Tag Archives: ethiek

Meer diversiteit in vier eenvoudige stappen

Van een filosofisch vakblad met maximaal 21% vrouwelijke auteurs en 0% mensen met een gekleurde huid, naar een vakblad met 54% vrouwelijke auteurs en 11% auteurs met een gekleurde huid. In een paar jaar tijd. Vooruitgang kán, toont Rebecca Kukla aan. Deze professor Filosofie aan de Georgetown University werd hoofdredactrice van het Kennedy Institute of Ethics Journal en maakte het tot haar missie meer diversiteit te bereiken. Dat lukte door vier stappen consequent door te voeren.

Rebecca Kukla

Toen Kukla het roer van het tijdschrift voor Ethiek over nam, trof ze een traditioneel blank mannelijk landschap aan. Stap 1 was dan ook: het net verder, dieper en breder het water in gooien en actief op zoek gaan naar filosofen uit andere hoeken. Dat lukte door een aantal themanummers uit te brengen over actuele onderwerpen. Zo besteedde het Ethics Journal aandacht aan de Amerikaanse verkiezingen. Trump levert een goudmijn op als je het wil hebben over ethiek, en niet alleen de geijkte vaste waarden in de filosofie schreven over de gang van zaken in 2016. Via de themanummers kon de redactie een jonger, diverser auteursbestand opbouwen.

Stap 2 was de introductie van boekrecensies. Kukla en haar medewerkers besloten bewust op zoek te gaan naar publicaties vanuit gemarginaliseerde groepen, met onderwerpen op het gebied van ras, etniciteit, feminisme, (politieke) repressie, anti-fascisme enzovoorts. De redactie kan zelf kiezen wie de recensies schrijft en zorgde ervoor dat uitnodigingen terecht kwamen bij andere deskundigen dan de geijkte blanke mannennamen van de standaard namenlijstjes.

Stap 3: het landschap zelf veranderen. Tot Kukla’s komst kondigde het blad zichzelf aan als een publicatie op het gebied van ethiek, met in ieder nummer gangbare filosofie op dat terrein. In overleg veranderde Kukla dit echter in ‘toegepaste filosofie’, een veel breder begrip, met een grotere nadruk op de praktijk, op wat er in de wereld gebeurt, en op actuele thema’s. Door deze verbreding kon ook de auteurspool breder en diverser worden.

Tot slot stapte het blad af van een ingewikkeld systeem van anoniem inzenden. Normaal gesproken zijn er drie lagen van anonimiteit, waarbij ook de hoofdredactrice niet weet wie welk stuk in zond. De filosofie wereld is echter behoorlijk klein. Zodra iemand een niet gangbaar onderwerp heeft of een herkenbare eigen schrijfstijl, heeft anoniem inzenden en behandelen nauwelijks zin. Iedereen die ingevoerd is in het wereldje, snapt meteen dat als het over onderwerp X gaat, het stuk hoogstwaarschijnlijk van Y afkomstig is, want Y is de enige in haar vakgebied die zich met X bezig houdt. Anonimiteit is dan een mythe. Leuk in theorie, maar in de praktijk werkt het niet altijd.

Om die reden zorgt Kukla er tegenwoordig voor dat redacteuren artikelen zoveel mogelijk anoniem beoordelen, maar dat zijzelf wél weet wie het schreef. Dat stelt haar in staat kritiek te voorzien van een context, en soms te verwerpen omdat onbewuste vooroordelen een rol zijn gaan spelen. Daarnaast kan ze auteurs de helpende hand toesteken. Soms heeft een stuk enorme kwaliteiten, maar komt het niet goed uit de verf omdat het taalgebruik niet op niveau is. In dat geval adviseert ze auteurs om een native speaker Engels te raadplegen en met die persoon de taal te fatsoeneren. Iemand kan het stuk dan opnieuw indienen en wie weet keurt de redactie het nu wel goed. In 85% van de gevallen komen artikelen niet door de ballotage heen, signaleert Kukla, dus de kwaliteit blijft hoog. Maar auteurs met achterstanden krijgen een eerlijkere kans.

Dit alles laat ook zien dat er een vijfde ingrediënt nodig is. De wil om te veranderen, om ook het werkterrein fundamenteel te veranderen, zodat meer mensen kansen krijgen. En dat volhouden en blijven waken voor de terugkeer van conservatieve denkpatronen, waardoor je terug kunt vallen in het standaard blank mannelijke repertoire. Daarover meer in een volgend stuk.

Is Kukla er nu? Nee. Van 0 naar 11% is een mooie stap, maar ze vindt het aantal gepubliceerde artikelen van mensen met een gekleurde huid nog veel te laag. Daar is nog werk aan de winkel. Ook mag er nog wel wat meer ruimte komen voor auteurs met een handicap, of auteurs die zichzelf identificeren als transgender. Maar nu ze deze vier ontwikkelingen tot staande praktijk heeft gemaakt, is er een veel grotere kans dat méér mensen óók toegang krijgen tot het podium van een gerenommeerd vakblad. En dat is heel mooi.

Op weg naar een feministische ethiek

Mooi interview met Hilde Lindemann! Ze is een Amerikaanse filosofe die zich onder andere richt op ethiek en de sociale constructie van identiteit. Ze pleit voor een feministische ethiek.

Hilde Lindemann.

Feministische ethiek is volgens Hildemann:

The idea is that gender is an abusive power system: it consists of social institutions and practices that systemically privilege men’s interests, preoccupations, and concerns over those of women while at the same time requiring women to be subservient to men. The practices and institutions give rise to attitudes, values, vocabularies, and ways of thinking that purport to justify the social order and help keep it going. Feminist ethics identifies the shared moral understandings that sustain these social arrangements, asks questions about who benefits from them or has to be pressed into service to make them function smoothly, and makes normative judgments about whether a particular way of living is actually the best way for everybody who shares in it.

