Tag Archives: emancipatie is af

Tussen papier en praktijk gaapt een kloof

Wat zullen twee mannelijke Leidse promovendi blij zijn. ‘De emancipatie is af’, vertelden ze vrouwen onlangs via de Volkskrant. Prompt komt het nieuws dat Nederland bovenaan staat in een nieuw overzicht, van de situatie in allerlei landen rondom gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Echter, zelfs minister Bussemaker van Emanicaptie geeft tussen de regels toe dat er nog een wereld te winnen valt als het gaat om de situatie in de praktijk.

Bussemaker toont zich blij met de lijst van de Verenigde Naties. In een gender gelijkheidsindex van dit orgaan prijkte Nederland in 2012 op de eerste plaats. Bussemaker zegt hierover echter:

 ‘We moeten blijven knokken zodat gelijke rechten en een gelijke behandeling worden omgezet in de praktijk en vrouwelijk talent ook echt de ruimte krijgt. Het is nu zaak dat mannen, vrouwen én werkgevers doorpakken en nog meer gaan inzien dat diversiteit op de werkvloer winst oplevert.’

Hier gebeuren twee dingen. Ten eerste wordt emancipatie gelijkgesteld aan ‘iedereen betaald werk’. Op zich logisch, want Bussemaker concentreert zich vooral op de economische zelfstandigheid van vrouwen. Ze weet dat ze nog bergen werk moet verzetten voordat vrouwen zichzelf kunnen bedruipen. Nederland heeft een oerconservatieve mentaliteit. Met gevolgen zoals structurele discriminatie van zwangere vrouwen op de werkvloer, een gebrek aan keuzevrijheid en een ‘onverklaarbare’ loonkloof van 8 procent. (Zodra je seksisme meerekent is dat verschil opeens wél verklaarbaar.)

Maar emancipatie ligt natuurlijk veel breder dan kwesties rondom betaald werk. Het gaat ook om impliciete normen, culturele en psychologische factoren, de rol van onbewuste vooroordelen. De Verenigde Naties slaan dat soort gegevens over – de lijst concentreert zich op de formele situatie. Bussemakers lijkt hier wel oog voor te hebben. Ze zegt namelijk dat ze graag wil, dat gelijke rechten worden omgezet in de praktijk.

Ze geeft daarmee impliciet toe dat dit nu nog niet gebeurt. Op papier kunnen vrouwen wel dezelfde rechten hebben, maar dat wil niet zeggen dat het ook in de praktijk goed gaat. Als mens houden we namelijk veel rekening met de mening van andere mensen. We willen niet buiten de groep vallen. En de groep, wij als samenleving, vinden in meerderheid nog steeds dat een vrouw zonder mannelijke partner iets mankeert. We verwachten nog steeds van vrouwen dat ze sociaal zijn en zorgen voor anderen, want dat is hun natuur. We denken nog steeds dat vrouwen minder kwaliteit bieden dan mannen en dat de echte leider een man is.

Dat begint al vroeg. Wat er ook op papier staat, in de praktijk krijgen meisjesbaby’s vanaf de geboorte roze pakjes aan met het commando ‘lief’ erop. Een meisje kan een hooguit een prinses worden, terwijl jongens de wereld mogen veroveren. Sites zoals seksisme in en om het huis, of het everyday sexism project, maken duidelijk dat vrouwen nog steeds te maken krijgen met hardnekkige patronen van uitsluiting en marginalisering.

Om in die situatie te spreken van vrije keuzes is lachwekkend. De keuzes die vrouwen maken, hangen nauw samen met keuzes die mannen maken, wat er gebeurt in de wijdere wereld, zoals de politiek en in het bedrijfsleven, en welke boodschappen vrouwen geïnternaliseerd hebben.

De emancipatie is pas af als mannen even vaak als vrouwen thuis onbetaald het toilet schoonboenen en ongestoord kunnen werken in de kinderopvang. De emancipatie is pas af als vrouwen even vaak als mannen het verhaal dragen in een film, boek of televisieserie. De emancipatie is pas af als vrouwenvriendschappen even vaak publiekelijk gevierd worden als mannenvriendschappen (Zie: bromance, literatuur, alle buddy cop movies enz.) De emancipatie is pas af als feminist niet meer geldt als een scheldwoord.

Of, zoals webmagazine Salon het zo mooi zei:

 I know, people laugh at expressions like “institutionalized male dominance” because of the alleged “boy crisis.” I laugh, too, when I hear “male dominated” used as a descriptor, because, what, pray tell, isn’t male dominated? […] The End of Men, The Richer Sex, The Dead Patriarchy and the Boy Crisis will get my full attention when their effects translate into parity in politics and gender, the end to lifetime wealth and wage gaps, the equalizing of confidence and ambition across socioecononomic, racial and gender groups and an end to the relentless realities of domestic violence and sexual assault, from which children and women remain the most likely to suffer.

