Tag Archives: genitale verminking

De vagina als slagveld

Meisjesbesnijdenis geldt volgens iedereen die mensenrechten een warm hart toedraagt als genitale verminking. In het Westen blijft deze ingreep de meeste vrouwen bespaard, maar hebben plastische chirurgen in plaats daarvan vrij spel om cosmetische ingrepen aan de vagina te verkopen. De zogenaamde ‘designer vagina’ of Barbievagina rukt op, ook in Nederland. Artsen snijden daarbij onder andere je schaamlippen geheel of gedeeltelijk weg, zonder medische noodzaak. Is dat dan geen verminking? Hoe moeten we zulke ingrepen plaatsen? En waarom is het slagveld deze keer de vagina?

Vrouwenlichamen zijn door de eeuwen heen altijd onderworpen geweest aan nare ingrepen. Denk aan de opgebonden voeten van Chinese vrouwen uit welgestelde families. Of korsetten, die vrouwen een wespentaille gaven, maar ook hun adem afsneden en schade toebrachten aan interne organen. Naarmate de tijd vorderde, werden meer onderdelen van het vrouwelijk lichaam bespreekbaar. Was in de Victoriaanse tijd het tonen van een stukje enkel al taboe, tegenwoordig kun je rustig praten over modetrends op het gebied van schaamhaar.

Deze sociale verandering maakte de opkomst mogelijk van openlijk reclame maken voor cosmetische ingrepen daar beneden. Begin dit jaar meldde het AD zodoende dat de Barbievagina oprukt in Nederland. Klinieken adverteren op hun sites met een keur aan mogelijkheden: vagina verkleinen, versmallen, verjongen, strakker maken. Het loont de moeite prijzen te vergelijken en eventueel af te reizen naar België, omdat operaties daar vaak goedkoper zijn. Voor een kleine tweeduizend euro kunnen vrouwen hun kleine schaamlippen laten verkleinen met ‘een V-incisie, inclusief behoud van de kleur van je huid’. Toe maar.

Overzichten van cijfers zijn lastig te vinden, omdat voornamelijk privéklinieken dit soort ingrepen uitvoeren en vrouwen de operaties zelf moeten betalen. Maar iedereen houdt het erop dat het wegsnijden van schaamlippen steeds populairder wordt. In 2011 bood de site Groupon zelfs kortingen aan voor dit soort cosmetische chirurgie. Als een aanbieding uit de supermarkt.

Hoe moet je dit alles plaatsen? Het Tijdschrift voor Seksuologie besteedde in 2006 al aandacht aan de designer vagina. Dat vakblad signaleerde een dubbele moraal. Wel meisjesbesnijdenis (FMG) veroordelen als verminkend, maar geen uitspraken doen over medisch onnodige operaties voor het verkrijgen van een Barbievagina. Zodoende blijft het in Nederland verdacht stil. In buurland Engeland gaan echter stemmen op die uitspreken dat ze de Barbievagina-trend verontrustend vinden. Deze mensen zien de overeenkomsten met meisjesbesnijdenis wel:

Whilst I think forced mutilation is infinitely worse, what connects both procedures is the fact that women’s bodies are being made to conform to some kind of cultural norm. With FGM, the norm is to repress sexuality to ensure that a girl remains a virgin until she marries, and is imposed on its victims by the expectations of the church and the family. With FGCS, the aim is not to repress sexuality, but to enhance it, as its willing victims believe they would look more attractive or would have better sex if they are somehow altered “downstairs”. Instead of the church and family, we have marketing and the media to tell us how we ought to look.

Ook weblog De Tweede Sekse verwijst naar sociale druk en culturele normen als het gaat om de neiging vagina’s aan allerlei ingrepen te onderwerpen.

Prima, maar waar komt die sociale druk vandaan? Wat maakt dat de vagina het moet ontgelden? Een sociologe van de universiteit van Columbia vindt antwoorden in de psychologie:

The male psyche played a critical role in perpetuating the myth that the vagina is dangerous and erratic; a metaphorical part of the woman to be controlled. The vagina is seen as a hole of uncertainty –mysterious, fleshy, devouring the male penis (Galvin, 1994). Additionally, the vagina physically is not physically seen as easily as the penis, nor has it been represented as often in media and social dialogue around genetalia. Thus the vagina (that we aren’t as familiar with) is unpredictable (Braun & Wilkinson, 2001; Braun, 2005).

