Tag Archives: Excuus Truus

Driewerf hoera voor de excuus-Truus

De enige vrouw zijn tussen allemaal mannen, en daar zitten vanwege bewust beleid om meer vrouwen een kans te geven. Oei, dat roept tegenstrijdige reacties op. Aan de ene kant geldt zoiets als een quotum of diversiteitsbeleid als een effectieve manier om mannenmonopolies te doorbreken. Aan de andere kant maken mensen zich (met enig recht, als je deze hatelijke column mag geloven) zorgen dat zij meteen gediskwalificeerd zijn als Excuus Truus. Daarom komt dit essay als geroepen: Three Cheers for the Token Woman.

Ook in Nederland barstte de discussie meteen los, toen de Publieke Omroep het waagde een probleem te maken van het schamele percentage vrouwelijke gasten bij beeldbepalende programma’s. Een oproep voor meer diversiteit leidde meteen tot een opiniestuk van Lamyae Aharouay, waarin zij NPO-voorvrouw Shula Rijxman verzekerde dat vrouwen er wel op eigen kracht kunnen komen. Expliciet streven naar meer vrouwen op de televisie zou de emancipatie juist belemmeren, denkt zij.

Dit leidde tot debat in de kolommen van de Volkskrant (heel goed overigens, hoe meer dialoog hoe beter). Er is toch niets op tegen als de NPO moeite doet om redacties te koppelen aan deskundige vrouwen? Want nu loopt het te vaak mis:

We zien twee drempels: de eerste is dat redacties wel zoeken naar nieuwe gasten, maar door tijdsdruk geregeld voor een gast kiezen die al vaker in een programma is geweest. Meestal een man. Een tweede drempel is dat veel vrouwen – of dat nou terecht is of niet – bedenktijd willen; langer afwegen óf zij wel de meest geschikte studiogast zijn. […] Mijn plan is een aantal vrouwen die in Hilversum nog niet in de adresboekjes staan te koppelen aan redacties. Niets meer en niets minder. Door ze met elkaar kennis te laten maken, weten ze elkaar in het vervolg beter te vinden. Heel praktisch. Daar kan toch niets op tegen zijn?

Columnist Martijn Simmons koos met een of-of verhaal voor de invalshoek van de machtsstrijd:

Meer vrouwen op televisie betekent automatisch – het is niet anders – minder mannen op televisie. Een keus voor het ene geslacht is onvermijdelijk een keus tegen het andere.

Om te eindigen met de opmerking dat hij vooral vaak en veel Barbie op de televisie wil zien. O ja, haar optredens in de media zullen de emancipatie van de vrouw vast vooruit helpen. Tsja.

Anca Gheaus, van de Universiteit van Sheffield, kwam de hierboven beschreven discussies zo vaak tegen, dat ze er een paper over schreef. Volgens haar moeten we de excuus Truus vooral met gejuich welkom heten:

…nobody suggests including women on the sole ground of their sex; being a woman should be acknowledged as one of the legitimate reasons, alongside competence, for including women. Here I argue that in some contexts there are several legitimate grounds – independent from competence – for including people in positions of visibility and prestige and that sometimes sex can be such a legitimate reason. If this is true, there is nothing wrong with being a token woman – although a lot is wrong with what makes tokenism possible! – and it is important to overcome the ambivalence of those who may be, at some point, a token women.

Ze legt dit standpunt uiteraard uit in haar essay. De eerste reden is dat we niet in een meritocratie leven. Dat zouden we wel willen, maar mensen worden in het algemeen niet alleen op basis van hun deskundigheid geselecteerd. Andere aspecten spelen een rol. Wie ken je, lijk je op de baas, pas je in de groep, vinden ze je aardig. Er zit weinig verschil tussen ‘kunde plus vriend van de organisator’ en ‘kunde plus sekse’. In beide gevallen speelt iets heel anders mee naast de gevraagde expertise. Alleen reageren we niet op ‘verdiensten plus vriendje van de organisator’, maar struikelen we opeens wél over ‘verdiensten plus vrouw’.

In ieder geval kan een Excuus Truus kan opgelucht adem halen:

As a potential token woman, you need not feel bad that your sex played an causal role inyour selection: the majority of participants have been selected on multiple grounds, with their competence being only one of the relevant factors. […] …other people’s character, sociability, unusual views or relationship with the organisers or editors have played a role in the invitations they have received. Some of them may be the token eccentric or the token humorist.

Ten tweede is het erg lastig, zo niet onmogelijk, om deskundigheid objectief te meten. Hoe stel je een ranglijst samen van de beste naar de slechtste? Op basis van welke criteria? Wie bepaalt dat? Hoe voorkom je de invloed van onbewuste waardeoordelen? Hoe kun je uitspraken doen als je niet iedereen kent, het hele veld overziet? Kwaliteit blijft een subjectief oordeel. 

