Tag Archives: Egypte

Nieuwsronde

Donkere wolken pakken zich samen in Egypte en Turkije, waar conservatieve regeringen meer controle willen krijgen over de lijven en levens van vrouwen. Maar er zijn ook positieve ontwikkelingen. Mensen maken van harte grappen over roze producten, zoals roze Bic pennen Voor Haar, apps voor de mobiele telefoon bieden handige hulpjes waar vrouwen echt iets aan hebben, en Brussel deelde al 69 boetes uit voor (seksuele) intimidatie op straat.

Protesten in Turkije, waar een conservatieve regering vrouwen de zeggenschap over hun eigen lijf en leden wil ontzeggen.

  • Islamitische vrouwen protesteren tegen pogingen van de Moslim Broederschap om hen terug in hun hok te meppen. Volgens de nieuwe conservatieve regering van Egypte zijn vrouwen zwak en te emotioneel om goede leiders te zijn. Tegelijkertijd zijn ze wel goed genoeg om toiletten te boenen en kinderen groot te brengen. Raar maar waar. De regering zou de Koran goed moeten lezen, en moeten stoppen met het inperken van de vrijheden van vrouwen. Of de regering hier naar wil luisteren….?
  • Gewone producten aan de vrouw brengen? Maak ze kleiner en roze, dan lukt het wel. Het lijkt erop alsof een trend uit de jaren zestig nieuw leven krijgt anno nu, met als voorlopig hoogtepunt Lego voor meisjes en roze Bic pennen. Gelukkig maken consumenten korte metten met dit soort marketingfoefjes.
  • Joodse vrouwen gaan verder dan opiniestukken in kranten. Ze stapten naar de rechter om op die manier af te dwingen dat vrouwen recht houden op het gebruik van de openbare ruimte in Israëlische steden. Een vrouwenorganisatie spande een rechtszaak aan tegen een orthodox radiostation dat weigert om vrouwen in hun programma’s aan het woord te laten. Eerder al ontving een tienermeisje een schadevergoeding van 13.0000 NIS omdat orthodoxe mannen haar op een agressieve manier dwongen achterin de bus te zitten. Dat is een illegale vorm van scheiding der seksen, dit keer in het openbaar vervoer.
  • Leve de mobiele telefoon. Nooit meer de weg zoeken, internet altijd onder handbereik, en je kunt er allerlei nuttige functies op downloaden. Vrouwen gebruiken soms zelfs vaker apps dan mannen. Zo kunnen vrouwen een app downloaden om hun menstruatiecyclus in de gaten te houden. Voor de Nederlandse markt zijn er verschillende versies beschikbaar. Ook handig: een app die je er op een discrete manier aan herinnert dat het tijd is om de pil te slikken – erg handig om ongewenste zwangerschappen te voorkomen – en een door het Trimbos-instituut ontwikkelde app om je te ondersteunen als je onverhoopt borstkanker mocht hebben.
  • Het rommelt (nog steeds) in Turkije. Sinds een conservatieve regering hier aan de macht kwam, wil de overheid abortus stoppen en keizersnedes zoveel mogelijk inperken – de premier vindt dat teveel vrouwen op de ‘makkelijke’ manier bevallen. Vrouwen moeten gewoon op een natuurlijke manier bevallen, en klaar. In de Turkse cultuur betekent dit dat vrouwen hoe dan ook de klos zijn. Verkrachting is hun schuld, abortus geen optie, en als het mis gaat tijdens een bevalling mogen artsen slechts bij hoge uitzondering overgaan tot een keizersnede. Vrouwen hebben weinig over hun lijf te zeggen…
  • De Victoriaanse tijd bracht vrouwen veel ellende, maar leidde er ook toe dat artsen de voorloper van de vibrator ontwikkelden om de behandeling van hysterische patiënten minder vermoeiend te maken. Jawel. Alles wat je altijd al wilde weten over vibrators...
  • Spaanse feministen zetten een campagne op a la Hollaback, zodat vrouwen die lastig gevallen worden op straat actie kunnen ondernemen en hun ervaringen zichtbaar kunnen maken. Dat hadden ze natuurlijk niet moeten doen. Haat werd hun deel. Onder andere een groep mannen behorende tot de 600.000 gebruikers van een autoforum besloten de vrouwen systematisch te pesten via internet. Dat past in een patroon. Ook in andere landen krijgen vrouwen er van langs zodra ze feministische standpunten innemen. Soms nemen die campagnes zulke vormen aan dat de vrouw haar internetactiviteiten staakt. Dan is het de trollen weer gelukt een vrouw het zwijgen op te leggen. Bedankt, trollen…
  • Seksuele intimidatie op straat is een hot item in België sinds filmstudente Sofie Peeters met een camera door haar Brusselse woonwijk trok. De stad beloofde dit soort agressie aan te pakken en deelde in een paar maanden tijd al 69 boetes uit. Wie vrouwen op straat lastig valt, kan rekenen op een boete van 250 euro.
Advertenties

Vrouwen moeten zwijgen over haat

Oei, wat een ophef over een artikel in het Amerikaanse blad Foreign Policy. Een vrouw schreef in een opiniestuk dat maar eens hardop gezegd moest worden dat Arabische mannen vrouwen haten. En daarbij vaak religie gebruiken als excuus. Prompt kreeg ze er aan alle kanten van langs – het was niet waar, ze zou vrouwen als willoze slachtoffers afschilderen, oooo kijk, de westerse wereld wil weer eens de eigen normen en waarden opleggen aan anderen. Ironisch detail: dit alles gebeurt terwijl het Egyptische parlement een wet bespreekt die het mannen mogelijk maakt seks te hebben tot zes uur NA de dood van hun echtgenote, en te trouwen met meisjes van 14.

Dat waarnemers verwachten dat deze wet niet door het Egyptische parlement heen komt, doet niets af aan de inhoud ervan. De vrouw als gebruiksvoorwerp die tot na haar dood nog de behoeftes van haar man moet bevredigen, het is een onsmakelijk voorstel. Meisjes van veertien moeten bovendien naar school, niet in het bed van volwassen mannen belanden. Vandaar dat Egyptische vrouwen massaal protesteren tegen zulke voorstellen. Je kunt je oprecht afvragen welk beeld van vrouwen de mensen hebben die dit soort wetten in stemming durven te brengen. Het is om die reden dat de auteur van het stuk in Foreign Policy, Mona ElTahawy, het volgende schrijft:

Name me an Arab country, and I’ll recite a litany of abuses fueled by a toxic mix of culture and religion that few seem willing or able to disentangle lest they blaspheme or offend.

