Tag Archives: diversiteit

Bedrijven vernietigen loopbanen van tweede sekse, overheid staat erbij en kijkt ernaar

Bussemaker maakte blijkbaar slechts een grapje, toen ze grote bedrijven in maart dreigde om met hardere maatregelen te komen als ze vrouwen geen eerlijke kans op een toppositie gaven. Het plan om een hard vrouwenquotum in te voeren, verdwijnt voorlopig in de kast. Werkgevers veegden de afgelopen jaren hun kont af met de bestaande papieren tijger – precies zoals ik in 2011 voorspelde. En mogen dat blijven doen.

Ondernemingen horen er zelfs niks van als ze in 57% van de gevallen niet eens de moeite nemen om in het jaarverslag uit te leggen waarom het steeds niet lukt die vrouwen door te laten stromen. Zelfs dan beperkt de minister zich tot de verzuchting dat ze het zorgelijk vindt dat bedrijven die boterzachte regel niet naleven. Niet netjes hoor! Foei!

Zo laag ligt het niveau. Het maakt dat ik uit frustratie met mijn hoofd tegen de muur wil bonken. De vrouwenemancipatie verloopt zó tenenkrommend traag… In ons oerconservatieve domineeslandje schiet zelfs de discussie niet op. In het kielzog van de terugtrekkende beweging van Bussemaker komen alle gouwen ouwen weer langs. Er zouden te weinig topvrouwen zijn, vrouwen moeten gewoon fulltime werken, seksisme, nee hoor, er bestaat alleen een banenwachtrij. Verder moeten we gewoon geduld hebben en daarnaast ook veel begrip voor die arme bedrijven die ten onder gaan als de overheid te strak op zou treden. Oh, en vrouwen willen zelf ook niet, toch?

Zo blijven we steken, met als risico dat iedereen het onderwerp volstrekt beu wordt:

There are layers and layers of sexism — lots of conscious and lots of unconscious bias that needs to be peeled away on the way to change. This is not just about one woman getting a job. This is about systemic change. This is about how women can have careers if they don’t only have successes (read this story from Rebecca Keegan about what happened to Elaine May’s career after “Ishtar”). I’m nervous that people are going to get sick about hearing about this topic and next month we’ll be on to the next topic du jour. Systemic change cannot be based on a topic du jour.

Inderdaad. Systematische verandering bereik je niet in een waan-van-de-dag wereld. Maar over die systematische kant van de zaak spreken, durven de meeste mensen niet aan. Slechts zeer, zeer zelden hoor of lees ik iets over

Terwijl mensen dooddoeners rond blijven strooien, sneuvelen de dromen en ambities van vrouwen bij bosjes tijdens subtiele dood-door-duizend-messteekjes, naast expliciet seksistische praktijken. Lopen werkgevers talent mis (- en dat kan ze niets schelen, ”ze zijn er gewoon niet mee bezig”, aldus werkgeversvoorzitter De Boer). Missen we als samenleving de helft van het verhaal. Blijven we steken in een economisch model gebaseerd op een man die thuis een huisvrouw heeft. En worden we op gezette tijden overvallen door situaties van het type o jee, ons papieren diversiteitsbeleid werkte niet, wat vreemd! Oh en ‘iedereen mocht iemand afvaardigen, maar toevallig waren dat allemaal mannen‘.

Ja, heeeel toevallig, maar niet heus. Nederland, wordt wakker!

Vrouwen vertrekken als hun ambities stuk lopen

Goed opgeleide, loyale werkneemsters houden het lang vol bij bankgigant Citi, maar op een gegeven moment is de maat vol. Ze vertrekken als ze zien dat hun loopbanen stagneren. Na hun vertrek beginnen ze voor zichzelf, of gaan aan de slag bij de concurrent. Citi kwam tot deze conclusie en luidt de noodklok, want de onderneming loopt op deze manier kostbaar talent mis. Eerder kwam ING al tot dezelfde probleemanalyse.

Citi concludeert het volgende:

So what do senior women really want? Unsurprisingly – exactly the same as senior men. They want challenge and stretch, they want their careers to move forward with momentum and impact. They will give the organisation the benefit of the doubt for far longer than their male counterparts, but ultimately they will leave to continue to grow.

De resultaten van het onderzoek bij Citi staat niet op zichzelf. Eerder bleek dit mechanisme al uit een kwalitatief onderzoek onder twintig topvrouwen van ING. Ook hier bleek dat ze eigenlijk niet hadden willen vertrekken, maar geen kansen meer zagen bij hun werkgever:

Vooral na de leeftijd van 45 jaar is de positie voor topvrouwen bij ING onwerkbaar, stelt het rapport. Tot die leeftijd maakten de vrouwen snel carrière. Door het ‘glazen plafond’ wordt slechts 4 procent van de topfuncties bij ING door vrouwen van 45 jaar of ouder vervuld, tegen 41 procent aan mannen in dezelfde leeftijd.

De vrouwen vertrokken. Daarna deden ze hetzelfde als hun collega’s bij Citi: ze vervolgden hun loopbaan bij andere werkgevers in dezelfde sector, of richtten een eigen bedrijf op. Zowel Citi als ING verloren zodoende talentvolle, ambitieuze vrouwen, waar ze tot op zekere hoogte wel in hadden geïnvesteerd maar die ze, als het puntje bij paaltje kwam, lieten bungelen. Die enorme verliespost zie je niet terug in hun jaarrekeningen, maar in beide gevallen heb je een probleem als organisatie.

Dit probleem leeft breed. Hetzelfde blijkt uit onderzoek naar de redenen voor vrouwen om uit te stromen bij technische beroepen. Het gaat om goed opgeleide vrouwen, die bewust voor techniek kozen, maar die hun droom uiteindelijk opgeven. Opnieuw niet om bij hun gezin te zijn, maar vanwege ondermijnende werkpraktijken, achteloze of zelfs ronduit seksistische bazen, en een gebrek aan uitdaging. Opnieuw verloren investeringen, verloren talent, schade. Ga zo maar door.

Behalve met tastbare zaken zoals lagere salarissen, een gebrek aan promotiekansen en de glazen lift voor mannelijke collega’s, spelen ook subtiele mechanismen een rol bij de uitstroom. Vrouwen merken bijvoorbeeld dat ze in vergaderingen vaker in de rede gevallen worden en dat ze een idee opperen waarna niemand reageert. Pas als een man hetzelfde idee oppert, valt het op. Vrouwen leren hier mee omgaan, maar als ze zich als senior assertiever opstellen, vinden anderen hen een bitch. Ze betalen een sociale prijs voor hun duidelijke opstelling.

