Tag Archives: Etrusken

Unieke vondst werpt nieuw licht op Etruskische cultuur

Het zijn kleine potscherven, maar ze bevatten volgens Amerikaanse archeologen een primeur in het onderzoek naar de Etrusken. Voor het eerst troffen onderzoekers beeltenissen aan van vrouwen die een kind baren. De archeologen deden hun vondst tijdens opgravingen bij Poggio Colla, een vindplaats in de buurt van Florence, Italië. De afbeeldingen zijn circa 2600 jaar oud.

Voorheen waren er alleen afbeeldingen bekend van Etruskische vrouwen als godin, of als deelneemster aan rituelen of feesten. De vondst van de twee afbeeldingen van barende vrouwen werpt een nieuw licht op de cultuur van de Etrusken. Het zegt ook iets meer over Poggio Colla zelf. De vindplaats ligt op de top van een heuvel en had waarschijnlijk een religieuze betekenis. Maar welke?

Archeologen van verschillende Amerikaanse universiteiten werken al langer aan opgravingen bij Poggio Colla. Eerder groeven ze ook al gouden sieraden op, en vondsten die te maken hebben met weven. Dit wees in de richting van vrouwen, hun bezigheden en hun religieuze activiteiten. De afbeeldingen van barende vrouwen versterken die indruk. Wetenschappers beginnen nu de hypothese te vormen dat Poggia Colla een plek was waar vrouwen naartoe gingen om offerandes te brengen of te bidden. Misschien was de plek zelfs wel het heiligdom van een vrouwelijke beschermster of godin.

Dit is natuurlijk nog lang geen vaststaande feiten. Maar de opgravingen gaan door. Nieuwe vondsten zullen vast meer informatie verschaffen over wat de Etrusken zo lang geleden deden op deze bijzondere plek. Meer weten over vrouwen in de Etruskische cultuur? Dan kun je nog steeds naar de expositie Vrouwen van Aanzien in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden.

UPDATE: Ook io9 besteedt aandacht aan de vondst en verwerkt in het artikel uitspraken van de archeoloog die de potscherven vond:

 

The image is unique because in the classical world, we don’t see a lot of birthing scenes. The real question is if we don’t see these types of birthing scenes anywhere else in classical art, then why is it on this pot? It obviously meant something to the people who were there and who made it.

Oh, en de archeoloog blijkt blind te zijn. Hij heeft de afbeeldingen niet zelf kunnen zien. Wow.

Vrouwen van aanzien, mannen met macht

Hulde voor de bedenker van de titel van een unieke dubbelexpositie over de cultuur van de Etrusken. Die titel, Vrouwen van Aanzien, Mannen met Macht, vat precies het probleem samen waar vrouwen zich eeuwen voor gesteld zagen. Ze hadden misschien wel aanzien, maar hun positie hing af van de mannen met macht. En als het oordeel van hun eigen man of van de omgeving negatief uitviel, raakten ze hun aanzien kwijt en waren ze de klos.

Voorbeelden te over. De Zesde Clan vat het even kort en daardoor ietwat ongenuanceerd samen, maar waar het op neer kwam was dat het tot ver in de negentiende eeuw snel gedaan was met de goede reputatie van een vrouw. Ze hoefde eigenlijk alleen maar de privé sfeer te verlaten en de publieke ruimte op te zoeken, of de omgeving sprak al schande van haar. Zo vinden we het nu heel normaal om gezellig te shoppen, maar op die manier winkelen betekende rond 1900 dat je een vrouw van lichte zeden was. Want alleen hoeren liepen los op straat rond.

In al die gevallen raakte je je aanzien kwijt, en daarmee de kansen op het enige acceptabele leven voor een vrouw: dat van huisvrouw en moeder, financieel en wettelijk ondergeschikt aan een man die zorgde voor het gezinsinkomen en die vrij mocht bewegen op het gebied van politiek, de oorlog en de handel.

De verdeling van de dubbelexpositie over Etruskische mannen en vrouwen laat dit ook goed zien. Het Allard Pierson Museum:

De Etruskische vrouwen, priesteressen en godinnen, hun bijzondere maatschappelijke positie maar ook hun rol als moeder en echtgenote, hun schoonheidsidealen, mode en juwelen staan centraal in Leiden. De Amsterdamse expositie belicht de Etrusken vanuit een mannelijk perspectief, met veel aandacht voor de rijkdom en handelsgeest, het machtsvertoon en het oorlogsgeweld van krijgsheren, priesters en prinsen.

Kortom, het patroon is opnieuw duidelijk. Vrouwen zijn moeder en echtgenote, en/of worden in verband gebracht met religie en schoonheid -vanouds voor vrouwen de traditionele wegen naar een iets hogere status. De Nederlandse hoofdstad is gereserveerd voor de expositie over de Etruskische mannen met hun handel (en daarmee inkomen, rijkdom) en oorlog.

Kopje van een Etruskische vrouw.

Dit is geen kritiek op de samenstellers van de expositie, of de expositie zelf. Integendeel, de Zesde Clan beschrijft dit omdat het de traditionele verhoudingen, die eeuwenlang golden, zo mooi samenvat. Omdat dit weblog vrouwen centraal stelt, willen we juist iedereen aanmoedigen in ieder geval de tentoonstelling in Leiden te bezoeken. Vanaf 14 oktober aanstaande kan iedereen kennis maken met het leven van Etruskische vrouwen.

Een geweldige kans om kennis te maken met een aspect van de vrouwengeschiedenis. Het Oudheidkundig museum toont onder andere prachtige topstukken, waaronder een spiegel met een afbeelding van Paris en Helena, een bijzonder beeldje van een vrouw uit circa 550 voor Chr., en een deksel van een asurn uit ongeveer dezelfde tijd. Kortom, komt dat zien.