Seks is alomtegenwoordig en de porno industrie ontwikkelde zich razendsnel. Dit leidde echter niet tot het verdwijnen van taboes. De angst voor en weerzin tegen de vagina rommelde gewoon door, en kreeg nieuw elan dankzij steun van de massa media en de reclamewereld:

Women are inundated with derogatory cultural attitudes surrounding vaginas, which are portrayed as dirty, unhygienic, and even dangerous (Braun & Wilkinson, 2001). The media perpetuates this stigmatization of female anatomy by asserting that women need to clean and hide their vaginas to maintain some level of decorum. […] The vagina consistently has been portrayed as problematic. Popular teen and women’s magazines are rampant with questions from readers about how to improve the look, smell, tone, even taste of their vaginas (Kane, 1997).

Het resultaat? Meer angst, meer weerzin, minder accurate kennis over vagina’s en normale variaties in het uiterlijk van deze intieme delen, onzekerheden en voor een minderheid de gang naar een cosmetisch chirurg om een betere vagina te krijgen. Want:

The message is clear: women must conform to what the male authority of popular culture dictates as acceptable, so that men can feel some amount of control over women and their sexuality (Braun, 2005).

De run op een Barbievagina lijkt in eerste instantie onverklaarbaar en buitenissig, maar past bij nader inzien in een lange traditie van vrouwen controleren via hun lichaam. Het past bij een moderne cultuur waarbij niemand met z’n ogen knippert als conservatieven zeggen dat mannen hun oude rol als bewaker van vrouwen weer op zich moeten nemen, en de teloorgang van traditionele rolpatronen bewenen – met feministen in de rol van vijand, want hun verstoring van de oude orde is de oorzaak van allerlei maatschappelijke problemen.

Gelukkig zijn er tegengeluiden. Steeds meer mensen vinden dat vrouwen ook mensen zijn, en bekritiseren de genadeloze druk op de helft van de wereldbevolking om een goedgekeurd lijf te tonen. Daarnaast maakte regisseuse Ellie Land vorig jaar Centrefold, een documentaire over vrouwen die een designervagina willen hebben. Het werd een genuanceerd verhaal over een beladen onderwerp. Daarnaast wijzen feministische weblogs erop dat er ook pijnloze alternatieven zijn als je per se een Barbie vagina wil hebben.

Dat zullen de cosmetische chirurgen je echter niet vertellen. Die zijn veel te druk met het houden van lezingen voor collega’s, om hen te wijzen op nieuwe manieren om geld te verdienen aan de weerzin van vrouwen tegenover hun eigen lijf. Het zou goed zijn als deze commerciële jongens meer verantwoordelijkheidsgevoel aan de dag zouden leggen. Als reclamemakers ophouden met de al dan niet bedekte vrouwenhaat. En vrouwen openlijker met elkaar zouden praten over dit soort ingrepen aan je eigen lijf. Samen kunnen we onze cultuur vrouwvriendelijker maken!

Nieuwsronde – internationale editie

Nederland is slechts een klein landje. Hoe gaat het er elders aan toe in de wereld? Zeker rond 8 maart een belangrijke vraag. In deze internationale editie van de nieuwsronde zodoende onder andere een kaart met de politieke rechten van vrouwen wereldwijd, Afghaanse meisjes voor wie een huwelijk regelmatig een voorbode van de dood is (sorry als dit dramatisch klinkt, maar de feiten spreken voor zich), journalisten in Sri Lanka, Keniase mannen die nee zeggen tegen meisjesbesnijdenis, en documentaires.

