelijke kunst! Pelgrimages! Prachtig uitgegeven, vol foto’s, waaronder beelden die De Boer maakte toen hij de route van Emo reconstrueerde. Wat kon er mis gaan met zo’n mooi, geleerd boek?

Nou, veel. Allereerst de manier waarop De Boer en zijn uitgever het boek positioneren, en wat er in het echt gebeurt. Volgens de tekst op de achterflap schetst Emo’s reis het landschap en de samenleving in het Europa van het begin van de dertiende eeuw. In zijn inleiding licht De Boer toe dat hij de microscoop van Emo’s leven gebruikt als een telescoop ”om de grote wereld daarbuiten waar te nemen”. Hij ziet zijn werk als ”een perfecte gids om het Europa van de vroeg 13e eeuw te leren kennen” (pagina 43).

Dat klinkt universeel en algemeen menselijk. Maar Emo studeerde aan de universiteiten van Oxford en Parijs. Instituten die vrouwen expliciet uitsloten (zegt De Boer er niet bij.) Als abt bewoog Emo zich bovendien in kerkelijke kringen. De machtselite tolereerde vrouwen daar alleen als zwijgende maagd of moeder (zegt De Boer er niet bij). Vanuit dat standpunt bekijkt de professor niet ‘de samenleving’. Als lezer krijg je geen algemeen en universeel, maar ‘fallocentrisch‘ beeld – een term uit de koker van Hélène Cixous en Luce Irigaray om aan te duiden dat de helft vergeten wordt.

Ik wilde mijn innerlijke feministe sussen en gewoon genieten van Middeleeuwse cultuur. Toch had ik het aan het slot van de circa veertig pagina’s tellende inleiding alsnog helemaal gehad met De Boer. Dat hij met Emo centraal van de ene naar de andere man wandelt, soit. Maar die paar keer dát hij dan eindelijk een vrouw opvoert, doet bij dat op een manier die neerkomt op grammaticaal seksisme.

Grammaticaal seksisme? Ja. Dat gaat zo (vetgedrukte woorden van mij):

  • pagina 19, de eerste vrouw die de Boer noemt. Context: Emo, een neef van abt Emo, wil op het terrein van zijn boerenhoeve een kloostertje stichten. ”Zijn vrouw scheidde van hem vanwege zijn plannen”, schrijft De Boer. Even later: ”Bovendien stribbelden de echtgenoten van Emo’s zusters tegen”.
  • Man man man, nog meer mannen. Dan schrijft De Boer op pagina 25 over de Hollandse graaf Albrecht van Beieren, die in 1370 naar Praag reisde ”om zijn dochter uit te huwelijken”.
  • pagina 37 ”Voor Lotharius’ carrière was bepalend dat zijn moeder stamde uit het Romeinse patriciaat”
  • pagina 39, over keizer Hendrik VI. Die overlijdt. Daarna, schrijft De Boer, ”bleef zijn weduwe achter met hun pas 2,5 jaar oude zoontje Frederik”
  • Zelfde pagina: ,,…dus koos Philips voor een Byzantijnse bruid – een dochter van de keizer Isaak Angelos”

Alleen Hildegard van Bingen ontsnapt aan deze praktijk, en ”ene Thecla” die De Boer vluchtig aanhaalt in een stukje over middeleeuwse pelgrimages, waar verder vooral mannelijke pelgrims uitgebreid aan bod komen.

Ik kan me voorstellen dat je als geschiedkundige moeite hebt om de namen van de zusters van een neef van je hoofdpersoon te vinden. Misschien waren die inderdaad onbekend. Maar de hoogste adel leverde vele bronnen op, waar ook de vrouwen in voorkomen. Zoals de weduwe van keizer Hendrik VI. Het gaat om Constance van Sicilië. De Boer móet haar naam weten, maar hij neemt de moeite niet om haar in zijn tekst een identiteit te geven. Hij doet haar af met ‘zijn weduwe’.

Dit taalgebruik is een schoolvoorbeeld van het routinematig en als vanzelfsprekend marginaliseren van vrouwen. Mensen doen zoiets vaak onbewust. De Boer stond er vast niet bij stil dat hij, in een context die vrouwen toch al marginaliseert, vrouwen nog verder in de marge drukt. Maar onbewust seksisme is ook seksisme. Met dit type taal reduceert hij vrouwen tot anonieme aanhangsels van een man. ”Een van de beste werken over de Middeleeuwen”, zoals de achterflap Het Parool citeert, past zodoende in een lange traditie van mannen die over mannen schrijven en vrouwen niet eens een naam waardig achten. Doodzonde.

