Tag Archives: Eat pray love

Gereedschapskist: The Male Glance

Filmcritica Laura Mulvey introduceerde in 1975 het begrip de male gaze. Een geseksualiseerde manier van kijken die mannen macht geeft en vrouwen reduceert tot seksobjecten. Nu heeft die term een broertje gekregen: de Male Glance. Geen geobsedeerde blik, maar een zijdelings vluchtig kijken, wegwuiven op basis van vooroordelen, en dan snel verder naar iets belangrijkers, aldus auteur en recensente Lili Loofbourow. Mijn toevoeging: kijken heeft te maken met macht, en nu vrouwen steeds meer macht opeisen, begint de mannelijke dominante blik af te kalven. Dus er is hoop….

Loofbourow werkt onder andere voor VQR, een literatuurmagazine. Zij benutte het lentenummer 2018 voor een uitgebreid essay over de manier waarop culturen mensen leren kijken en oordelen. We denken vaak dat dit een neutrale bezigheid is, maar met vele feministen zeg ook ik dat oordelen over talent en kwaliteit niet neutraal zijn. Het is subjectief.

Zo analyseerde Mulvey diverse films en signaleerde dat de camera niet neutraal is. De beelden slepen de kijker mee in een bepaalde subjectieve blik, namelijk die van een heteroseksuele man die vrouwen visueel bepoteld. Zie voor een recent voorbeeld de film Justice Legue, waar de camera pijnlijk vaak en langdurig blijft hangen bij de borsten en billen van actrice Gal Gadot. Die geseksualiseerde manier van kijken leidt de aandacht af van de persoonlijkheid en prestaties van een vrouwelijk personage. Ze bestaat alleen bij de gratie van haar uiterlijk en hoe plezierig dat uiterlijk is voor een heteroseksuele man.

Loofbourow bouwt voort op het idee van de Male Gaze en breidt het idee uit met de male glance. In plaats van een geobsedeerd staren naar borsten en billen gaat het hier om een vluchtige, minachtende mannelijke blik:

The male glance is the opposite of the male gaze. Rather than linger lovingly on the parts it wants most to penetrate, it looks, assumes, and moves on. It is, above all else, quick. […] The male glance is how comedies about women become chick flicks. It’s how discussions of serious movies with female protagonists consign them to the unappealing stable of “strong female characters.” [..] It tricks us into pronouncing mothers intrinsically boring […] Generations of forgetting to zoom into female experience aren’t easily shrugged off, however noble our intentions, and the upshot is that we still don’t expect female texts to have universal things to say. We imagine them as small and careful, or petty and domestic, or vain, or sassy, or confessional.

Deze blik reduceert romans van schrijfsters tot chicklit en maakt dat we enorm veel vrouwelijk talent over het hoofd zien, signaleert Loofbourow. Getroffen door de male glance blijven werken van vrouwen onbegrepen, obscuur, marginaal, terwijl werken van mannen op een voetstuk gehesen worden. De veelal negatieve waarde-oordelen rond onbegrepen werk van vrouwen komen voort uit het feit dat wij als cultuur kijken vanuit een mannelijk standpunt en alles over mannen het voordeel van de twijfel gunnen, terwijl we vrouwen en het vrouwelijke minachten en terzijde schuiven, stelt ze.

Voorbeelden te over. Neem de routinematige manier waarop mensen alles wat jonge meiden leuk vinden afdoen als triviaal, van slechte kwaliteit, iets waar je je voor moet schamen. Zo van als meisjes het leuk vinden, kan het niks zijn. Loofborouw neemt als voorbeeld auteur Elizabeth Gilbert. In haar eerste boeken stonden mannen centraal. Ze kreeg lovende kritieken. Toen ze echter over over vrouwen en vrouwelijke ervaringen begon te schrijven, sloegen de kritieken om. Opeens vonden critici er niks meer aan. Mensen stopten met lezen en begonnen met snelle oordelen. Na alle negatieve kritiek wilde je nog niet dood gevonden worden met Eat, Pray, Love in je handen:

I still haven’t read it. Here’s why: It’s too much mental work, because it would mean reading the book as me and also reading the book as we. The awful thing about internalizing the we—if you have—is that you have to fight it like a boss if you disagree with its verdict. What if I like Eat, Pray, Love? Do I want to take on the we—whose powers of discernment I’m too insecure to fully dismiss—in order to justify my liking? Will I feel embarrassed by my pleasure, ashamed for falling for what the we so cleverly saw through?  This is not a defense of Eat, Pray, Love. I’ll repeat: I still have not read it. But that’s precisely why it’s useful as an example: This is how ambient culture works. These streams of derision and praise are what determine what gets read (or watched) and what doesn’t. These are the currents that eventually confer greatness.

Enfin, lees vooral haar hele essay.

Is de situatie hopeloos? Nee. In haar analyse laat Loofborouw machtsverhoudingen buiten beschouwing. Maar die zijn cruciaal. Mannen domineerden het openbare leven eeuwenlang, maar sinds vrouwen stemrecht kregen, vanaf 1956 juridisch handelingsbekwaam geacht werden, reproductieve rechten veroverden en anno nu steeds vaker hun eigen geld verdienen, kunnen ze vaker hun eigen weg bewandelen en ruimte opeisen voor hun verhalen. Zo vindt op dit moment een vrouwelijke revolutie plaats in de Amerikaanse televisiewereld, met series waarin de vrouwelijke ervaring centraal staat.