  • Vrouwen komen nauwelijks aan het woord in de media. Problematisch, want als je de helft van de bevolking mist, kun je onmogelijk recht doen aan je verhaal. Nog zeldzamer is het als vrouwen zelf het nieuws halen. Onder andere in Sri Lanka merken journalistes dat ze op eieren moeten lopen. Vanwege het politieke klimaat censureert de pers zichzelf, en krijgen journalisten bedreigingen. Ben je echter een vrouw, dan kan die bedreiging grimmigere vormen aannemen. In plaats van dood, óók bedreiging met verkrachting, bijvoorbeeld.
  • Welke politieke rechten hebben vrouwen wereldwijd? Deze kaart geeft alle informatie. Enkele interessante weetjes: Saudi-Arabië is één van de laatste landen ter wereld waar vrouwen nog steeds geen stemrecht hebben in landelijke verkiezingen, pas sinds 1975 kun je in Angola op een vrouwelijke politicus stemmen, en in China kozen bewoners in 1954 voor het eerst een vrouw in de regering.
  • SheDocs grijpt maart (en internationale vrouwendag 8 maart) aan om mensen een maand lang toegang te geven tot tien documentaires over de situatie van vrouwen in diverse landen. Via je computer kun je gratis kijken naar onder andere Makers, over de Amerikaanse vrouwenbeweging, Solar Mamas, over een vrouw uit Jordanië die naar India gaat voor een training tot zonne energie techneute, Welcome to the World, over moedersterfte, en Women, War and Peace, over de rol van vrouwen tijdens vredesonderhandelingen.
  • Officieel pakt Japan vrouwendiscriminatie aan. Onofficieel gebeurt er niets. Vrouwen botsen tegen allerlei beperkingen aan, alleen wordt het minder zichtbaar omdat de discriminatie subtieler gebeurt dan vroeger. Zonde, want de economie kan niet op één been vooruit komen, signaleert persbureau IPS.
  • Half the Sky, een succesvol Amerikaans boek over het verbeteren van de positie van vrouwen en meisjes wereldwijd, is door Games for Change omgezet naar een computerspel. Via Facebook kan iedereen meeleven met de avonturen van de Indiase vrouw Radhika. Het spel begint als ze in een krot leeft en met haar man moet onderhandelen over medische zorg aan haar zieke dochter. Games for Change wil mensen op die manier bewust maken van de situatie van vrouwen, keuzes die je kunt maken, en de gevolgen van die keuzes.
  • Keniase mannen zeggen steeds vaker nee tegen het besnijden van meisjes. Zij hoeven niet zonodig een ‘pure’ bruid, en beginnen in te zien dat besnijdenis een verminking betreft, met zwaarwegende gevolgen voor de gezondheid van hun beoogde partner. Daarmee valt een van de argumenten voor besnijdenis weg – tot nu toe heette het immers dat een onbesneden meisje nooit aan de man kan komen, en dan heb je als vrouw sociaal gezien een vet probleem. In Senegal nemen grootmoeders het voortouw om de samenleving te veranderen. Deze ontwikkeling past in een bredere trend. Steeds meer mensen zien in dat het verminken van meisjes niet verstandig is, en in steeds meer landen winnen organisaties die deze praktijk willen stoppen, aan kracht.
  • Brazilië kent een levendige feministische beweging. Dat kun je letterlijk zien, want onder andere in Rio de Janeiro verdwijnen grauwe muren onder bonte schilderingen over politieke thema’s, zoals huiselijk geweld, inclusief telefoonnummer van een hulporganisatie. Op die manier vragen feministes aandacht voor problemen in hun land, wijzen ze vrouwen op mogelijkheden om hulp te zoeken, en maken ze moeilijke onderwerpen bespreekbaar. Zodat je ze kunt aanpakken.
  • Nog een nare gewoonte: meisjes veel te jong uithuwelijken. Onder andere in Afghanistan leiden kinderhuwelijken ertoe dat meisjes op  hun dertiende al een kind moeten baren. Ze overleven dat lang niet altijd. In die zin geven meisjes niet alleen hun hand, maar ook hun leven in het huwelijk. In Senegal beginnen families erachter te komen dat het beter is te wachten met trouwen. Het scheelt moedersterfte (meisjessterfte) en verbetert de economische situatie van huishoudens. Onder andere imams spelen een belangrijke rol bij de bestrijding van kindhuwelijken.
  • Slechts drie procent van de parlementariërs in de Pacific is vrouw. Het gebied vormt een negatieve uitzondering in de wereld. Zelfs in zuidoost Azië tellen regeringen rond de 18 procent vrouwen. Daarentegen kon Samoa bij verkiezingen in 2011 slechts bogen op negen vrouwen onder de 158 verkiesbare kandidaten. Fiji heeft helemaal geen vrouwen in de regering. Verandering is moeizaam. Zo pleitte een parlementariër voor een vrouwenquotum van tien procent in de regering van Somoa. Het voorstel haalde het niet.