Dit onderbroken en onzichtbaar worden gebeurt in versterkte mate als een vrouw samenwerkt met een man (bonuspunten als het gaat om echtparen). Opeens krijgt hij alle eer voor de prestatie en komt de vrouw hooguit in beeld als het hulpje. Dat doet iets met professionals die goed zijn in hun vak:

I have to play stupid and just do everything with five times the amount of energy, and then it will come through.

Wie wil zo werken? Daar word je op een gegeven moment toch kotsmisselijk van? Je wil gewoon je werk doen en daar gepaste waardering voor krijgen, met de bijbehorende promotiekansen, evenredig aan mannelijke collega’s. Als promotie, erkenning en vervulde ambities achterwege blijven en bedrijven je kaltstellen, stemmen vrouwen op een gegeven moment met hun voeten.

De Citi-studie biedt diverse aanknopingspunten om vrouwen te behouden. Wat bleek: juist omdat vrouwen gemiddeld veel langer loyaal bij het bedrijf bleven, hadden ze moeite om hun loopbaan daar los te laten. Ze voerden eerst diverse gesprekken met hun leidinggevende en met HRM, voordat ze de moed opgaven en vertrokken. Die pogingen tot communicatie zouden bedrijven met beide handen aan moeten grijpen, als momenten waarop ze een vrouw kunnen vragen wat ze nodig heeft en wat ze wil om haar loopbaan bij het bedrijf voort te zetten.

Oh, en in het algemeen werk maken van de loopbanen van vrouwen, door bijvoorbeeld het charter van Talent naar de Top te ondertekenen en seksisme in de organisatie breed uit te bannen, helpt natuurlijk ook enorm.

Queen bee syndrome is een leugen

Queen bees, topvrouwen die hun eigen unieke positie verdedigen en andere vrouwen buiten de deur houden, zijn een favoriet cliché in managementboeken. Auteurs baseren zich daarbij op een studie uit 1973waaruit zou blijken dat topvrouwen kritischer zijn op seksegenoten. De verhalen over deze zogenaamde koninginnebij zijn echter leugens. Sterker nog: de mythe over zulke topvrouwen levert een mooi voorbeeld op van projectie. Want het zijn juist de topmannen die vrouwen buiten de deur houden.

De Columbia Business School (CBS) analyseerde teams van topmanagers in 1.500 bedrijven over een periode van twintig jaar. Ze merkten dat veel besturen een ongeschreven quotum hanteren en hooguit 1 vrouw in hun gelederen op willen nemen. Daardoor blijven topbesturen exclusieve mannenclubs. De weinige vrouwen die zulke informele quota overwinnen, doen daar niet aan mee. Zij zijn juist geneigd meer vrouwen een kans te geven.

De uitslag van de studie van de CBS biedt een mooi staaltje projectie. Immers, het zijn de topmannen die vrouwen buiten de deur houden, concluderen de wetenschappers. Zij willen de macht niet delen met vrouwen. Als topmannen dit feit zouden erkennen, geeft hen dat echter een slecht gevoel. Zij gedragen zich immers als discriminerende seksisten. Bovendien benadelen ze hun onderneming: bedrijven met vrouwen in de top presteren beter. (Vrouwen, meervoud: ideaal is drie of meer.)

In plaats van verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag, te weten systematische achterstelling van vrouwen en dom beleid, schuiven mannen de hete aardappel af op de gemarginaliseerde Ander. Opeens houden vrouwen andere vrouwen buiten de deur. Probleem opgelost! Mannen kunnen opgelucht adem halen en zich goed voelen over zichzelf. Bonus: vrouwen worden ondermijnd – het is hun eigen schuld, het zijn nou eenmaal jaloerse krengen, enzovoorts.

In werkelijkheid passen de conclusies van de CBS bij eerdere onderzoeken. Een studie uit 2012 wees uit dat werkneemsters baat hebben bij een vrouwelijke mentor. 73 procent van de vrouwelijke mentors richtte zich specifiek op het ontwikkelen van vrouwelijk potentieel. Bij mannelijke mentoren nam slechts 30% vrouwelijk talent serieus. Ook buiten het commerciële bedrijfsleven blijken vrouwen andere vrouwen kansen te gunnen. Zo geven regisseuses vrouwen zowel voor als achter de filmcamera’s ruim 20% meer werk.

Het wordt hoog tijd dat we het idee van de queen bee loslaten. Het is een mythe, een leugen, een projectie van mannen die vrouwen minachten, en dit soort verhalen besmeuren het blazoen van vrouwen onterecht. Waar vrouwen de positie hebben om invloed uit te oefenen op wat er gebeurt, staan ze wel degelijk klaar voor hun seksegenoten. Hoera!

PS: een kleine herinnering. Mensen die nu met persoonlijke anekdotes en individuele voorbeelden aan komen zetten om duidelijk te maken dat vrouwendiscriminatie wel meevalt, en kijk, die ene bazin, wat was dat een bitch enz enz: er zijn altijd uitzonderingen die de regel bevestigen. Ik zet het er maar even expliciet bij voordat het in commentaren weer wemelt van de Not My Nigel toestanden en ‘feministen zoeken iets om boos over te worden‘ en al dat andere standaard geneuzel van mensen die feminism 101 niet hebben gelezen. Als je commentaar niet openbaar op dit weblog verschijnt, weet je weer waarom.

Missie Aarde neemt het slechtste van SF over

Trots presenteert omroep VPRO een Nederlandse science fiction komedie, Missie Aarde. Het jaar: 2063. De hele wereld is overstroomd, alleen Nederland overleefde dankzij de dijken. Zeven astronauten moeten van de premier op ruimtemissie, om een andere bewoonbare planeet te ontdekken, maar verzanden onderweg in hilarische The Office-toestanden. Top! Totdat je merkt dat de fantasie ophield bij huidskleur en gender. Blanke mannen domineren het beeld.

‘What’s wrong with this picture?’

Missie Aarde neemt met dit uitgangspunt de slechtste kanten van science fiction over. Ondanks hoopvolle ontwikkelingen in 2014 domineren blanke mannen dat genre nog steeds, zeker als het gaat om film en televisie. Als vrouwen al voorkomen in science fiction verhalen, krijgen ze vaak een problematische behandeling, volop seksistische stereotypen, seksualisering en verschillende andere vormen van marginalisering, zoals het Smurfin-principe – één geïsoleerde vrouw van betekenis in het verhaal, temidden van de mannen.