Ten derde draagt diversiteit juist bij aan de kwaliteit van het geheel. Je straalt uit dat mensen welkom zijn, en bevordert daarmee een veilige omgeving waarin mensen opener gedachten uitwisselen met elkaar. Je moedigt ‘minderheidsgroepen’ aan om zichtbaar een rol te spelen. Andere leden van zo’n groep kunnen dan zien dat het mogelijk is. Je kunt als vrouw een zaal toespreken, een bestuursfunctie vervullen, bouwvakker worden. Daarmee boor je een nieuwe groep mensen aan om mee te doen. Allemaal talent wat je eerst misliep door vast te houden aan de incrowd.

Kortom, maak je geen zorgen Aharouay. Vrouwen komen er inderdaad wel, en dat de NPO wat meer moeite doet om hen welkom te heten doet niets af aan hun talent, kunde of emancipatie.

MKB congres roept weerstand op

Een prestigieus OndernemersCongres Stedendriehoek-IJsselland houden, en als MKB Nederland na veel gedoe niet verder komen dan één vrouwelijke spreker? Een triest moment. Janneke van Heugten, verbonden aan Vrouwen in de Media, roept via Twitter, Linked In en andere sociale media op tot actie. Een daad waarmee ze de Gendered Conference Campaign naar Nederland haalt. Hulde!

Van Heugten heeft het helemaal gehad met de mannenfeestjes in congresland:

Bij deze roep ik op om deze bijeenkomst te boycotten uit protest dat de organisatoren te lui zijn geweest om effectief op zoek te gaan naar vrouwelijke sprekers. (Ennuh…MKB-Nederland, kom niet met het excuus dat er geen interessante vrouwelijke sprekers zijn. Als jullie ZijSpreekt.nl niet kennen hebben jullie als organisatie wel een heel beperkt kringetje waar jullie in vissen. En dat getuigt niet van ondernemerschap).

En ja, natuurlijk is het fijn dat onderneemster Annemarie van Gaal zowaar ook een woordje mee mag spreken. Als je echter bedenkt dat eenderde van de onderneemsters van Nederland vrouwen zijn, wordt die groep wel heel schamel bediend. Van Heugten:

Ik vind dat MKB Nederland op het congres van donderdag 20 september een prachtige kans laat liggen om te laten zien dat zij zowel de vrouwelijke als mannelijke ondernemers van Nederland als hun doelgroep ziet. Woordvoerder Van den Broek zegt dat zijn organisatie open staat voor verbreding van het netwerk, zodat congressen met meer vrouwelijke sprekers verrijkt gaan worden. De afspraak staat. Ik vind dat wij hem kunnen en moeten helpen om die vrouwen te vinden.

Van Heugten vraagt terecht aandacht voor de schaarste aan vrouwelijke sprekers. Als mensen alleen talent en kunde herkennen in klonen van zichzelf, krijg je schrale eenheidsworst. Congressen met louter mannelijke, en veelal ook nog eens blanke sprekers, zijn problematisch. Zulke evenementen doen geen recht aan professionals met een ander geslacht of huidskleur, en missen allerlei standpunten en inzichten.

De weerstand tegen male, pale and stale groeit. In de V.S. timmeren de Feminist Philosophers daarom sinds 2009 aan de weg om organisatoren ervan te doordringen dat diversiteit een voorwaarde is voor kwaliteit. Via de Gendered Conference Campaign doen ze wat Van Heugten doet – bewustwording op gang brengen. Via Wired Magazine wil ook al iemand in kaart brengen hoe het zit met sprekers m/v. Ook de Zesde Clan besteedt regelmatig aandacht aan programma’s zonder vrouwen. Zoals laatst nog het intellectuele nevenprogramma van LowLands, Lowlands University. Daar bleek ‘geleerde’ nog steeds het synoniem voor ‘blanke man’.

Discriminatie gebeurt vaak onbewust. Je ziet het resultaat pas als je het lijstje sprekers in je hand houdt, en ziet dat de vrouwen en allochtonen voor de zoveelste keer schitteren door afwezigheid. Hoog tijd om een schijnwerper te zetten op al dit soort automatismen, patronen zichtbaar te maken, en daar zeer kritische vragen over te stellen. En MKB Nederland? Van Heugten wijst terecht op Zij Spreekt. Daar zit vast wel een interessante vrouw tussen die goed past bij het thema van volgende conferenties. Succes.

Volkskrant stelt fenomeen Excuus Truus aan de kaak

Wel vrouwen hoog op de kieslijst zetten, maar als het aankomt op de baantjes vallen ze buiten de boot. Dat is wat de Volkskrant aantoont en aan de kaak stelt vandaag. Journalist Ron Meerhof noemt de beestjes gewoon bij de naam. Het gaat om vrouwen voor de sier op nummer twee, om stemmen te trekken. Daarna moeten ze opzij stappen en de mannen voor laten gaan om fractievoorzitter te worden. Met als gevolg dat Nederland na een  blanke mannen kabinet nu ook een monocultuur aan blanke mannen in de partijbesturen krijgt. Met GroenLinks als positieve uitzondering. Goed dat een landelijk dagblad hier aandacht aan besteedt!