Tag Archives: Emma Watson

Gastbijdrage: De nieuwe feministen, deel 2

Deel 1 vind je hier.

Door Lonneke van der Ark

De speech van actrice Emma Watson op 22 september 2014, werd met groot applaus ontvangen bij de Verenigde Naties en ging binnen no time viraal. In haar toespraak benadrukt Watson dat mannen naar voren moeten stappen in de strijd tegen ongelijkheid.

Feministen wereldwijd leken even opgelucht adem te halen: nu een publiek figuur als Emma Watson – overal bewonderd en gewaardeerd – zo haar mening verkondigde, moest er wel wat gaan veranderen. ‘Ik weet alleen niet echt wat ik er van moet vinden,’ zegt Pajor. ‘Het is echt goed wat ze gedaan heeft, maar ik twijfel aan de campagne HeforShe. Ze heeft volkomen gelijk dat mannen ook bij het gesprek betrokken moeten worden, maar het stuit me tegen de borst dat ze zegt dat we het zonder mannen niet zouden kunnen. HeforShe geeft me het idee dat we als vrouwen alleen niet succesvol kunnen zijn. De reactie erop maakt echter wel meteen duidelijk dat we nog steeds in een patriarchale maatschappij leven.’

Na haar speech ontving Watson niet alleen gejuich, maar ook doodsbedreigingen. Hackers dreigden ook naaktfoto’s van de actrice te lekken, hoewel dat waarschijnlijk een bluf was: de foto’s zijn nooit naar buiten gebracht. ‘Dat is een typische, veelvoorkomende reactie,’ vertelt Pajor. ‘Een vrouw komt op voor haar rechten en spreekt zich erover uit en dan is er een groep mensen die vindt dat ze naar beneden moet worden gehaald. Alsof ze terug op haar plek moet worden gezet, zoals zij het zien.’

Van Amelsfort ziet vooral problemen in de manier waarop media over de speech berichtten. Na de toespraak schreef ze een uitgebreid stuk over de manier Watson na afloop door de media werd neergezet. ‘Ze reduceren vrouwen tot hun emoties en hun lijf. Emma Watson kan zelfs de VN toespreken, maar dat maakt niet uit. Haar emoties en mogelijke naaktfoto’s zijn veel belangrijker.’

‘En het verkeerd rubriceren en marginaliseren van berichtgeving over vrouwen, ook zo’n structureel fenomeen,’ gaat ze verder. ‘Waarschijnlijk omdat Watson een actrice is, stond het nieuws over haar speech meestal in rubrieken van het type Entertainment. Of, nog erger: ‘Achterklap’. Op die manier krijgt de berichtgeving een lage status – haar speech is slechts vermaak, niet serieus, niet politiek. Terwijl het bijna niet politieker en scherper kan, wat ze zei.’

Invloed van sociale media

Zowel Pajor als Van Amelsfort werkt vanuit een sociale bloggersomgeving; de eerste via Tumblr, de ander via WordPress. Dat internet en sociale media een steeds grotere rol spelen in het verspreiden van het feministisch gedachtegoed, zien ze allebei.

‘Het neemt een steeds belangrijkere plek in als middel om informatie te delen, standpunten te bepalen en aan agendavorming te doen,’ zegt Van Amelsfort. ‘Onder andere Twitter en Facebook worden steeds belangrijker voor feministisch activisme. Internet levert een nieuw strijdtoneel op.’

Pajor ziet dat de kracht van sociale media steeds sterker wordt. ‘Tijdens de rellen in Ferguson zei een woordvoerder van de politie dat hij baalde van sociale media, omdat daar allerlei verschillende standpunten te lezen waren. Ik dacht toen: mooi, dat moeten we juist hebben!’

Het uitlokken van een reactie ziet Van Amelsfort als een overwinning. ‘Feminisme wekt altijd weerstand op. Dat type kritiek moeten we omarmen: als mensen feministen eng vinden, doen we het goed. Dan morrelen we aan de status quo, stellen we privileges aan de kaak en vragen we mannen om hun verantwoordelijkheid te nemen.’