Deze problemen komen terug in Missie Aarde. Het verhaal draait om een bemanning van zes blanke mannen en een (1) blanke vrouw. Kim van Kooten is in deze opzet de Smurfin. De enige andere actrice die mee mag doen is Beppie Melissen, als minister van Ruimtezaken. Maar de politiek gezien belangrijkste figuur, de premier,  is ”natuurlijk” ”gewoon” ”weer” een blanke man. Want Nederland en een vrouwelijke premier? Onbestaanbaar. Zelfs in science fiction.

Van Kooten is niet alleen geïsoleerd. Als enige vrouwelijk bemanningslid marginaliseert Missie Aarde haar ook op andere manieren. Zo is ze geseksualiseerd. Ze draagt als enige een blauw pakje, terwijl wit overheerst bij de mannen. Ze draagt ook het strakste uniform, met blote armen en kekke laarsjes. Alleen de minirok ontbreekt nog, bij wijze van spreken.

In een artikel over de serie, in VPRO-gids 1 (pagina 12, het kader) vertelt de actrice bovendien iets over haar rol waarin zij zich opnieuw onderscheidt van de mannen:

Zat ik daar als enige vrouw tussen de mannen die allemaal grappen maakten. Ze werden steeds erger en viezer… [….] Ik maakte me wel druk of mijn rol niet saai was, als enige serieuze vrouw tussen de grappige mannen. Maar je hebt die normale mensen ook nodig in een comedy als dit, en mijn rol ontwikkelt zich.

Zal best, maar had die rol van ‘de normale’ niet door één van de zes mannen opgepakt kunnen worden? Waarom mogen de mannen op het gebied van humor wel los gaan en moet Van Kooten als ‘normaal’ contrast dienen?

Haar rol duidt bovendien op weinig gevoeligheid voor andere seksistische tradities. Zoals die van het stellige ‘vrouwen zijn niet grappig’. Het duidt ook op een mechanisme wat Virginia Woolf al aan de kaak stelde: de vrouw als spiegel die mannen twee keer zo groot weergeeft. ‘Kijk ons mannen in het bijzijn van die normale vrouw eens gek en grappig doen! RHAAAAA!’

Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen van de maker, blanke man Tim Kamps (en zijn broer Wart). In hetzelfde VPRO-artikel legt Kamps enthousiast uit dat hij een echte SF-fan is. Als jongetje volgde hij bijvoorbeeld trouw Star Trek The Next Generation. Fijn voor hem, maar bij de Star Trek series had je tenminste nog zwarte vrouwen, Aziaten, zwarte mannen, een Rus (zeer gewaagd in Koude Oorlogstijd) en zelfs een keer een vrouw als kapitein. Missie Aarde doet in vergelijking daarmee een stap terug.

Bovendien kun je ook als fan van het genre je ogen niet langer sluiten voor het blanke mannenprobleem van sf. Het gebrek aan diversiteit ligt internationaal steeds meer onder vuur. Pogingen van blanke mannelijke makers om hun privileges te verdedigen, kunnen op steeds minder sympathie rekenen.

Kamps had zich rekenschap kunnen geven van dat debat. Hij had het voorbeeld van Sean Munger kunnen volgen, of andere genderbewuste mannen. Maar dat deed hij niet. Dat is het probleem met ‘beschaafd seksisme’: mensen kiezen niet bewust tégen vrouwen en mensen met een gekleurde huid, maar bevoordelen (onbewust) blanke mannen. Met als resultaat dat Kamps blind het problematische gebrek aan diversiteit in SF kopieert en continueert. De VPRO stuurde hem helaas niet bij. De verhaalopzet van Missie Aarde kreeg ongehinderd groen licht.

Het moge duidelijk zijn: ik vind de uitgangspunten van Missie Aarde op het gebied van ras en gender op z’n zachts gezegd problematisch. Het is een keuze van makers om in hun fictieve verhalen en werelden blanke mannen centraal te stellen. Ook Kamps maakte zijn keuzes. En zijn Missie Aarde past zodoende eerder bij 1950 dan 2063. Een gemiste kans.

De VPRO zendt op 9 januari de eerste aflevering uit. Als groot fan van zowel The Office (de originele, Engelse variant) als SF ga ik natuurlijk kijken. Maar met zeer gemengde gevoelens.

Belgische mannenregering roept verzet op

De beladen term ‘zeuren’ duikt verdacht vaak op als het gaat om zaken die mensen wel kunnen, maar niet willen veranderen. Vervolgens wordt dit mensenwerk voorgesteld als een voldongen en niet te veranderen feit, waar we het verder niet meer over moeten hebben. Buurland België levert een mooi voorbeeld. Blanke mannen domineren de nieuwe regeringsploeg. Maar daar moeten we niet meer over zeuren. Ondanks die oproep zwelt de kritiek echter aan.

Foto: Royalty Online.nl

Het Belgische ‘niet zeuren’ levert bonuspunten op, omdat het vrouwen zijn, die dit zelf zeggen:

De Block wil er ook “niet langer over zeuren” […] Maggie De Block en Elke Sleurs zijn de enige Vlaamse vrouwen in de nieuwe federale regering. “En dat hadden er gerust meer mogen zijn”, zeggen zowel De Block als Sleurs. “Maar elke politieke partij kiest zijn bekwame mensen voor bepaalde posten en dat kunnen bepaalde mannen of bepaalde vrouwen zijn. Het is wat het is, we gaan er niet vijf jaar over zagen”, zegt De Block.

Dat klinkt De Zesde Clan vooral in de oren als een murwgebeukte houding. Van het type ‘Het is te deprimerend voor woorden dat het gekonkel en gedoe weer voornamelijk blanke mannen opleverde die de komende jaren de toon zetten in België, maar we moeten het een hele regeringsperiode met ze volhouden. Dus laten we het er maar niet meer over hebben.’ Met andere woorden: wonden likken en zwijgen, want je moet toch wat.

Ondertussen krijgt Maggie De Block, minister van Volksgezondheid en zoals gezegd slechts 1 van de 2 vrouwen in de ministersploeg, een zee van hoon en haat over zich heen. Volgens dagblad De Morgen was het VRT-medewerker Tom Van de Weghe, die erin slaagde ”een steekvlamdiscussie te starten over het lichaamsgewicht” van de minister. Via Twitter. Zonder hoor en wederhoor. Waarna de sluizen open gingen en massa’s mensen volgden.