Amnesty International: cosmetische industrie verminkt vrouwenlijven, net als vrouwenbesnijdenis

Het schandaal rondom defecte borstimplantaten is nog volop bezig, maar er is al weer een nieuwe tragedie. Rimpelvullers hebben duizenden vrouwen verminkt. Volgens de Volkskrant gaat het om slachtoffers die in de jaren negentig Bio-Alcamid ingespoten kregen, en nu kampen met complicaties. De Raad voor de Gezondheid adviseert het middel niet te gebruiken, maar dat weerhoudt commerciële artsen er niet van dit spul nog steeds te injecteren. Amnesty International luidt naar aanleiding van dit type schandalen de noodklok.

Volgens Marianne Mollmann van Amnesty International gaat het bij dit soort ingrepen eigenlijk om een schending van de mensenrechten, net als bij vrouwelijke genitale verminking:

I have often asked the students in my health rights seminars to articulate the principles that make us distinguish between voluntary female genital mutilation in adult women and voluntary breast augmentation surgery. Apart from the fact that the former makes us queasy and the second doesn’t, there really is none. […] Why? Because it is an interventionwhich is carried out solely to satisfy stereotyped notions of what a women could or should be, and which has: no discernible health benefits; a negative impact on women’s sexual health; and permanent effects on women’s health more generally.

Mollmann gaat uitgebreid in op het concept van keuze. Vrouwenbesnijdenis vindt vaak plaats bij jonge meisjes. Het zijn oudere vrouwen uit hun omgeving (moeder, schoonmoeder, de vrouw die de operatie uitvoert) die bepalen wat er gebeurt. Bij borstimplantaten en rimpels laten vullen betreft het veelal volwassen vrouwen uit de westerse wereld. Je zou zeggen dat deze volwassen vrouwen weten wat ze doen en er zelf voor kiezen.

Maar wat houdt zelf kiezen in binnen een context van sociale uitsluiting? Je kunt als moeder afzien van de genitale verminking van je dochter, maar de omgeving zegt dan dat ze vies is, seksueel losgeslagen, dat ze nooit een goede echtgenote kan zijn. Dit heeft een negatieve invloed op haar huwelijkskansen, en dat heeft weer grote gevolgen voor haar sociale status en haar welvaart (of gebrek daaraan). Want dat is gekoppeld aan trouwen en een man hebben. Het is veelbetekenend dat vrouwelijke genitale verminking pas ophoudt als de omgeving taboes doorbreekt en die sociale en culturele waarde oordelen bijstelt, zoals in Senegal zichtbaar wordt.

Westerse vrouwen die streven naar opgevulde rimpels (=glad, jong gezicht) danwel mooiere borsten (lees: groter) staan onder dezelfde sociale druk:

300,000 women aren’t dumb. […] … They grasp that greater rewards accrue to women who display sexual availability than do to women who make no effort to submissively self-pornulate. They further observe that they belong to a culture wherein large breasts are fetishized. They surmise that they will achieve higher status, and in turn be happy and loved, if they conform as closely as possible to the fetishized ideal. So 300,000 women study themselves in the mirror. They note in scrupulous detail their numerous cosmetic departures from the beauty standard. They decide that they are defective enough to warrant self-mutilation.

In beide gevallen gaat het om vrouwen die voor zichzelf of voor hun dochter betere kansen willen scheppen, de kans op sociale acceptatie willen vergroten, zichzelf goed willen voelen (zulks onder andere ter beoordeling van de omgeving). Het is in die zin een rationele strategie binnen een verziekte sociale situatie. Als de sociale situatie verandert, veranderen ook de keuzes die mensen maken. Zoals het voorbeeld van Senegal laat zien, willen moeders ‘opeens’ niet meer dat hun dochters genitaal verminkt worden als dat niet meer absoluut noodzakelijk is.

Dat is iets waar onze westerse wereld maar eens goed over na moet denken, schrijft de krant Globe and Mail naar aanleiding van de analyse van Amnesty International:

…the rhetorical comparisons do serve a useful purpose. They should lead us to wonder why Western society is so enamoured of large breasts. The comparisons should serve too to remind us that breast augmentation surgery is not as banal as we tend to make it out to be.

N.B.: voor alle duidelijkheid: bij dit artikel richten we ons alleen op de operaties die zonder duidelijk medisch doel plaatsvinden, voor de ‘verfraaiing’ en ter ‘verbetering’ van het gezonde vrouwelijk lichaam.