En zie, de inkt van deze zinnen was nog niet droog, of mensen verwijten haar al dat ze zich schuldig maakt aan blasfemie en mensen beledigen. Ook in Arabische landen reageren mensen zeer verdeeld op haar analyse. Ook hier wemelt het van de excuses – vrouwen onderdrukken zichzelf, het ligt niet aan de mannen maar aan de religie, je moet het zien in de context van autoritaire regimes die mensen eronder houden, ze heeft misschien wel gelijk, maar…… Zelfs in een aantal kritieken op het stuk klinkt echter een oproep tot een seksuele revolutie door:

“The problem with our societies is that the women are in love with their sons instead of their husbands, and the men are in love with their mothers instead of with their wives,” she adds. “Men and women don’t understand one another due to the fact that their dealings are not at all clear, as they don’t spend enough time together or don’t engage with each other enough.”

Zo heeft iedereen z’n eigen  mening. De Zesde Clan denkt het volgende. Wij zouden zeggen: waarom beperk je je tot de Arabische wereld. Overal tref je mannen aan die vrouwen haten, en maar al te vaak gebruikt dit type mannen godsdienst als excuus. Niet de minsten gingen Mona ElTahawy voor. Onder andere Hillary Clinton wees op het verschijnsel van fundamentalistische mannen, die vrouwen van hun vrijheid beroven met een heilige boek als excuus:

Why extremists always focus on women remains a mystery to me. But they all seem to. It doesn’t matter what country they’re in or what religion they claim. They want to control women. They want to control how we dress, they want to control how we act, they even want to control the decisions we make about our own health and bodies.

Nederland kent ook mannen die dit doen. Ze zijn lid van de SGP en met de hand op de bijbel ontnemen ze vrouwen democratische rechten. Ze eisen met religie als onderbouwing dat vrouwen gehoorzaam zijn aan mannen. Vrouwen mogen geen baas in eigen buik zijn van de SGP, want dat is moord, maar de doodstraf is ok. De Nederlandse regering staat erbij, kijkt ernaar, en doet ondanks een uitspraak van de Hoge Raad niets om een einde te maken aan deze praktijken. Dan zwijgen we nog maar van de katholieke kerk, die al eeuwenlang religie gebruikt om vrouwen een tweederangs status te geven.

Als religie faalt, bijvoorbeeld omdat mensen ontkerkelijken, kun je altijd nog de wetenschap inzetten. Talloze heren en een enkele dame hameren er al eeuwenlang op dat vrouwen inferieur zijn vanwege de fysieke eigenschappen van hun lichaam, of omdat de hersenen van vrouwen anders zouden zijn dan van mannen – het zogenaamde neuroseksisme. Waarna de cliché’s over de man als krijger en de vrouw als huisvrouw over elkaar heen buitelen.

Vrouwenhaat is, kortom, zo’n fundamenteel en alomvattend probleem, dat het broodnodig is het thema bespreekbaar te maken. De heftige reacties op mensen die dit proberen zijn logisch. De meeste taboe onderwerpen kenmerken zich als een taboe onderwerp omdat zoveel mensen over je heen kotsen zodra je het erover wil hebben. De emoties lopen al snel op. En ook dat is logisch. Want de feiten zijn spijkerhard, en overal te vinden, dus emotie is al wat een vrouwenhater rest. Door heel hard te schreeuwen gaan de feiten echter niet weg, mensen. Vroeger of later zul je de discussie aan moeten gaan.

Arabische Lente gaat over in winter

Egyptische legerartsen die gearresteerde vrouwelijke demonstranten onderwierpen aan een ‘maagdelijkheidstest’ – in feite verkrachting met een of meer vingers – gaan vrijuit. Volgens een militaire rechtbank in de Egyptische hoofdstad Cairo vonden zulke tests nooit plaats. Het oordeel is een klap in het gezicht van vrouwen, en zeker ook van de vrouwen die de zaak aanspanden. Het vonnis is in tegenspraak met een bekentenis van het militaire bestuur, dat bevestigde deze tests wél voorkwamen.

Samira Ibrahim pikte het niet dat een legerarts haar molesteerde en was een van de vrouwen die de zaak voor de rechter bracht.

Eén van de Epyptenaren die de artsen aanklaagden, Samira Ibrahim, had de moed om via The Guardian te reageren. Volgens haar loopt de toekomst van vrouwen groot gevaar:

“I insist on getting my rights and will not leave it, no matter the cost. The future of Egyptian women is in danger,” she told the Guardian. The reason for this, Ibrahim believes, is that in post-revolution Egypt there are two powerful forces that stand to hinder the progress of women’s rights. “Now the Egyptian woman is violated from two sides, one is the military and the other are the Islamists,” she said.

Vrouwenorganisaties bereiden demonstraties voor om te protesteren tegen deze ontwikkelingen in hun land. In een persbericht laat Amnesty International weten de uitspraak van de militaire rechtbank te betreuren:

“Once again, the Egyptian military have failed women, particularly those like Samira Ibrahim, who have shown tremendous courage in challenging the military establishment in Egypt,” said Hassiba Hadj Sahraoui, Deputy Middle East and North Africa Director at Amnesty International. “This decision is not only a travesty of justice but further proof that cases of human rights abuses by the military should be dealt with in civilian courts.” Amnesty International called on the Egyptian military to respect a decision by an administrative court banning “virginity tests” and to ensure women who were forced to endure tests have access to justice and reparations.

Vrouwen horen niet tot het volk bij Egyptisch parlement

Vrouwen maken de helft van de bevolking uit, maar als je kijkt naar de samenstelling van de volksvertegenwoordiging in Egypte zou je dat niet zeggen. Vrouwen zijn nagenoeg afwezig in het pas geïnstalleerde parlement. Al hun activisme, hun deelname aan de opstand, protestmarsen houden, het leidde tot slechts acht benoemde vrouwen, nog geen twee procent. Geen enkele partij nam vrouwelijke kandidaten serieus.