Veel andere mensen willen echter niet zwijgen. Niet over De Block, die ze bijvoorbeeld verdedigen. En ook niet over de politieke monocultuur. ”Deze mannenregering lijkt op een foto uit de 20e eeuw…’‘, zei oppositiepartij Groen bijvoorbeeld. Deze partij vindt slechts twee vrouwelijke ministers echt niet meer van deze tijd.

Ook opiniemaker Wouter van Vooren laat geen spaan heel van de mannenregering. Onder het motto ‘schaamt u, partijleiders’ noemt hij het gebrek aan diversiteit een ‘gênante situatie’. Verder citeert hij Neelie Smit Kroes:

Nahima Lanjri, Sonja Becq, Zuhal Demir, Elke Sleurs, Sabien Lahaye-Battheu, Carina Van Cauter… Mogelijkheden genoeg. Aan hen die zeggen dat ze flink gezocht maar niet gevonden hebben, zeggen wij, met oud-commissaris Neelie Kroes, dat ze “maar naar een dokter moeten gaan om hun ogen na te laten kijken.

De kritiek zwelt steeds meer aan. Els Van Hoof, naast nieuw kamerlid ook voorzitster van Vrouw & Maatschappij, kondigde al aan dat ze een quotum op wil nemen in de grondwet. Ze wil dat een federale regering voor 40% uit vrouwen bestaat. Dan kunnen al die achterkamertjes-onderhandelingen niet meer leiden tot een complete dominantie van mannen. Want je ziet: vertrouwen op het systeem werkt niet. Niet in de politiek, en niet op andere terreinen.

Vrouwen winnen bij de Hugo Awards

Veel vrouwelijke winnaars bij de Hugo Awards, een onderscheiding in het genre science fiction en fantasy. Ann Leckie won de prijs voor beste sf roman met Ancillary JusticeSofia Samatar won de debuutprijs, Mary Robinette Kowal won met haar verhaal The Lady Astronaut of Mars, Ginjer Buchanan en Ellen Datlow wonnen prijzen voor de beste eindredactie, en Julie Dillon en Sarah Webb wonnen prijzen in de creatieve/kunstzinnige categorieën.

Beste science fiction boek van het jaar…

Dat Ann Leckie de prijs voor beste roman in de wacht sleepte, kwam voor commentatoren ietwat onverwachts. De gehele Wheels of Time serie stond op de rol, en algemeen dachten mensen dat die gigant de rest van de concurrentie zou verbrijzelen. Het originele, verfrissende boek van Leckie veroverde echter de meeste lezersharten.

Kameron Hurley verdient een speciale vermelding. Ze won tweemaal. Ze sleepte de hoofdprijs binnen in de categorie ‘fan fiction’, en in de categorie secundaire literatuur voor haar studie ‘We Have Always Fought: Challenging the Women, Cattle and Slaves Narrative‘. In dit boek geeft ze schrijfadvies en tips om je werk te publiceren. Ze gaat ook in op manieren om versleten cliche’s en seksistische valkuilen te vermijden in sf en fantasyverhalen. (Want laten we eerlijk zijn, sf  doet te vaak vrolijk mee met seksistische clichés in verhalen, de enorme weerzin tegen romantiek in sf boeken komt érgens vandaan, en dan zwijgen we nog over de marketing.)

Hurley’s boek is in die zin een vervolg op en uitbreiding van haar online activisme om het genre sf vriendelijker voor vrouwen te maken. Waarbij ze krachtige taal niet schuwt:

I have dealt with people actually trying to silence me from the moment I posted my first blog post in 2004. And because of that, I find myself deeply offended to hear you equating some folks saying, “You know, maybe my industry magazine should be a little more respectful of all of its members, not just the dudes,” that you say you’re targeted by some massive witchhunt meant to emasculate a bunch of dudes who are used to everyone agreeing with them in every way imaginable. […] For once in your privileged life, listen. Listen. Because if I punched you, and you said “Gosh, that really hurt” and I said, “YOU ARE FUCKING CENSORING ME YOU FUCKING COMMUNIST” you’d think I was insane.

Mooi dat de organisatie van de Hugo Awards dit streven naar diversiteit ondersteunt en erkent dat vrouwen evenveel recht hebben op een plekje onder de SF zon.

Televisie kan vrouwen hoop geven

De Zesde Clan schrijft regelmatig over vrouwen in de media, omdat muziek, televisie, magazines en internet effect hebben op mensen. Het doet iets met meisjes en vrouwen als ze niet in de verhalen voorkomen, of alleen aanwezig zijn als het hulpje of het seksobject. Een figuur als ‘Bob de Bouwer’ zegt in symbolische zin iets over wie bouwvakker kan zijn en wie niet. Maar media kunnen ook een positief effect hebben en vrouwen hoop geven, blijkt uit onderzoek.

Dat vrouwen steeds vaker zelf aan het roer staan, helpt ook om de media een vriendelijkere en hoopvollere plek voor vrouwen te maken.

Medewerkers van het Pathways of Women’s Empowerment at the Institute of Development Studies voerden een kwalitatief onderzoek uit naar het kijkgedrag van vrouwen in Bangladesh. Welke programma’s volgen ze en wat was het effect daarvan? Uit interviews bleek dat vrouwen geïnspireerd raakten door progressieve voorbeelden:

Women experienced pleasure and hope for their own lives from shared viewing, but also chose, judged or disregarded narratives dependent on how they connected with them, the study showed. One research participant in Pakistan said a TV programme that featured a woman in a job interview informed her how to behave in such situations.

Wat dat betreft zeggen beelden soms meer dan duizend woorden. Als je een vrouw iets ziet doen, kun jij als vrouwelijke kijker datzelfde misschien ook doen.

Hetzelfde geldt voor de mate van respect voor vrouwen. Als iemand (man of vrouw, maakt niet uit) een sterk vrouwelijk personage op televisie ziet, heeft hij of zij daarna in het dagelijks leven ook wat meer achting voor vrouwen. Op die manier verzachten sterke figuren als Buffy the Vampire Slayer de potentieel negatieve effecten van (seksueel) geweld tegen vrouwen in de media.