Tot die tijd betekent zo’n eerste plek alleen dat Nederland het beter doet dan Yemen. Ja, dat is zeker een vooruitgang – het is erg fijn dat je na een verkrachting niet met de dader hoeft te trouwen om de familie eer te redden – maar om nou te zeggen dat we af zijn van het systeem waarin blanke mannen de baas zijn? Nee.

Mannen vertellen vrouwen dat emancipatie af is

Inkoppertje van de week: als twee mannen vrouwen vertellen dat de emancipatie voltooid is, weet je zeker dat die emancipatie nog bij lange na niet gedaan is. Zeker als die over-en-sluiten-boodschap gepaard gaat met kreten als ‘dames, jullie willen zelf niet’, natuur, moederschap, sneren naar feministen, en cirkelredeneringen.

Is de emancipatie van de man eigenlijk al af? Want die hebben het pas zwaar!

Emotioneel beladen termen en verwijten daargelaten rijst de vraag: waarop baseren beide heren hun mening eigenlijk? Ze komen niet verder dan ”de weerbarstige realiteit van de menselijke natuur”, en redeneringen over een situatie die is zoals-ie is omdat het nou eenmaal zo is en zo is het. Ja doei, zo lusten we er nog wel een paar.

Het belangrijkste lijken verwijzing naar ‘de menselijke natuur’. In de praktijk zijn dat vaak codewoorden voor dé aard van dé man en dé vrouw. Zo ook hier. Laten we de verschillen koesteren, kraait het tweetal. Laten we ”de inschatbare waarden van onbetaalde moederzorg” niet in twijfel trekken. Nee, stel je voor! Plus, vrouw = moeder. Logisch!

Niet zo vreemd dat de mannen die een natuurlijke orde koesteren waarin zij de plannen maken, en vrouwen het eten,  bijzonder laatdunkend doen over de gedegen onderzoeken van Justine Ruitenberg en Wil Portegrijs, die onder andere belangrijke bijdragen levert aan de tweejaarlijkse emancipatiemonitor. Deze beide wetenschapsters wijzen terecht op de invloed van sociale normen op de mogelijkheden van vrouwen.

Ruitenberg en Portegrijs staan daarin absoluut niet alleen. Vrouwen worden tot op de dag van vandaag heel anders beoordeeld dan mannen, vaak in hun nadeel, en het Mars en Venus gedoe over ‘de natuur’ van mensen versterkt die situatie. Dat resulteert in situaties waarin vrouwen gesaboteerd worden, of zichzelf saboteren. Zodoende opereren mannen en vrouwen absoluut niet in een gelijk speelveld.  Zie niet alleen de Emancipatiemonitor, maar ook boeken als Vrouwen en Ambitie van Anna Fels, Women Don’t Ask van Linda Babcock en Sara Laschever, Waarom we allemaal van Mars komen, van Cordelia Fine, en vele, vele andere studies.

Daarnaast is het pijnlijk wat de beide Leidse onderzoekers niet noemen. Ze hadden op z’n minst kennis moeten nemen van het onderzoek van Marieke van den Brink naar de manier waarop universiteiten hoogleraren benoemen. Haar gedegen analyse van sollicitatieprocedures toonde glashelder aan dat een ons-kent-ons mannenkring mannen bevoordeelde, en vrouwen letterlijk niet zag staan. Boomsma en Price willen daar waarschijnlijk niets van weten. Stel je voor dat ze academisch succes krijgen, en dat ze daarbij in hoge mate voordeel hadden van hun sekse. Onverteerbaar, dus negeren die hap.

Tot slot bejubelen de beide Leidse onderzoekers-in-spe de onbetaalde moederzorg, maar daarmee stippen ze ongewild nog een pijnpunt aan. Of twee eigenlijk. Ten eerste: werkgevers discrimineren zwangere vrouwen massaal door ze te ontslaan, op een zijspoor te zetten, of door ze om te beginnen niet eens aan te nemen. Alleen al om die reden kan de emancipatie nog lang niet af zijn. Ten tweede: waarom al die nadruk op moederschap? Vanwaar die curieuze afwezigheid van mannen en het vaderschap?

Kortom, heren: gezakt. Doe asjeblieft je huiswerk voordat je een grote broek aantrekt. En NRC: door clickbait te publiceren kun je je cijfers misschien tijdelijk opkrikken, maar uiteindelijk gooi je het predikaat ‘kwaliteitskrant’ te grabbel.

UPDATE: via de Volkskrant meer kritiek op de twee Leidse promovendi en hun vreemde betoog. Zie hier en hier.