Nog niet perfect

Hoewel het feminisme de goede kant op gaat, zegt Pajor nog veel problemen te zien binnen de stroming. ‘We moeten ons echt richten op alle problemen die we voor ons hebben en niets afdoen als onbelangrijk. Daarbij moet je heel goed bekijken waar een individu of een groep zich druk om maakt. Bijvoorbeeld door te bepalen hoe iets invloed heeft op vrouwen van verschillende culturen.’

Hierbij wijst ze onder meer op de ongelijkheid in het salaris van mannen en vrouwen. Een blanke vrouw in de VS verdient 77 cent op de dollar die een man verdient, maar een zwarte vrouw zit daar nog verder onder. ‘Als we anderen niet binnenlaten en de problemen vanuit verschillende standpunten bekijken, zullen we nooit succes boeken.’

Van Amelsfort sluit zich daarbij aan: ‘Blanke, goed opgeleide feministes zouden zich meer bewust moeten worden van hun privileges ten opzichte van vrouwen met een getinte huidskleur. Dit kunnen ze onder andere laten zien door veel meer te doen met intersectionaliteit, door huidskleur mee te nemen in analyses en vrouwen bewust uit te nodigen en ruimte geven om hun verhaal te doen. Het zijn nu nog te vaak gescheiden werelden. Ik snap het wel, die huiver om kritisch naar jezelf te kijken. Feministen opereren in een guur en vijandig klimaat en veel mensen zijn er als de kippen bij om te zeggen ‘zie je wel, rare feministen, ze deugen zelf niet’. Dus het ligt gevoelig om je eigen vuile was buiten te hangen. Dat zie je bij bijna alle gemarginaliseerde groepen, dus ook feministen. Wij zijn net mensen…’

Journalistiek stokt bij jeugd, emoties, naaktfoto’s en entertainment

In welke categorie publiceer je nieuws over een toespraak van een vrouw over vrouwenrechten, uitgesproken voor de Verenigde Naties? Nou, in de rubriek entertainment natuurlijk, besloten onder andere Nieuws.nl en Spitsnieuws. Daarnaast wist journalist Bas Baas duidelijk niet waar hij het zoeken moest. Want de vrouw in kwestie is actrice Emma Watson. Dan word je natuurlijk snel afgeleid door andere zaken. Zoals mogelijke naaktfoto’s, en Watson’s emoties.

Voor de tekst van de toespraak: hier de Nederlandse vertaling, hier de Engelse transcriptie.

De manier waarop landelijke media schrijven over Emma Watson, haar krachtige speech over vooroordelen jegens het feminisme, geweld tegen vrouwen, genderongelijkheid en de mogelijke rol van mannen bij het verbeteren van de situatie, spreekt boekdelen over het conservatieve (media)klimaat in ons land.

Neem Bas Baas. Hij schreef een bericht van zes alinea’s. Diverse landelijke kranten, waaronder De Volkskrant en Trouw, namen zijn stuk over. ,,De 24-jarige spreekt emotioneel tot de VN-ambassadeurs”, lezen we meteen in het begin. ”Haar stem is onvast, maar haar verhaal is daardoor niet minder duidelijk.” Even verderop: ,,De emotionele Watson legt het probleem uit.” Het is jong en het praat emotioneel!  Jeeetje! Waarna het gelukkig ondanks die emoties, onvaste stem, en 24-jarige jonge leeftijd gelukkig toch nog goed komt: ,,De jonge vrouw krijgt de bijval waarop ze hoopte.”

Phew, komt Watson daar even goed weg! Je zou bijna denken dat ze met al die emoties en haar onvaste stem en haar jeugdige leeftijd het einde van haar toespraak niet zou halen. Het ontbrak er nog maar aan dat Baas ook nog haar kleding, kapsel en/of make-up aanhaalde. Maar misschien wist hij al dat zijn artikel gelardeerd zou worden met twee foto’s. Alsof het om een haringparty van Bekende Nederlanders gaat: oooo kijk, Watson naast VN secretaris-generaal Ban-Ki-Moon! Oooo, kijk Watson eens zitten, als middelpunt, omringd door vijf mannen! (voor vrouwen moet je iets beter kijken, ten opzichte van Watson zitten ze in de tweede ring).