Zoek de vrouwen.

Women’s Media Center heeft een duidelijke analyse over dit gebrek aan vrouwelijke volksvertegenwoordigers:

We can’t just blame Islamists who didn’t run women candidates; liberal parties also failed to support women candidates. Despite the rule that one woman had to be included on every party’s lists, all of these women appeared at the end of the lists. Because of the proportional system, if eight names are listed, unless your name is in the top three or four, you’re unlikely to be elected. There used to be a quota for women, but quotas became synonymous with the old regime that used women for their own interest. Women’s rights organizations tried to lobby for reinstating the quota system but did not succeed.

Een breed gedeelde, institutionele weerstand hield vrouwen op die manier buiten de poort. Erger, dit bijna geheel uit mannen bestaande parlement gaat niet alleen de nieuwe grondwet opstellen, maar werkt ook mee aan een conservatief klimaat. Analisten signaleren dat Egypte op dit moment met zoveel complexe, onoverzichtelijke problemen kampt, dat politieke partijen het eenvoudiger en makkelijker vinden om zich te beperken tot het morele gedrag van vrouwen. Trekken ze de juiste kleren aan, gedragen ze zich zedig genoeg? Daarnaast is het ook een manier om aandacht te trekken:

“When Egyptian media spends hours and hours discussing bikinis and alcohol with presidential candidates, it tells you where women are going,” says Marwa Rakha, an Egyptian writer, broadcaster and blogger. […] Rakha sees a cynical populist ploy. “They want attention, lights and media presence. How else will they get there unless they talk about women and their evil bodies?” she said. “These are issues that people can relate to on a personal level,” explains Karima Abedeen, a secular British-Egyptian living in Cairo. “They are also vague and not quantifiable and most of the people who use these issues as their platform haven’t a clue about how to solve any of the other, more urgent social and political issues.”

Egypte is daar niet uniek in. Hetzelfde gedrag zie je bijvoorbeeld in de Verenigde Staten. Enorme giga schuldenlast? Werkloosheid? Groeiende kloof tussen arm en rijk? Maakt niet uit, laten we het liever hebben over seksueel actieve vrouwen en wat ze wel en niet mogen doen met hun baarmoeders, zulks ter beoordeling van anderen:

Abortion is not only the best arrow in these politicians’ quivers, in terms of pleasing a crucial segment of the Republican base — it is arguably the only arrow they have. The reality, as has become evident since Obama’s election, is that the Republican party is tied to economic policies — opposition to infrastructure spending, fanatical devotion to tax cuts for the most wealthy — that will not create jobs, but, in fact, will destroy them. So abortion has, once again, as I termed it in my book, become a “brilliant distraction” from pressing social problems.

Tegenwicht bieden aan dit mechanisme is lastig. Maar vrouwen in Egypte blijven opkomen voor zichzelf. Zo sloegen ze leden van de zedenpolitie hun buurt uit  – ze waren de terreur van ultra fanatieke Salafisten helemaal zat. En vrouwen zijn de optimistische dagen van de revolutie niet vergeten. Die revolutie gaat gewoon door. Is het niet in of via het parlement, dan wel via de straat.

De lezing van… Petra Stienen (en Mohammed Cheppih)

Brengt de Arabische lente ook een seksuele revolutie? Dat was het thema van een bijzondere duo lezing van de Rutgers Nisso Groep. Het kenniscentrum hield dit jaar voor het eerst de Johannes Rutgers lezing en nodigde daarvoor Petra Stienen en Mohammed Cheppih uit. Stienen werkte jarenlang op ambassades in landen in het Midden-Oosten en publiceerde onder andere het boek ‘Dromen van de Arabische Lente’. Ze ging in haar lezing onder andere in op beeldvorming over seksualiteit, en de rol van vrouwen bij de opstand in Egypte. Enfin, hier de video van beide sprekers:

Geweld beperkt vrijheid van vrouwen

Redacties moeten geen vrouwelijke journalisten meer naar Egypte sturen, want het is er niet veilig voor ze. Die oproep deed de Franse afdeling van media-organisatie Verslaggevers zonder Grenzen. Het is het meest duidelijke voorbeeld van de manier waarop geweld tegen vrouwen de vrijheid van vrouwen inperkt en de vrije nieuwsgaring geweld aandoet.

Het is altijd een lastige afweging. Hoeveel risico willen nieuwsorganisaties hun werknemers laten lopen? Hoe bepaal je of een man of vrouw nog verantwoord aan het werk kan in een land waar oorlogen en opstanden heersen? Journalistes lopen daarbij een extra risico. De meeste mannen worden niet geconfronteerd met seksuele intimidatie en verkrachting. Vrouwen daarentegen wel. Een onderzoek van het Amerikaanse Comité ter Bescherming van Journalisten (CPJ) interviewde meer dan veertig verslaggeefsters en kwam vanalles tegen, van dreigen met seksueel geweld en betasten tot aan zeer traumatische groepsverkrachtingen.

De journalistes vinden het echter lastig openlijk over dit extra risico te spreken.Want wat is het geval. Je wil graag je werk doen. Je bent verslaggever. Dus als je kunt kiezen tussen een verhaal over een weggelopen hondje of de genocide in Rwanda, dan wil je als volbloed journalist naar Rwanda. Want dáár ligt het nieuws.

Wat gebeurt er echter als je aangeeft dat je seksueel gemolesteerd werd tijdens de uitoefening van je functie? Bezorgde bazen kunnen besluiten dat je dan maar niet op pad moet gaan. Want stel je voor dat je verkracht wordt. De felbegeerde baan gaat aan je neus voorbij en de zoveelste man mag in camouflagepak verslag doen van oorlogen en andere conflicten.

Het probleem is dat mensen dit door hebben. Het CPJ merkte meerdere malen dat groepen mannen het nadrukkelijk voorzien hadden op journalistes, om te voorkomen dat zij verslag zou doen van situaties waar deze mannen geen nieuwsverhalen over wilden zien. Lauren Wolfe van het CPJ in een interview met PBS News Hour:

…people haven’t heard of Jineth Bedoya, a Colombian reporter who was gang-raped 11 years ago in — when she was reporting on right-wing paramilitaries in the jungles of Colombia. She was kidnapped, raped. And her story came to light because it was so brutal that, you know, she pressed charges. But nothing has ever been done in her case. And 11 years later, she’s still fighting for justice.