Televisie, tijdschriften en internet kunnen ook een positieve rol spelen in de seksuele opvoeding van kinderen en tieners. L. Monique Ward, Kyla M. Day en Marina Epstein van de universiteit van Michigan zetten vier nuttige functies op een rijtje. Tijdschriften kunnen jonge lezers voorzien van informatie over seksuele gezondheid, relaties en voorbehoedsmiddelen. Ten tweede kunnen media diversiteit tonen, en op die manier de tolerantie vergroten voor bijvoorbeeld homoseksuele en lesbische relaties, of alleenstaande vrouwen.

Ten derde kunnen media voorbeelden geven van daten en vervolgafspraakjes maken. Hoe ga je in die spannende fase met elkaar om, hoe hou je het fijn, en wat doe je met grenzen stellen en grenzen verkennen? Tot slot bestaat er naast de massamedia ook een tegencultuur. Die kritische beweging, bestaande uit onder andere girl-zines, festivals en andere ondergrondse bewegingen, geeft meisjes een mogelijkheid hun eigen identiteit te vormen. Onder andere rondom weblog De Tweede Sekse ontstond zo’n tegencultuur, en ook de Zesde Clan maakt deel uit van deze media.

Is dit alles genoeg? Ward, Day en Epstein vinden terecht van niet, en publiceren aan het einde van hun artikel een wensenlijstje. Dat lijstje komt vooral neer op minder stereotypen en meer progressieve, complexe verhalen en personages. Minder nadruk op slanke blonde vrouwen, en meer diversiteit in huidkleur en lichaamsvormen. Meer kritische aandacht voor rolpatronen en de manier waarop dat soort stereotiepe opvattingen beide seksen hinderen bij het opbouwen van fijne en gezonde relaties. Meer voorbeelden van zelfstandige vrouwelijke seksualiteit. Minder ‘vrouw-van’, ‘vriendin-van’ en meer veelzijdige vrouwelijke personages, die ook echt iets te doen krijgen in het verhaal. Dat en meer zou het positieve effect van de massamedia op vrouwen nog verder kunnen vergroten.

Quotum doorbreekt hegemonie van mannen aan de top

Quota doorbreken de hegemonie van mannen aan de top. Dat blijkt uit een nieuwe studie naar de effecten van wetgeving in Noorwegen. Sinds 2003 moeten beursgenoteerde bedrijven hier verplicht 40% vrouwen in de top hebben. Dat is gelukt, zonder dat bedrijven ten onder gingen. Bovendien krijgen vrouwelijke topbazen tegenwoordig bijna hetzelfde salaris als hun mannelijke collega’s – op dit niveau nam de loonkloof tussen de seksen af.

Een vrouwenquotum op zich is niet genoeg om een patriarchale cultuur te doorbreken. Maar het is een begin.

 

Toen Noorwegen een vrouwenquotum invoerde, riepen tegenstanders moord en brand met hetzelfde soort argumenten waar ook Nederlandse angsthazen zich van bedienen. Bedrijven zouden failliet gaan! Bedrijven zouden nooit zoveel vrouwen kunnen vinden! Talentvolle mannen zouden het nakijken hebben terwijl duffe excuus-Truzen met minder ervaring en minder competenties hun plek innamen! Noorwegen zou ten onder gaan!

De studie houdt het kort als het gaat om dit soort argumenten:

We show that these concerns were not relevant in practice.

Daar kunnen mensen het mee doen.

Daarnaast bleek dat het quotum psychologische effecten had, met name op vrouwelijke studenten:

A qualitative survey we performed in the Fall 2013 at the Norwegian School of Economics suggest that female (and male) students are well aware of the reform and many of them expect to professionally benefit from it in terms of future earnings and likelihood of holding a top executive position.

Oftewel, vrouwen kregen hoop. Banen in de top van het bedrijfsleven zijn opeens geen onhaalbare droom meer. Veertig procent van de plekken gereserveerd voor vrouwen betekent dat wie hard studeert en werkt, eindelijk een reële kans heeft om tezijnertijd een topfunctie te veroveren. Dat perspectief doet iets met een mens. Het bevordert de ambitie.

Dat wil niet zeggen dat een quotum alle problemen op de arbeidsmarkt oplost. Diversiteit en een kleinere loonkloof aan de top betekenen niet dat de gewone man en vrouw baat hebben bij de veranderingen. Die zogenaamde ‘trickle down‘ effecten worden wel vaker aangevoerd in economische theorieën, maar blijken steeds afwezig. Er is meer nodig dan een vrouwenquotum voor de top.

Bijvoorbeeld sterke vakbonden, want die organisaties blijken de meeste positieve effecten te hebben op de positie van vrouwen uit álle sociale en economische klassen. Maar ook een omslag in de mentaliteit van mensen. Zo wijst onderzoek uit dat vrouwen en mensen met een niet-blanke huidskleur diversiteitsbeleid het beste over kunnen laten aan blanke mannen:

Hekman added: “People are perceived as selfish when they advocate for someone who looks like them, unless they’re a white man.” So, what, if a woman hires a white man, it’s because he is the best person for the job, but if she hires another woman, it’s just because she wants someone to borrow tampons from? This probably isn’t new information to anyone who is a woman and/or a minority, but it’s always a bit jarring to see your suspicions confirmed.

Ondertussen wil het gebrek aan effect op ‘lagere rangen’ niet zeggen dat het Noorse beleid dús gefaald zou hebben. Een quotum is een begin, niks meer maar ook niks minder:

Quotas, instead, serve to bring gender equality to one specific area: positions of power. We can never say we live in a country rid of patriarchy while women hold less than a quarter of all political offices, 5 percent of CEO positions and less than 15 percent of executive officer positions, and less than 17 percent of board seats. And change isn’t coming voluntarily.

Waarvan acte, getuige de manier waarop een hard quotum in Nederland vooralsnog onbespreekbaar blijft. Een quotum verandert namelijk wel degelijk de samenstelling van de top. Degenen die nu alle macht in handen hebben, weten dat. Vandaar dat ze zich met hand en tand verzetten, Noorwegen als een doemscenario zien, en hardnekkig steeds dezelfde mythes blijven herhalen – die allang weerlegd zijn – om géén quotum aan hun broek te krijgen. Noorwegen laat echter zien dat het kan, zonder nadelige effecten. Nederland, waar wacht je nog op?