BONUS Wil je wél over met name genoemde vrouwen lezen? Probeer dan eens Travels with a Medieval Queen, waarin Taylor Simeti de reis reconstrueert die Constance van Sicilië in 1194-95 ondernam om haar aanspraak op de Siciliaanse troon veilig te stellen. Of lees dit artikel over vrouwen en mystiek in de dertiende eeuw, de beweging waarvan vrouwen als Hildegard van Bingen en Hadewijch deel uit maakten. Of naslagwerken, zoals het deel over de middeleeuwen uit de reeks De Geschiedenis van de Vrouw en 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis.

Duitsland redt archief Alice Schwarzer

Kristina Schröder, de Duitse minister van Gezinszaken, gaat een archief van Alice Schwarzer redden. Schwarzer, de Duitse Joke Smit, legde het archief aan om de geschiedenis van de vrouwenbeweging in Duitsland te bewaren voor het nageslacht. Het archief dreigde echter wegens bezuinigingen te verdwijnen.

Emma, hét feministische tijdschrift van Duitsland.

Schrörder voorkomt dat door jaarlijks 150.000 euro te steken in het behoud van een slordige 15.000 boeken en 25.500 tijdschriften. Ze grijpt daarmee in bij de politiek van de deelregering van Nordrein-Westfalen. Die voerde namelijk de bezuinigingen door die het archief in gevaar brachten. Met de jaarlijkse subsidie van de nationale regering is het voortbestaan van het archief verzekerd. De minister:

“Ich mache das aus Freude und Überzeugung, bei der Förderung von Projekten geht es nicht um die Übereinstimmung in jeder Tonlage oder Argumentationsweise, sondern um den Grundkonsens.”

Kun jij overleven in de Victoriaanse tijd?

Geniaal idee van het McCord Museum van de Canadese geschiedenis: een online gratis spel waarbij je wordt ondergedompeld in de Victoriaanse tijd. Kun jij overleven of eindig je als het laagste van het laagste in de ogen van de anderen? Je kunt het spel spelen als man of als vrouw, door op het desbetreffende portret boven de haard te klikken. Het spel neemt je dan mee naar vier specifieke situaties, zoals een dineetje. Wat draag je? Wat zeg je wel en niet? Hoe reageer je gepast op anderen? Beleef het zelf!

Vrouwen regeerden in Londense onderwereld

De Veertig Olifanten, een strak georganiseerd, door vrouwen geleid misdaadsyndicaat, regeerde eeuwenlang met ijzeren hand in de Londense onderwereld. Tussen 1870 en 1950 hadden de vrouwen het monopolie op de grootste winkeldiefstal operatie die Engeland ooit heeft gekend. Dat blijkt uit nieuw geschiedkundig onderzoek naar misdaad in Londen.

Maggie Hughes, een notoir lid van de Veertig Olifanten.

Historicus Brian McDonald kwam de vrouwen op het spoor via nagelaten politierapporten, krantenartikelen, brieven, foto’s en juridische documenten. Er zijn aanwijzingen dat een voorloper van de bende al actief was in 1700. Maar pas vanaf 1873 komen hun activiteiten in het nieuws en is er hard bewijsmateriaal.

De bende specialiseerde zich in winkeldiefstal, maar had nevenactiviteiten. Zo was het een vaste werkwijze om mannen te verleiden en vervolgens te chanteren. Ook lieten ze zich in dienst nemen van rijke families, als huishoudelijke hulp, om vervolgens de huizen leeg te halen. De vrouwen namen het andere bendes niet in dank af als die aan de slag gingen in winkels die de Veertig Olifanten beschouwden als hun territorium. De veelal mannelijke leden van die bendes moesten een percentage afstaan. Deden ze dat niet, dan gingen de vrouwen rustig over tot ontvoering en aanslagen totdat ze hun deel kregen.

Als de omstandigheden veranderden, pasten de vrouwen hun tactieken aan. McDonald:

The girls benefited from prudish attitudes of the time by taking shelter behind the privacy afforded to women in large stores,” said McDonald. They became so well known in London that panic erupted when they were seen near high-class shops. The gang’s response was to branch out, expanding their enterprise to country and seaside towns. In the 20th century, they used high-powered cars to outrun the police. If they were stopped, they were found to be clean: the goods were spirited away to cars driven by male members of the team.

Eén van de belangrijkste leiders van de bende was Annie Diamond. Ze werd zo genoemd omdat ze geweldige meppen kon uitdelen, waarbij de diamanten ringen aan haar vingers dienst deden als extra wapen. Ada MacDonald, een lid van de bende, werd in haar tijd beroemd omdat de politie haar niet kon pakken. Ze werd ervan verdacht gestolen goederen te helen, maar kon zulke overtuigende kasboeken produceren dat justitie wel moest aannemen dat ze de spullen gewoon had gekocht. Maggie Hughes had minder geluk. Ze liep tegen de lamp tijdens een juwelenroof en draaide de bak in.

Historicus Brian McDonald concludeert:

Hidden in Britain’s underworld are characters and little known gangsters who have received only fleeting comments on their careers,” he said. “Far from being side men and women, some of these villains – especially the women – deserved starring roles.”