MARGARET WARNER: But was the — did they know who they were going after? I mean, was it a form of reprisal or intimidation?

LAUREN WOLFE: It was absolutely targeting. She was reporting on something that they didn’t want reported on. I saw the same thing happen to a West African journalist.

Dat is dus het volgende dilemma. Ben je terecht bezorgd, wil je je verslaggeefsters beschermen, dan geef je criminele elementen hun zin die niet willen dat hun activiteiten aan het licht komen. Het rapport waar Lauren Wolfe over spreekt heeft niet voor niets de titel ‘The Silencing Crime’. Gebruik seksuele agressie als wapen en je kunt verslaggeefsters monddood maken, én je eigen wandaden in de doofpot houden.

Een win-win situatie voor alle louche mannen van de wereld. En een verlies voor de vrije nieuwsgaring en vrouwelijke professionals.

Wanneer vrouwen hun lichaam als wapen gebruiken

Stel, je bent een vrouw en moet in je land de poortwachter van de eerbaarheid zijn. Je moet verhullende kleding dragen. Tegelijkertijd sta je bloot aan seksuele intimidatie op straat. Als het leger je oppakt loop je bovendien het risico dat soldaten een maagdelijkheidstest op je uitvoeren door hun vingers in je vagina te steken. Wat is dan het beste wapen om te protesteren tegen machtsmisbruik en hypocrisie, en voor vrijheid van meningsuiting? Juist, je naakte lichaam tonen.

Egyptische vrouwen komen op allerlei manieren in opstand.

Weblogster Aliaa el-Mahdy deed het. Door bloot op internet te poseren gooide ze een molotovcocktail naar het patriarchaat en de dictatoriale ideeën in onze hoofden, betoogt Mona Eltahawy in The Guardian. Ook opinieblad Elsevier herkent de politieke lading (ja, het persoonlijke is politiek):

Nu staan in Egypte de baarden rechtop van woede.  Aliaa Magda Elmahdy durfde haar naakte lichaam als wapen inzetten tegen de islamitische fundamentalisten. Het verboden lichaam komt in opstand.

Mahdy’s actie sloeg dan ook in als een bom. Naast talloze reacties voor en tegen haar actie hebben de Egyptische autoriteiten inmiddels een onderzoek ingesteld en een officiële aanklacht ingediend.

Haar actie heeft inmiddels navolging uit een onverwachtse hoek gekregen. Veertig Israëlische vrouwen besloten net als el-Mahdy uit de kleren te gaan om ook om in eigen land een politiek signaal af te geven, vertelde de initiatiefneemster van de actie aan Ynetnews:

I got the idea the day that the blogger’s photo was posted,” Tepler told Ynet. “I didn’t expect that she would get the response that she got. It got on my nerves that she received a quarter of a million abusive comments and death threats. (…) I felt that when a liberal, enlightened woman in Cairo cannot express herself and gets threats from her state, I should show solidarity.”

Egyptische doet gooi naar presidentschap

Rond Internationale Vrouwendag riepen woedende mannen nog naar demonstrerende vrouwen in Cairo dat ze thuis kleren moesten gaan wassen. Deze week werd bekend dat een Egyptische zich kandidaat stelt voor het presidentschap. De New York Times publiceerde een prachtig portret van deze moedige vrouw, Bothaina Kamel, die de Egyptische lente nieuw leven in wil blazen.

Bothaina Kamel.

Kamel was jarenlang actief als journaliste en nieuwsomroeper. Ze had onder andere zes jaar lang een populair programma op de radio. Wekelijks besprak ze met allerlei mensen kwesties, waaronder gevoelige thema’s zoals misbruik of buitenechtelijke seks. Later ging ze werken bij een televisiezender. In 2006 weigerde ze echter mee te werken aan een uitzending over verkiezingen, omdat de kloof tussen regeringspropaganda en wat ze om zich heen zag te groot werd. Kamel besloot met verlof te gaan. Tegenwoordig is ze politiek actief, met succes:

Ms. Kamel has come to be known as “the woman who is like a hundred men.” For years a recognized face at pro-democracy rallies, she often acted as a human shield to prevent the arrest of youth demonstrators. A “girl of the revolution,” as she likes to call herself, she was on the streets from day one of the uprising.

Vanuit die achtergrond was het maar een kleine stap om zich kandidaat te stellen. Ze heeft zich niet verbonden aan een partij, en zal als onafhankelijke kandidaat deelnemen aan de verkiezingen. Volgens de New York Times wil Kamel dat Moslims en Christenen gelijke rechten krijgen. Verder wil ze een sociale revolutie. Want zonder maatschappelijke ommekeer kan er niets veranderd worden aan de problemen waar Egypte mee kampt, aldus Kamel.

Niet NASA, maar Sarah Parcak ontdekt piramides

Archeologe Sarah Parcak ontdekte zeventien piramides in Egypte. Ze gebruikte hiervoor diverse technieken, onder andere van NASA. De koppen in de media: NASA ontdekt piramides. Of: piramides ontdekt met NASA technologie. Of deze: NASA helpt bij het vinden van piramides. Parcak komt er in de koppen niet aan te pas. Het is één van de manieren waarop het werk van wetenschapsters onzichtbaar wordt gemaakt. NASA kan het succes op zijn/haar naam schrijven, niet degene die de techniek als hulpmiddel gebruikt.

Onderzoekster Sarah Parcak gebruikt onder andere satellietbeelden om het oude Egypte in kaart te brengen.

Alleen De Volkskrant geeft Parcak de eer die haar toekomt. Daar vertelt de kop gewoon wat er aan de hand is: archeologe vindt zeventien piramides. Er staat wel bij ‘dankzij NASA’, maar ok, ze komt in ieder geval als een actief handelend persoon naar voren.