De koppen waar de diverse media voor kiezen, geven ook een mooi voorbeeldje van ‘framing‘: een verhaal zodanig kaderen dat het ene element heel zichtbaar wordt, en het andere element achter de gordijnen verdwijnt. Volkskrant en Trouw melden in de categorie Nieuws (hulde daarvoor) dat Watson mannelijke medestrijders tegen vrouwenhaat zoekt. Beide dagbladen nemen ook het Youtube filmpje van haar speech op in hun kolommen. Als ze bekomen zijn van haar emoties en 24-jarige leeftijd, kunnen lezers zodoende zelf luisteren naar de boodschap die ze uitsprak.

De altijd conservatieve redactie van Spits vindt het echter belangrijker om mythes over het feminisme nog eens lekker te bevestigen. Feministen haten mannen, dat ‘weten’ we allemaal, toch? Dus kiezen zij de kop ‘Emma Watson bij VN tegen mannenhaat’. Waarna Spits het artikel opent met:

Ze sprak zich daar uit tegen mannenhaat. Mannen moeten juist betrokken worden bij het streven naar gelijkheid van de seksen, zo zei ze tijdens de formele lancering van de HeForShe-campagne van de VN in New York.

Pas in de volgende alinea merk je dat de actrice juist vooroordelen tegen feminisme aan de kaak stelde:

In haar speech die hieronder is te zien zei ze: “Hoe meer ik over feminisme spreek, hoe meer ik me realiseer dat vechten voor vrouwenrechten te vaak als synoniem met mannen haten wordt gezien. Als ik iets zeker weet dan is het dat dit moet stoppen.”

Stoppen dus met feminisme gelijk stellen aan mannenhaat. Een zeer belangrijke nuance, die Spits in de eerste alinea volledig wegmoffelt.

De lezer krijgt daarna een paar zinnen over de inhoud van Watson’s toespraak en het feit dat ze sinds juli als VN-ambassadeur voor vrouwenrechten werkt. Daarna wordt het echter weer hoog tijd voor belangrijkere zaken, namelijk mogelijke naaktfoto’s van Watson:

Meerdere media melden dat Watson wel eens de volgende actrice kan zijn waarvan naaktfoto’s uitlekken. Er is een website verschenen met de dreigende naam Emma You Are Next. […] Opvallend genoeg is Emma Watson nooit eerder genoemd door de hackers, dus we sluiten zeker niet uit dat de site is opgezet door een paar grappenmakers.

Geen wonder dat Spits het bericht opneemt in de categorie Entertainment. Nieuws.nl doet dat ook. Waarom niet de categorie ‘politiek’? Of ‘nieuws’/’buitenlands nieuws’? Me dunkt dat wereldwijd geweld tegen vrouwen en toespraken in de VN tot die categorie behoren. Maar nee, het gaat om vrouwen en een actrice, dus: Entertainment, aldus Spits. Entertainment /achterklap, in de zin van ‘roddel en achterklap’ besluit Nu.nl zelfs.

Bij de publiciteit rondom een analyse naar beeldvorming in het gebruik van foto’s van kranten, waren redacteurs er als de kippen bij om te verkondigen dat ze alleen de werkelijkheid weergeven. Dus sorry hoor, als vrouwen vooral in beeld komen als sexy huisvrouw en mannen als serieuze, sportende carrièretijger.  Zo zit de wereld nou eenmaal in elkaar.

De Zesde Clan maakte gehakt van die smoesjes, want de media kleuren en vormen de ‘werkelijkheid’ duidelijk op hun eigen manier. Dat deden ze in de berichtgeving over het stereotiepe beeldgebruik, en dat doen ze nu opnieuw, onder andere in de berichtgeving over Watson. De resultaten doen op geen enkele manier recht aan vrouwen, hun situatie, hun ambities en hun bijdragen aan de wereld.

In het geval van de problematiek die Watson aankaart is de verwrongen berichtgeving, veelal in de rubriek Entertainment, gezien de feiten over geweld tegen vrouwen helemaal een klap in het gezicht van ieder weldenkend mens.

Rest my case.

UPDATE: de Emma You Are Next site is inderdaad een grap. Een zeer dubieuze, problematische grap bovendien:

The Emma You Are Next site isn’t just a prank. It’s a symptom of a civil rights issue faced by all women who risk becoming the target of angry misogynistss each and every time they speak up about feminism online or in any other public forum. You can’t have a true free market of ideas if those of one gender can’t speak freely without worrying about their private lives — up to and including nude pictures — being exposed online.