Nieuwe software brengt mannenoverschot in beeld

De enige filmcategorieën waarin mannen niet buitenproportioneel oververtegenwoordigd zijn, betreffen actrices en kostuumontwerp. In alle andere categorieën, zoals productie, componist van filmmuziek, regisseur en scenarioschrijver, schommelt het percentage mannen tussen de 70 en 93 procent. Die cijfers zijn het resultaat van analyses met nieuwe software, GendRE.

Dat regisseur Bigelow een Oscar won wil niet zeggen dat er geen probleem bestaat….

Bij wijze van test vond een analyse plaats van namen uit de International Movie Database. Daaruit blijkt dat het softwareprogramma nog niet perfect werkt. GendRE heeft moeite met de classificatie van namen zoals Taylor of Jamie. Of neem Andrea: in de V.S. een vrouwennaam, maar in Italië een mannennaam. Ook Chinese namen gaan nog wel eens mis.

Toch bereikt de software nu al een grote mate van betrouwbaarheid (en straks nog meer als dit soort kinderziektes opgelost zijn). De analyse had onthutsende resultaten als het gaat om de kloof tussen de seksen in de filmwereld:

As a filmmaker and activist involved in women’s empowerment issues, I’ve been keenly aware of the gender gap in the film industry and the obstacles that women filmmakers face far too often. However, I was surprised by these findings, especially for categories such as composers, editors, writers and producers. I did expect to see a gender gap, but nothing as pronounced as the findings by the GendRE API.

Dit soort analyses brengen de ernst van de situatie in kaart. Editors: 77,5% man. Scenarioschrijvers: 74,4 % man. Componisten: 88,2% man. Het gaat maar door. In bijna alle categorieën blijven vrouwen ruim onder de dertig procent steken. Dat is het veelbetekenende percentage, waarbij de minderheid eindelijk iets in de melk te brokkelen krijgt en de werkcultuur begint te veranderen.

Zulke inzichten met bijbehorende analyses en cijfers zijn van groot belang, omdat veel mensen racisme en antisemitisme niet pruimen, maar seksisme doodnormaal vinden. Vrouwen op achterstand? Dat zal dan wel komen doordat ze allemaal thuis blijven bij de kinderen, of te weinig ambitie vertonen, of tekort schieten, of zeuren. Het valt allemaal best mee. Waar hebben we het over? Sorry, maar er zijn gewoon geen geschikte vrouwen met voldoende ervaring.

Mensen krijgen dat zo vaak te horen dat het een vanzelfsprekende waarheid lijkt. Steeds meer professionals beginnen echter steeds luider ‘hypocriet gelul’ te roepen. Bijvoorbeeld voor de categorie regisseurs:

The line that women directors hear from the folks in Hollywood is that they don’t want to “risk” a tentpole film, or quite frankly as the statistics show, any film on a woman director. That goes along with the line that women just don’t have the experience to direct these movies.  That my friends is a giant big pile of poop.  They have no problem hiring men with no experience or promoting men from low budget films to the big leagues. It’s not about risk, it’s about gender. This is about male privilege and the belief that untested men can handle films better than women with experience. How can we believe that this is about experience when last night Paramount hired writer Robert Orci to direct the latest Star Trek film. This is a man WHO HAS NEVER DIRECTED A FILM BEFORE.

Toch krijgt deze man met nul ervaring een budget van 170 miljoen dollar en de kans om een film te maken met zo’n beetje de hoogst mogelijke status in Hollywood. Hij is niet de enige. Vele gingen hem voor. Allemaal mannen zoals hij. Zo kom je aan een verhouding van 1 vrouw op 15 mannen. Hollywood doet geen moeite voor vrouwen. Ze komen er niet in.

Die realiteit ontkennen heeft geen zin. Teveel vrouwen hebben precies dezelfde ervaringen van uitsluiting en marginalisering. De cijfers bekrachtigen die geleefde werkelijkheid en geven de ‘zachte’ ervaringen een ‘harde’ basis. Daarom is het zo goed als softwareprogramma’s de patronen in kaart brengen. Seksisme kun je meten. Voilà.

Diversiteit is opeens cruciaal als het om mannen gaat

Organisaties weten de adviezen van Talent naar de Top opeens bijzonder goed uit te kunnen voeren, nu het gaat om het vergroten van het aantal mannelijke docenten in het basisonderwijs. Geen woord over ‘ooo, omgekeerd seksisme!’ als opleidingen alleen nog mannelijke studenten op wervingsposters zetten. Geen woord over ‘mannen moeten zich maar aanpassen en beter hun best doen’.

Voelen mannen zich eenzaam tussen al die vrouwelijke collega’s? Het woord ‘gezeur’ schittert door afwezigheid. Nee, mannen hebben iets unieks toe te voegen en iedereen moet z’n uiterste best doen om hun kwaliteiten recht te doen. Met als aanvulling het onuitgesproken ‘want van de kwaliteiten van de juffen moeten we het niet hebben.’

Het gedoe rondom diversiteit in het basisonderwijs biedt fascinerende voorbeelden van de wet van Sullerot, gecombineerd met een flinke dosis Mars en Venusdenken. De wet van Sullerot houdt, kort samengevat, in dat een beroep in belangrijkheid (vergoeding en aanzien) daalt naarmate het door meer vrouwen wordt uitgeoefend. Women Inc illustreerde die geobserveerde wetmatigheid onlangs nog met een infographic over een aangetoonde daling van het salaris met 0,1 procent, voor iedere vrouwelijke collega op de werkvloer.

Je ziet de wet van Sullerot ook terug in artikelen over de ‘feminisering’ van sector X of beroep Y, altijd in de context van negatieve waardeoordelen. Feminisering is ondraaglijk! Het leidt tot ,,tienermeisjesachtige mededogen met zielige diertjes”, waarna je opeens met een Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer zit opgescheept. Kijk uit hoor, want vrouwen rukken op – iiieeek, the horror, the horror!! Vrouw = parttime werken, dus heb je een probleem (want: meer mensen nodig). Als 70% van de studenten geneeskunde vrouw is, moet je je ernstig afvragen of je zenuwachtig moet worden en op hoog niveau bespreken of je nu een probleem hebt, ja of nee. En blijft de rechtspraak wel onpartijdig als de rechter steeds vaker een vrouw is? (Iets waar niemand zich druk over maakte toen de rechter bijna altijd een man was.)

De huidige discourse over het basisonderwijs volgt dit patroon naadloos. Al die juffen leiden automatisch en vanzelfsprekend tot een lagere kwaliteit van het onderwijs. Met al die vrouwen, gepaard gaande aan een lagere status en een lager salaris, kijken mannen wel linker uit om het onderwijs in te gaan. Ze laten de sector steeds vaker links liggen.