En terecht, want Parcak is al jaren actief als wetenschapster en archeologe, met als specialisatie Egypte. De Amerikaanse gebruikt ook al jaren satellietbeelden, van NASA en andere leveranciers, om bouwwerken in Egypte op het spoor te komen. De zeventien tot nu toe onbekende piramides zijn de meest recente vrucht van dit jarenlange harde werken, en maken deel uit van haar pogingen het oude Egypte beter in kaart te brengen.

Seksenstrijd barst los in Egypte

‘Weg met vrouwen!’ ‘Ga terug naar huis!’ Dat schreeuwden woedende mannen gisteren tegen honderden vrouwen die op het Tahrirplein in Egypte protesteerden tegen seksuele intimidatie en voor gelijke rechten. Verschillende media tekenden de reacties van de boze mannen op. De demonstratie eindigde in geweld: mannen raakten onderling slaags, raakten slaags met de vrouwen, en joegen hen van het plein af. Welkom bij de seksenstrijd in Egypte.

Mannen accepteerden gisteren niet dat vrouwen gelijke rechten eisten.

Volgens de New York Times is het voor vrouwen in dit vijandige klimaat een hele inspanning om betrokken te blijven bij het opbouwen van een nieuw Egypte. Mubarak is weg, maar voor de vrouwen is er niks verbeterd:

“I was so disappointed,” said Yasmeen Mekawy, 25, an Egyptian-American who had been surprised that she faced no harassment during the revolution, but who was grabbed from behind the Friday after Mr. Mubarak was driven from power. There have been disappointments outside the square, too. The committee of eight legal experts appointed by the military authorities to revise the Constitution did not include a single woman or, according to Amal abd al-Hadi, a longtime feminist here, anyone with a gender-sensitive perspective.

Het was juist om de nieuwe machthebbers eraan te herinneren dat vrouwen ook 18 dagen lang vochten voor meer democratie, dat organisaties op 8 maart een demonstratie op het Tahrirplein wilden organiseren. Het was de bedoeling vreedzaam samen te komen, en een gelijkwaardige positie in de samenleving op te eisen. Dat mislukte. Volgens de krant The Independent riepen de mannen dat vrouwen alleen presidenten mochten baren, ze mochten niet zelf president willen worden. Nee, ze moesten naar huis, waar ze horen. Na dat gegil liep de situatie volgens deze krant totaal uit de hand:

…men scolded protesters and said their concerns were not urgent in the aftermath of the uprising. When the women argued back, some were verbally abused or groped. Others were beaten and had to be ripped away from the groups of men. Mostafa Hussein, 30, said many protesters had to flee the area and hide in a park nearby. “They were running for their lives and the army had to fire a shot in the air to break up the mob chasing them,” Ms. Hussein said.

Wat deze mannen deden was in woord en daad duidelijk maken dat de belangen van de helft van de bevolking niet meetellen. Vrouwen doen er niet toe, ze hebben geen rol in het openbare leven. Ze moeten achter het aanrecht blijven staan. En deze mannen worden in hun houding gesteund door het feit dat de nieuwe machthebbers mannen zijn, de nieuwe constitutionele commissie bestaat uit allemaal mannen, de nieuwe regels worden opgesteld door mannen, en de mannen hebben de tanks en de wapens en de wetboeken in hun bezit.

De Egyptische vrouwen kunnen daar alleen hun sterke wil tot verandering tegenover stellen. En hopelijk de steun van een kleine groep mannen die er modernere denkbeelden op na houdt. Die bestaan ook, zie onder andere Ms Blog, en zij staan achter de vrouwen van het Tahrirplein. Of dat genoeg is, zal moeten blijken.

Wat betekent de revolutie voor Arabische vrouwen?

Het borrelt en kookt in Egypte, Libië, Tunesië… In land na land gaan mensen de straat op om het aftreden te eisen van mannen die al decennia aan de macht zijn. Vrouwen doen vol overtuiging mee. Maar wat betekent de revolutie voor hen, vraagt internetmagazine Jezebel zich af. De eerste tekenen zijn niet goed. Zo vertrok in Egypte Mubarak na een volksopstand, maar in een pas gevormde commissie om de nieuwe grondwet te ontwerpen zitten alleen mannen. Terwijl het in het land stikt van goed opgeleide vrouwelijke juristen.

Egyptische vrouwen demonstreren op het Tahrirplein.

In diverse Amerikaanse kranten waarschuwen deskundigen dat ook in andere Arabische landen de rechten van vrouwen regelmatig verkwanseld worden om andere politieke doelen te bereiken. Activisten die ervoor willen zorgen dat de stem van vrouwen gehoord worden, moeten spitsroeden lopen. Zo schrijft Isobel Coleman in de Washington Post:

If a brave new world of electoral politics does emerge, women’s rights activists will have to be savvy – commanding international support without raising fears of undue Western influence. [..] . Tunisian and Egyptian activists should know that women’s rights often become bargaining chips for some other agenda. In Iraq, the American-appointed Governing Council wasted no time in trying to rescind the Baathists’ progressive family law and replace it with religious law. Only a backlash from women’s groups, and a U.S. veto, prevented the move. In the months ahead, women in Tunisia and Egypt must be ready to face similar watershed moments.

Wat betreft Egypte houden vrouwen de situatie met argusogen in de gaten. Hun strijdbare houding komt volgens veel Egyptenaren voort uit de massale acties op het Tahrir plein. Vrouwen waren stomverbaasd dat mannen hen in die periode als mens behandelden, met respect, en genoten van hun vrijheid terwijl ze acties organiseerden en protesten leidden. Die vrijheid willen ze niet meer uit handen geven. Het motiveert hen om op tekomen voor hun rechten.

De site Bloomberg waarschuwt dat de vrouwen een moeizame weg voor zich hebben:

“Women in this country have always participated in revolutionary movements, and then they have had to fight inch by inch to get what they should get when things return to normality,” said Margot Badran, author of “Feminism in Islam: Secular and Religious Convergences” and a senior scholar at the Washington-based Woodrow Wilson Center who was in Cairo when the revolt began Jan. 25. “It is like driving with the emergency brake on. You are driving, but it is pulling you back.

Dat weerhoudt de vrouwen er niet van om op te komen voor hun rechten. Zodra uitlekte dat geen enkele vrouw deel uitmaakte van de commissie om een nieuwe Egyptische grondwet te ontwerpen, brak er een protestactie uit. Via Twitter eisten activisten dat ook vrouwen een plek in deze commissie moesten krijgen. Binnen een paar dagen kreeg die oproep 11.000 steunbetuigingen. Dat geeft de burger moed.