Ook Loofbourows essay is een teken van vooruitgang. Situaties die vrouwen eeuwenlang moesten slikken, worden problematisch. Vrouwen analyseren in het openbaar wat er gebeurt, publiceren hun mening, doen onderzoek, zetten theorieën op en zorgen voor discussie en debat. Te beginnen met namen geven aan wat er gebeurt. Niet ‘wat een man thuis doet met zijn vrouw is privé’ maar huiselijk geweld, verkrachting binnen het huwelijk. Niet ‘o tienermeiden vinden het leuk, dan is het niet serieus’ maar The Male Glance. Stapje voor stapje komen we zo dichterbij een gelijkwaardig speelveld, waarin we het werk en de ervaringen van vrouwen serieuzer nemen. Vooruitgang….

UPDATE De Huffington Post refereert aan het essay van Loofbourow in een recensie over een onsamenhangende, seksistische debuutroman van acteur Sean Penn:

As I read Bob Honey, I couldn’t stop thinking of Lili Loofbourow’s recent, brilliant Virginia Quarterly Review essay, “The Male Glance,” which argues that we refuse to read genius, or even artistic intentionality, into works by women. The flip side is that we do readily presume those things in the works of men. […] Penn’s already been offered more benefit of the doubt than he’s earned, and more than any equivalent actress would receive. He joins a select crew of successful white male actors who think they have very literary things to say, and who have therefore been offered hardcover book deals with blurbs by Salman Rushdie.

Bitch Magazine fileert Eat, pray, love

Voel je je kwetsbaar, spiritueel bankroet, lusteloos en ongelukkig? Geen nood. Geef geld uit! Aan een reis om de wereld, aan workshops, aan lezingen van goeroe’s, aan yogamatjes en wierookhouders. Dan komt alles weer goed! Het is de strategie die Eat, Pray, Love toont, zowel het boek als de film die nu in de bioscopen draait. De Zesde Clan laat graag een tegengeluid horen. Zoals dat van feministisch blad Bitch Magazine. Die bekijkt deze trend met argwaan. Want achter de roze wolk van het spirituele sprookje gaat een wereld van vrouwenhaat en afleidingsmanoevres schuil, schrijft het blad.

De link tussen wellness en geld uitgeven is sterk. Neem maar eens een kijkje op de site van het Nederlandse blad Happinez. Het is een en al zingeving, verdieping en in contact komen met je authentieke zelf wat de klok slaat. Maar daaraan gekoppeld zit kopen, kopen, kopen. Kijk maar naar de tabs bovenaan de internetpagina. De tab Gifts: cadeautjes. Dus kopen kopen. De tab webshop, spreekt voor zich dat het hier om kopen gaat. Inspiratie dan? Workshops en lezingen, en die kosten geld. Dus ook hier moet je kopen. En dan is daar nog de tab lezersaanbiedingen. Wat daar staat kost misschien iets minder, maar je moet nog steeds geld uitgeven.

En ook al grossiert het blad in postieve cliché’s over vrouwen – ze zijn zo intuitief, zo invoelend, en we moeten vooral allemaal in verbinding komen te staan met onze buik want daar ontstaat nieuw leven – eigenlijk is de onderliggende boodschap juist heel negatief. Bitch Magazine:

The genre […] tells women they must do expensive things that are good for the body, mind, or soul. But the hidden subtext, and perhaps the most alluring part of the genre for its avid consumers, is the antifeminist idea that women should become healthy so that people will like them, they will find partners, they’ll have money, and they’ll lose weight and be hot. God forbid a dumpy, lonely, single person should actually try to achieve happiness, health, and balance for its own sake. It’s the wolf of the mean-spirited makeover show or the vicious high-school clique in the sheep’s clothing of wellness.

Bovendien leidt het consumeren af van de reeële problemen waar veel vrouwen mee kampen. De vanzelfsprekenheid waarmee zij de verantwoordelijkheid moeten nemen voor het huishouden en de zorg voor kinderen en partner, naast betaald werk en mantelzorg voor zieke familieleden. De vanzelfsprekendheid waarmee blanke mannen de goede kansen en leuke banen doorgeven aan andere blanke mannen. Dreigend ontslag, of de uitzichtloosheid van jaren moeten rondkomen van een net iets te lage uitkering. De gevoelens van onvrede die daardoor kunnen ontstaan, los je niet op met de aanschaf van een nieuw gelukskettinkje.

Dat zijn inzichten waar een blad als Happinez, of een boek als Eat, pray, love, liever niet bij stilstaan. Want dat staat haaks op hun streven naar omzet en winst. Stel je voor dat vrouwen stoppen met kopen. Dat ze in plaats daarvan eens een lange wandeling gaan maken, met hun partner onderhandelen over een eerlijkere taakverdeling in huis, of een goed boek lenen van de bibliotheek. Zoals Delusions of Gender van Cordelia Fine, of Liefdewerk van Susan Maushart. Dat zou nog eens een spiritueel ontwaken veroorzaken!