Als je zo’n analyse maakt – wie profiteert, wie raakt ondergeschikt, op basis van welke opvattingen gebeurt dit – dan stuit je op weerstand. In de praktijk merk je dat vaak doordat mensen feministen te agressief vinden, of hen beschuldigen van mannenhaat, of feminisme afdoen als iets overbodigs omdat mannen en vrouwen tegenwoordig gelijkwaardig zijn. Hij maakt de plannen en zij maakt het eten en iedereen is blij, toch? Hildemann begrijpt de reactie wel, maar keurt ‘m af:

These are all ways of avoiding things that are uncomfortable to face squarely […] …if you are on the privileged end of any abusive power system it’s easy not to notice that things aren’t so hot for people in other parts of the system – that’s part of what it is to be privileged. Given the understandable reluctance to confront one’s own complicity in injustice, and given how these power systems are epistemically rigged so that we aren’t supposed to notice the abuses that are going on over there in the corner, it’s no wonder feminists aren’t popular. But we’re necessary. Can’t do good ethics without us.

Enfin, er komen nog veel meer interessante onderwerpen aan bod. De weerzin van feministen om van ‘slachtoffers’ te praten, de neiging om de man en het mannelijke als norm te beschouwen – waardoor vrouwen en het vrouwelijke automatisch tekort schieten – en het effect van de algemene minachting voor het vrouwelijke op de identiteit van mensen.

Uitsmijter: een lijstje, bij wijze van grap opgesteld door Lindemann en een mannelijke collega, waarin die ondergeschiktheid van vrouwen in hun eigen werkgebied tot uiting komt:

….over breakfast a male colleague and I made a game of ranking the different specialties in philosophy according to how prestigious they were – a ranking with a precise inverse correlation to gender. Here’s the list we came up with:

Philosophy of Mind, Philosophy of Language, and Metaphysics: The alpha-dominant philosophy, done by Real Men

Epistemology and Philosophy of Science: Done by manly enough men

Metaethics: Done by men who aren’t entirely secure in their masculinity

Ethics, Social and Political Philosophy: Done by girls
Bioethics: Done by stupid girls

Feminist philosophy, of course, is not philosophy at all.

PvdA verliest vrouwelijke kamerleden

Ruim twee maanden na Désirée Bonis stapt nu ook Myrthe Hilkens op als kamerlid van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. Traditionele media zoals de NOS deden het vertrek af met een kort zakelijk berichtje. Het valt te hopen dat de fractie binnenskamers goed gaat nadenken wat hier gebeurt. Want als vrouwen vertrekken, is dat soms een teken dat een organisatie haar idealen verkwanselt. Vrouwen protesteren in zo’n geval eerder dan mannen.

Myrthe Hilkens kan haar idealen niet meer kwijt bij de PvdA.

Vrouwen stappen eerder op dan mannen als hun ethische en morele waarden averij lopen, blijkt uit onderzoek. Het verschil wordt niet veroorzaakt door de aard of de natuur van de vrouw. Wél speelt de opvoeding een rol, meent onder andere psychologe Carol Gilligan. In landen zoals Nederland, met een strikte scheiding tussen roze en blauw, betekent de opvoeding dat meisjes soms andere normen en waarden meekrijgen dan hun broertjes. Met andere resultaten tot gevolg, zoals een grotere gevoeligheid voor ethische kwesties en idealen.

Daarnaast krijgen vrouwen simpelweg minder ruimte dan mannen. Samenlevingen oordelen bijvoorbeeld veel hardvochtiger over vrouwen die zich misdragen, dan over mannen. De sociale druk om je goed te gedragen, leidt tot een grotere alertheid voor ethiek en correct handelen.

De redenen die Bonis en Hilkens opgaven voor hun vertrek, lijken te sporen met die grotere gevoeligheid voor ethische kwesties en correct handelen. Bonis gaf aan dat ze vertrok uit onvrede met het buitenlandbeleid van de coalitie. In het NRC publiceerde ze kort geleden een opiniestuk waarin ze dit indirect nader uitlegde. De VVD bepaalde het buitenlandbeleid, en de PvdA liet dat toe, schrijft ze. Haar vertrek had, met andere woorden, te maken met morele overtuigingen. De PvdA sloot voor Bonis onacceptabele compromissen, en sloeg de verkeerde weg in.

Hilkens houdt het op het vagere ‘De manier waarop ik invulling wil geven aan mijn idealen strookt helaas niet met de wijze waarop ik politiek kan bedrijven’, en gebruikt het werkwoord kiezen om aan te geven dat ze daarom elders haar heil zoekt. Hoe diplomatiek geformuleerd ook, deze verklaring wijst opnieuw op morele oordelen. Op idealen, en de manier waarop ze die idealen bij de PvdA geen aanvaardbare vorm kan geven.

Twee vrouwen die zo kort na elkaar een partij verlaten geeft te denken. De PvdA doet er goed aan om over te gaan tot zelfonderzoek. Hoe verhouden wij ons tot de VVD? Op welke manier gaan we om met onze partijprincipes en idealen? Hoe behouden we onze identiteit? Als de PvdA tot een eerlijk zelfonderzoek in staat is, maakt de fractie nog een kans. Kunnen ze dit niet opbrengen, dan zouden ze bij de eerstvolgende verkiezingen wel eens in het stof kunnen bijten. De tijd zal het leren.