UPDATE: nieuwe ‘revolutionaire’ regimes die vrouwen in de keuken willen houden zijn helaas niet voorbehouden aan de Arabische Lente. In Third World, Second Sex, uit 1984, verzamelde redacteur Miranda Davies analyses van politieke omwentelingen in landen als El Salvador, India, Zimbabwe en Oman. Vrouwen speelden een belangrijke rol in de diverse bevrijdingsbewegingen in deze landen, maar kregen daar lang niet altijd de gehoopte erkenning door. Nieuwe regimes verwezen ‘vrouwenbelangen’ naar de tweede plek, alsof vrouwen een marginaal minderheidsgroepje zijn in plaats van de helft van de bevolking. Die trend zal de vrouwen in Egypte nu bekend voorkomen.

Egyptische vrouwen vrezen terugkeer naar straatterreur

Wekenlang konden vrouwen op het Tahrirplein en tijdens andere grote demonstraties in Cairo zij aan zij met mannen de straat op. Nu de meestal goed geregelde demonstraties ten einde zijn en de mensen weer gewoon op straat rondlopen, merken Egyptische vrouwen dat ook de normale omgangsvormen weer terugkeren, merkt de Associated Press. En die ‘normale’ gang van zaken houdt in dat voor omvangrijke delen van de mannelijke bevolking een vrouw op straat loslopend wild is.

Vrouwen demonstreren op het Tahrirplein.

De Zesde Clan schreef al eerder dat vrouwen in Egypte gebukt gaan onder een massale straatterreur.  Omdat de overheid het probleem negeerde, deden vrouwenorganisaties twee jaar geleden zelf onderzoek naar de situatie. Uit hun studie bleek dat zestig procent van de Egyptische vrouwen nare dingen meemaakten op straat. Bij buitenlandse vrouwen steeg dat naar bijna honderd procent.  Wat betreft de mannen: 63 procent van de ondervraagde mannen gaf toe dat ze vrouwen lastig vielen op straat.

Waarom gingen de mannen vrouwen lastig vallen? Iets meer dan de helft was van mening dat dit gebeurde omdat de vrouwen er om vroegen / het er zelf naar maakten. Andere ondervraagde mannen namen niet eens de moeite zulke smoesjes te verzinnen. Sommigen zeiden dat ze vrouwen lastig vielen uit verveling. Anderen besloten vrouwen in Nikab lastig te vallen, want wie zo’n gewaad draagt doet dat blijkbaar omdat ze erg knap is of iets anders te verbergen heeft. Het onderzoek van de vrouwenorganisaties maakte daarmee meteen een einde aan de mythe dat gesluierde vrouwen minder lastig zouden worden gevallen. Het bleek niks uit te maken wat de vrouw droeg of welke leeftijd ze had.

Niet iedereen die geconfronteerd wordt met intimiderend gedrag van mannen in de openbare ruimte doet wat Noha Ostat deed in 2008:

The young film-maker told the BBC she was repeatedly groped in broad daylight by a van driver in a Cairo traffic jam as she walked on the pavement. His behaviour made her so angry she ran after the van and held on to the side mirror to force the driver to stop so she could take him to a police station. She was equally shocked by the attitude of other passers-by. Some tried to dissuade her from going to the police – others blamed her for what she was wearing (a baggy sports outfit).

Veel vrouwen leggen zichzelf beperkingen op om niet iedere keer spitsroeden te lopen. Ze blijven thuis, doen alleen boodschappen als er iemand met ze mee kan, en doen hun best om als gevaarlijk voor vrouwen bekend staande straten en locaties te vermijden. Als het dan toch mis gaat geven ze zichzelf de schuld, daarbij geholpen door hun omgeving (zie Noha-incident). Veel vrouwen doen dan ook geen aangifte. In 2010 kwamen slechts 1308 zaken van lastig gevallen en/of verkracht worden voor de rechter, meldde Alarabiya.net in januari dit jaar.

In dat klimaat kwamen de massale protesten tegen Mubarak als een welkome opluchting. De straatterreur verminderde sterk. Veel meer vrouwen dan voorheen konden in die korte periode de straat op zonder gejoel en gefluit. Degene zijn die het voortouw neemt bij slogans scanderen, normaal gesproken iets wat mannen deden. Het voortouw nemen bij de organisatie van de protestacties. Het voelde als een bevrijding, tekende de Associated Press (AP) op:

Women who said they had never slept away from home before were spending nights in tents pitched in the centre of the square, as protesters tried to maintain control of the strategic location. The women said at the time they felt perfectly safe, even bringing their children.

De aanval op CBS verslaggever Lara Logan eerder deze week was  volgens vrouwen het signaal dat de situatie weer terug bij af was. Tegen die tijd waren de vaste betogers naar huis, en ging ‘de’ Egyptenaar massaal de straat op om het aftreden van Mubarak te vieren. De strikte discipline van de activisten verdween en de man met de pet overheerste. Daarmee werden vrouwen weer vrij wild.

Een oplossing is niet snel voorhanden, omdat het gaat om een mentaliteit en ingesleten gedrag van mensen. CNN correspondent Mary Rogers merkt op dat de Egyptische samenleving vrouwen lange tijd veel beter behandelde, maar dat het de laatste dertig, veertig jaar mis is gegaan. Ze citeert activisten die claimen dat de mentaliteit veranderde omdat veel Egyptische mannen sinds de jaren zeventig een tijd in de Golfstaten werken. Die landen zijn veel conservatiever dan Egypte. Bij hun terugkeer namen deze mannen de nieuwe mentaliteit mee naar huis en dat leverde weer problemen op voor vrouwen.

Volgens Rogers zit er maar één ding op: vrouwen hebben een revolutie nodig. Eentje van mannen. Want zolang die hun houding en gedrag niet veranderen, blijft het voor vrouwen onmogelijk om normaal de straat op te gaan.