Dat mannen het basisonderwijs verlaten is slecht, heel slecht. Want dan hou je vrouwen over. Na dat soort waardeoordelen volgt het Mars en Venusdenken. Waarom is dat zo slecht en negatief? Omdat vrouwen nou eenmaal een bepaalde manier van zijn vertegenwoordigen. En, zoals ex-Opzij hoofdredactrice Cisca Dresselhuys de berichtgeving en de pleidooien voor meer mannen samenvat, dan heb je een probleem:

Allemaal types, die op school maar wat zitten te fröbelen in plaats van goed rekenen te geven, die bang zijn voor een zakelijke aanpak van problemen, die altijd alleen maar praten en nooit eens dóórpakken en ook nog eens te dom of te bang zijn om betere salarissen te eisen…

Want tsja, mannen zijn nou eenmaal anders dan vrouwen, waarbij anders automatisch opgevat wordt als ‘beter’ zodra het om mannen gaat. Zij weifelt en praat. Hij hakt knopen door. Zij kan niet zoveel met drukke jongens, hij begrijpt ze en kan goed inspelen op hun energie. Zij houdt zich aan de regeltjes, hij brengt actie en vernieuwing. Zij neemt haar baan niet zo serieus, met al dat parttime werken en een voorliefde voor knutselwerkjes. Hij heeft ambitie en gáát ervoor. Hij is een voorbeeld voor anderen (o nee, vooral jongens. Meisjes tellen niet). Zij is slecht. Hij is goed!!!!

Gelukkig zorgen kritische analyses van mensen zoals Dresselhuys, en commentatoren bij enkele artikelen, regelmatig voor de broodnodige nuancering. Ze wijzen op de dubbele moraal die uit dit soort verhalen duidelijk naar voren komt:

Marcel M – Ik zie het probleem niet zo. In een nog niet zo heel ver verleden waren de basisscholen, zeker op het platteland, mannenbolwerken waar strenge meesters (of in het katholieke Zuiden, strenge fraters, broeders en paters) grote klassen drilden, geleid door een Bovenmeester (het Hoofd der Lagere School). Ik geloof niet dat de meisjes van toen daardoor beroofd werden van vrouwelijke eigenschappen bij gebrek aan voorbeeldmodellen.

Cornel Klein Amerika West –Martijn Blijleven mag dan toevallig zelf ’n klankbord zijn voor jongens met stoere verhalen over de voetbalwedstrijd: niet alle mannen houden van voetbal; geen argument dus voor de “noodzaak” van mnl. lesgevers. Moeten jongens trouwens nog steeds “stoer” zijn of i.i.g. zo overkomen?

Catherine @Frans_B : hoe denkt U over het feit dat vrouwen nog steeds niet worden gekozen voor de baan omdat het een mannelijk management was -en hoe denkt U er over dat vrouwe al decennia vrijwel overal te maken hebben met een dominante mannen werkkultuur en nog dagelijks te maken hebben met openlijk of verhuld seksisme? vindt U nu de mannen zielig of moeten ze zelf beter leren omgaan met de realiteit?

Laten we het erop houden dat diversiteit bewezen goed is voor een beroep of bedrijf. Daarom is het op zich prima als er aandacht is voor de samenstelling van het lerarencorps op scholen. Maar wat zou het mooi zijn als mensen met dezelfde ijver en met dezelfde complimenten voor hun kwaliteiten en talenten vrouwen steunen in sectoren die nu door mannen gedomineerd worden….

Nieuwsronde: achtergrond-editie

Wat langere, analytische stukken in de nieuwsronde van deze week. Want bij de waan van de dag is het goed om af en toe stil te staan bij trends, onderliggende thema’s, en achtergronden bij het nieuws. Enjoy…

– De Engelse kwaliteitskrant The Guardian publiceerde een serie over vrouwelijke politici. Wat maken ze mee in de democratische arena? Kun je patronen ontdekken of heeft iedere vrouw andere ervaringen? Al snel bleek uit de rondgang dat de vrouwen een overtuiging delen. Namelijk dat ontwikkelingen langzaam maar zeker de goede kant op gaan. Dat geeft hoop en motiveert hen om verder te werken aan een betere wereld. Die hoop en motivatie hebben ze hard nodig, want dit deelden de politici ook:

Around the globe, female politicians struggle with preconceived ideas of how women should speak and behave; they struggle, too, to reconcile motherhood with long, unpredictable hours and a career that rarely allows for maternity leave. […] Depressingly often, too, female politicians report ugly and highly sexualised abuse from men who seek to intimidate them out of power.

– Trouw publiceerde een essay over vrouwenbesnijdenis, en de verbanden met islam en gewoonterecht. Een prima achtergrond om discussies over deze verminkende ingreep bij meisjes beter te begrijpen. Wat vinden vrouwen er zelf van? Hier en daar tref je hun ervaringen aan op internet, meestal in de context van de strijd tegen besnijdenis. Want ja, die praktijk komt ook voor in Nederland. Het is geen ver-van-mijn-bed verhaal…

– Logisch dat vrouwen blijven steken in allerlei ondergeschikte baantjes. Ze kunnen het niet, beschikken niet over de juiste kwaliteiten, en hebben het talent niet om iets te bereiken in de wetenschap, de kunsten of de politiek. Zelfs voor zoiets vrouwelijks als koken deugen ze niet. Sorry, dames, laat eerst maar eens zien dat je een goede echtgenote en moeder bent, voordat je allerlei andere ambities najaagt…

– De Belgische politici Evie Embrechts en Ida Dequeecker kennen de debatten over vrouwen die geheel zelf, vrijwillig kiezen voor een anderhalf verdienersmodel, waarbij alle flexibiliteit en compromissen van haar moeten komen. Ze wijzen erop dat deze discussie niet gevoerd kan worden zonder na te denken over je uitgangspositie. Hou je rekening met structuren, of geloof je in een gelijk speelveld waarbij iedereen dezelfde keuzevrijheid heeft? Embrechts en Dequeecker analyseren de kwestie en geven wat handvaten om zulke debatten zuiverder te voeren.