Journaliste zou zelf schuldig zijn aan haar eigen aanranding

Het haalde kort het nieuws in Nederland: de Amerikaanse verslaggeefster Lara Logan was aan het werk op het Tahrirplein in Egypte toen haar team werd aangevallen door een menigte mannen. De mannen scheidden Logan van haar collega’s, sloegen haar en randden haar aan. Een groep Egyptische vrouwen en soldaten bevrijdden haar. Nog geen uur nadat dit nieuws bekend werd in de VS, begonnen allerlei mensen het slachtoffer de schuld te geven. Had Logan maar niet zo’n knap vrouwtje moeten zijn!

Lara Logan, verslaggeefster voor CBS.

Teneur van de reacties: Logan? Wat doet zo’n knap vrouwtje op het Tahrir plein? Ze wilde zeker aandacht! Die losbandige trut was dom en had de verkeerde, want te sexy kleding aan, geen wonder dat mannen wild werden. Ms Magazine geeft verschillende voorbeelden van mensen en media die op weblogs, in kranten en op televisie op deze manier over de zaak Logan spraken. 

De volautomatische neiging om Logan de schuld te geven van wat haar overkwam toont aan dat de verkrachtingscultuur nog springlevend is. (Voor meer informatie over rape culture: zie Feminism 101. Of lees deze analyse van een krantenbericht, waar de verkrachtingscultuur in volle glorie de kop op steekt). Zoals de Guardian terecht opmerkt, is dat een cultuur die overal te vinden is, in Egypte, in de Verenigde Staten, en in Nederland. De aanval op Logan is slechts een katalysator, waardoor deze mentaliteit in de openbaarheid piekt:

As feminists have forever said, sexual violence is a crime of power, committed to control and intimidate women. When people react to sexual assault and rape by suggesting women brought it on themselves, they finish the job the attacker started. It’s sad to say that the assault on Lara Logan didn’t end when she was rescued in Egypt, and to note that it’s now being expanded as an assault on all women who have ambitions, or who are willing to be out in public while looking attractive. This response to Logan’s attack should make it clear that the US and Egypt differ on the issue of sexual violence perhaps only in degree but not in kind.

Sociale media speelden een belangrijke rol bij het verspreiden van het gedachtengoed dat slachtoffers van verkrachting zelf de schuld hebben. Gezaghebbende figuren pleurden wat ze dachten meteen op Twitter, zodat de hele wereld kon meegenieten van hun seksisme:

When the news broke, Nir Rosen, a fellow at the New York University Center for Law and Security, promptly whined to Twitter, “It’s always wrong, that’s obvious, but I’m rolling my eyes at all the attention she’ll get,” adding, “She’s so bad that I ran out of sympathy for her.”

De academicus kreeg zoveel negatieve reacties op dit bericht dat hij zichzelf probeerde te redden met het argument ‘sorry, grapjes maken onder vrienden liep wat uit de hand, ik vergat even dat Twitter openbaar is’. Dit laffe excuus mocht niet baten: Rosen nam ontslag bij de universiteit. Bovendien: aanranding, grappig? Voor wie?

Andere mediagrootheden gooiden het op de politieke overtuigingen van Logan. Jim Hoft, bekend in de VS vanwege het programma Gateway, gaf Logan de schuld van wat haar werd aangedaan door mannen, met het volgende argument: haar liberale gedachtengoed en haar illusie dat ze boven het geweld in Egypte kon staan. Met die houding vroeg ze er gewoon om dat mannen haar een toontje lager lieten zingen. Hoft liet later weten dat hij nog steeds achter zijn opvattingen staat. Fijne vent.

Ondertussen geen woord over de schuld van de daders, en geen woord over de rol die seksueel geweld speelt bij het inperken van de vrijheden van vrouwen. Want Logan moest naar het ziekenhuis voor behandeling van haar wonden en kan voorlopig niet werken. Ms Magazine sluit af met het volgende:

Here’s what you do say when something like this happens. Like countless women around the world, Lara Logan was attacked in the line of duty. She was assaulted doing her job. It was a crime of unspeakable violence. And your opinion of how she does that job, the religion her assailants share with a few million other people, or the color of her hair has nothing to do with it.

Nawal el Saadawi spreekt zich uit over protesten Egypte

Arts en activiste Nawal el Saadawi, de moeder van de Egyptische vrouwenbeweging, schreef een artikel over de protesten op het Tahrir plein. Vol trots geeft ze de fakkel over aan een nieuwe generatie vrouwen, die de straat opgaan, meer democratie eisen, en in woord en daad hun burgerschap opeisen. Women’s Media Center vertaalde de tekst in het Engels en zorgde ervoor dat El Saadawi’s woorden wereldwijd te lezen zijn. Wil je weten wat er speelt in het land? Wil je op de hoogte blijven van de rol die Egyptische vrouwen spelen bij de volksopstand? Mis deze bijzondere reportage niet!

Nawal el Saadawi op het Tahrir plein in Cairo.

Egyptische vrouwen protesteren massaal mee

Het is niet gebruikelijk dat Egyptische vrouwen de straat op gaan om mee te doen aan protesten. Omdat ze in zulke menigten in de minderheid zijn, lopen ze een groot risico lastig gevallen te worden door mannen. Protestacties gelden daarom als gevaarlijk voor vrouwen. Maar de afgelopen dagen doen ze niet alleen massaal mee aan de demonstraties, ze pakken ook leiderschapsrollen op in de protestbeweging. Het is een opvallende ontwikkeling waar de Nederlandse media tot nu toe weinig aandacht aan besteedden. Gelukkig ligt dat anders in het buitenland. Media als Slate, Jezebel, Democracy Now, en de New York Times berichten er wel degelijk over.

Een Egyptische mensenrechtenorganisatie probeerde de deelname van vrouwen te schatten. Normaal gesproken bestaat een menigte demonstranten voor negentig procent uit mannen. De afgelopen weken verdubbelde het aandeel van vrouwen echter. De organisatie blijft aan de voorzichtige kant en becijfert hun aanwezigheid op 20 procent van de massa’s. Maar andere schattingen lopen op tot dertig, veertig procent.

Hoe het ook zit, de algemeen opinie is dat nog nooit zoveel vrouwen deelnamen aan straatprotesten. Internetmagazine Slate denkt dat nieuwe media zoals Facebook, en een expliciete inspanning om de protesten veiliger te maken, een belangrijke rol spelen in de toegenomen deelname van vrouwen:

The Facebook-initiated groups are unaffiliated with a major opposition group. These protests also seemed safer. Organizers urged those attending to make it a peaceful one, and this became a rallying cry in some areas of the city on Tuesday. Moreover, Egypt’s educated youth, men and women, were fed up with a government that had not changed at all in most of their lifetimes, and which cuts even the educated off from any opportunity. And then there was Tunisia. Suddenly, attending the protest seemed not only worth the risk, but capable of inciting

Nawal el Saadawi, de grootmoeder van de Egyptische vrouwenbeweging, houdt het op een eenvoudige verklaring voor hun grote deelname aan de volksopstand: Mubarak maakte het leven voor zowel mannen als vrouwen veel moeilijker. Net als de mannen zijn de vrouwen de situatie gewoon spuugzat. Ze willen hetzelfde: democratie, rechtvaardigheid en een einde aan discriminatie. Dus lopen ze zij en zij met de mannen.

De New York Times citeert andere deskundigen, maar komt uit op hetzelfde beeld:

“Female participation is at an equal standing — just like male participation — and female demonstrators are not shying away from marching despite the tear gas,” noted Amr Hamzawy, a research director at the Carnegie Middle East Center who has spent most of the last week in central Cairo, where demonstrators have converged. “It’s very impressive,” he said. “It’s not about male and female, it’s about everyone.”

De krant vestigt de aandacht op Asmaa Mahfouz, die internet en videofilmpjes inzette om een politiek statement te maken en de demonstranten te steunen. Ze is één van de oprichters van de 6 April Jeugdbeweging, een organisatie die geldt als een van de leidende groeperingen die de demonstraties organiseerde en structuur gaf. Een andere zichtbare figuur is Mariam Soliman, die groepen demonstranten leidde en daarmee een rol vervulde die mannen meestal op zich nemen.

Beide vrouwen zijn zich ervan bewust dat ze iets doen wat vrouwen niet geacht worden om te doen. Maar ze leggen dat naast zich neer, en in plaats van sociale straf krijgen ze lof, navolging, en bemoedigende steun van hun omgeving. Wie weet wat deze volksopstand nog meer teweeg gaat brengen….

Cleopatra krijgt een maatje

De beroemde Egyptische koninging Cleopatra was geen eenzame uitzondering. Tweehonderd jaar eerder ging een andere vrouw haar voor: Arsinoë II. Volgens nieuwe archeologische inzichten kreeg zij een eigen kroon als symbool van haar heerschappij over het land, en vereerden de Egyptenaren haar nog tweehonderd jaar na haar dood vanwege haar associaties met de godinnen Hathor en  Isis.

Tempelreliëf van koningin Arsinoë, met de tekenen van haar waardigheid.

De Zweedse Maria Nilsson, van de universiteit van Göteborg, dook in de geschiedenis van de dynastie van farao Ptolemy I. Onder andere Cleopatra behoorde tot deze clan. Maar zij was niet de enige koningin uit de familie. Het Zweedse onderzoek kwam Arsinoë II op het spoor na een nadere bestudering van reliëfschilderingen en munten. Zij kwam daarin duidelijk naar voren als een koningin in haar eigen recht, met een eigen kroon en een eigen cultus. Latere koningen en koninginnen namen symboliek van haar kroon over.

Het hoofddeksel is belangrijk, omdat de elite in de antieke tijd communiceerde door middel van symbolische beelden. Met de symbolen verwerkt in de kroon drukte Arsinoë uit dat zij op gelijke voet stond met haar echtgenoot en regeerde vanuit een eigen machtsbasis. Naast verwijzingen naar Beneden- en Boven Egypte en de priesterklasse, gebruikte Arsinoë ook de ramshoorn. De ramshoorn zorgde voor een directe associatie met Alexander de Grote – voorwaar een statement om duidelijk te maken dat je niet voor de sier op de troon zit.

Arsinoë II leefde in de periode van 316 tot circa 270 voor Christus. Uit antieke bronnen blijkt dat ze trouwde met een broer en een half broer. Zulke broeder-zuster huwelijken kwamen vaker voor in Egypte. Ze was betrokken bij militaire campagnes, leidde een oorlog, en nam deel aan de Olympische spelen. Ze won daar prijzen met wagenmennen.

Science Daily over het onderzoek van Nilsson:

The thesis questions the traditional royal line which excludes female regents, and defies some researchers’ attempts to minimise Arsinoë’s importance while she was still alive. “My conclusion instead is that Arsinoë was a female pharaoh and high priestess who was equal to and ruled jointly with her brother and husband, and that she was deified during her actual lifetime,” says Nilsson. “It was this combination of religion and politics that was behind her long-lived influence.”

Buonaventura licht sluier op van de buikdans

Een klassieker. Het beste boek ooit over buikdansen. Wendy Buonaventura oogstte veel lof met haar boek De Slang van de Nijl. Sinds kort is het boek eindelijk in een Nederlandse vertaling beschikbaar voor iedereen die zelf buikdanst of geïnteresseerd is in vrouwen en dans in de Arabische wereld.

Buonaventura kwam in 1977 voor het eerst in aanraking met buikdansen, toen ze in een Londense disco een Amerikaanse deze dans zag uitvoeren. Ze vond de bewegingen prachtig en wilde er meer van weten. Dat was het begin van een jarenlange zoektocht, waarbij ze diverse reizen maakte, onder andere naar Egypte en Tunesië.

In haar boek ‘De Slang van de Nijl – vrouwen en dans in de Arabische wereld’, haalt Buonaventura allerlei mythes onderuit. Buikdansen als perverse Oriëntaalse verleidingskunst, om er maar eens eentje te noemen. Ze maakt duidelijk dat het gaat om een hoogontwikkelde vorm van solodansen voor vrouwen, met een grote culturele betekenis en een eeuwenlange traditie. Prachtige foto’s complementeren haar enthousiast geschreven verhaal. Een must voor iedereen die buikdansen een warm hart toedraagt.

Uitgeverij Bulaaq, ISBN 9789054601708, 24,50 euro.

In de film Satin Rouge komt een teruggetrokken Tunesische vrouw dankzij buikdansen weer helemaal tot leven.