– De organisaties achter twee grote science fiction en fantasy-prijzen, de Arthur C. Clarke Award en BSFA Awards, zien eindelijk in dat ze niet langer geloofwaardig zijn als ze bijna alleen blanke mannelijke genomineerden presenteren. Dit jaar pakken ze het anders aan. Hun bewustwording past binnen een context van toenemende alertheid op genderdiscriminatie. Vooruitgang! Bovendien hebben dit soort debatten een bredere impact dan ‘alleen een sf-aangelegenheid’. De discussie past bij iedere beweging naar meer diversiteit op welk terrein dan ook, omdat vaak dezelfde patronen optreden:

it has not escaped notice that those who protest against “pimpage” are mainly straight cis able-bodied white men, while those trying to get heard are often not in that group. In any field traditionally dominated by one particular cultural group, the arrival of people from another culture will be seen as an invasion, even if their numbers are quite small. This can quickly lead to an angry backlash.

-Baas in eigen buik blijven wordt steeds moeilijker in de Verenigde Staten. Magazine Mother Jones zette op een rij wie zich bezig houden met anti-abortus wetgeving, welke voorstellen het halen en welke niet, en wat vrouwen kunnen verwachten in 2014. Met infographics en talloze interessante weetjes. Zoals: politici die de reproductieve rechten van vrouwen in willen perken, komen met een overweldigende meerderheid uit de Republikeinse (conservatieve) hoek. En ja, het zijn bijna allemaal mannen….

– Regelmatig lees je stereotiepe verhalen over mannen, vrouwen en relaties. Wie wordt het meest beledigd door dat soort artikelen? Mannen of vrouwen? Slate Magazine telde het aantal beledigingen in een artikel over vrouwen die tijdens hun studie snel een man aan de haak moeten slaan, anders wordt het nooit meer wat met ze. Met hilarische uitkomsten.

Man vraagt om vrouwenquotum in de filosofie

Niks over gelezen in Nederlandstalige media.  Terwijl dit toch echt meer publiciteit verdient. Anthonie Meijers, een mannelijke prof in de filosofie, zocht een buitenlands medium op om aandacht te vragen voor de structurele genderproblemen binnen de Nederlandse filosofie. Het probleem ligt óók bij de mannen, stelt Meijers. Mannen moeten hun verantwoordelijkheid nemen.

Meijers vindt het hoog tijd voor maatregelen. Want zoals het er nu voor staat telt Nederland op 65 filosofieprofessors slechts vijf vrouwen, en dat is anno 2013 echt belachelijk weinig. Waarom geen vrouwenquotum ingesteld:

…what really helps is to move beyond awareness-raising with a few very simple institutional measures that can be implemented right away. Why not make it a rule that 30% of all invited speakers at conferences are women, or that 30% of the papers in special issues are by female philosophers? […] Similarly, we should stick to the rule, formally adopted by many universities, that selection committees should include at least two women.

Bovendien ondertekenden bijna alle Nederlandse universiteiten in 2008 het convenant Talent naar de Top. Daarmee beloofden ze concrete maatregelen te nemen om het speelveld voor vrouwen gelijk te maken. De meeste universiteiten doen echter bar weinig, constateert Meijers. Zo blijft het convenant een dode letter. Universiteiten moeten hun toezeggingen waar maken en meer doen om vrouwen binnenboord te houden en door te laten stromen naar hogere functies.

Meijers wil dat breed zien. Universiteiten moeten niet alleen zorgen voor divers samengestelde sollicitatiecommissies, maar moeten ook veel meer doen om de combinatie werk en gezin mogelijk te maken, en om vooroordelen aan te pakken. In combinatie met quota zou dit eindelijk kunnen leiden tot echte doorbraken:

The main problem concerns critical mass. There is a widely endorsed view (Moss Kanter 1977; Dee 2004; Carell, Page &West 2010) that if a minority-group consists of 30-35% of the total group, many of the negative effects following from implicit bias or stereotyping will significantly diminish. If that is true, it justifies temporary advantages for women until this critical mass has been attained.

Om die reden bestaat er in Engeland ook een dertig procent club, om te bevorderen dat vrouwen dertig procent of meer van de top in het bedrijfsleven uitmaken. Pas dan stoppen vrouwen met ‘de Ander’ zijn en kan de dominante groep hen niet meer marginaliseren. Pas dan maken vrouwen kans om de werkcultuur te veranderen en het proces van besluitvorming daadwerkelijk te beïnvloeden.

Kortom, geweldig! Een man die zelf vraagt om een vrouwenquotum, omdat een normaal denkend mens op geen enkele manier kan verantwoorden waarom de top in universiteiten in 2013 nog steeds overwegend mannelijk is. (En blank, voegt de Zesde Clan daar graag aan toe.) Een man, die dit ook uitdraagt in bijdragen aan studiemiddagen en lezingen over ‘de vrouwenkwestie’ in de academische filosofie.

Hopelijk geven faculteiten filosofie gehoor aan deze oproepen en gaan ze vrouwelijk talent beter koesteren.

Vrouwen leggen het af tegen minder gekwalificeerde mannen

Obama heeft een jongensclub-probleem. Dat constateert magazine The Nation naar aanleiding van het huidige gekonkel rondom de benoeming van een nieuwe voorzitter van de Federal Reserve. Even dreigde een zekere Larry Summers de baan te krijgen, iemand die bewezen slechte economische adviezen gaf en zich schuldig maakte aan seksisme. Toch steunde Obama zijn kandidatuur lange tijd. Er waren protesten, handtekeningenacties en politieke dreiging voor nodig om een uiterst competente vrouw, Janet Yellen, in de race te houden. Nog steeds is onzeker wie de baan uiteindelijk krijgt.

Yellen’s mogelijke kandidatuur leed volgens The Nation onder een roddelcampagne:

The argument against Yellen has been made mostly through whispers by advisers and others that she lacks “gravitas.” Or perhaps it’s that she is too independent of a thinker, pushing her colleagues toward better policies, or is too well prepared. Basically, she appeared to be twice as good but still fall short.

Het is niet voor het eerst dat een vrouwelijke kandidatuur ondermijnd wordt door zwartmakerij en indirecte gefluisterde aanvallen. Toen het hoogste gerechtshof in de V.S. de kandidatuur van Elena Kagan overwoog, barstte zo’n zelfde roddelcampagne los. En twee onafhankelijk uitgevoerde wetenschappelijke studies brachten in kaart dat seksistische aantijgingen in de media de presidentskandidatuur van Hillary Clinton zodanig ondermijnden, dat haar campagne uiteindelijk kansloos werd. Het was niet de enige factor in haar nederlaag, maar wel een zeer belangrijke.

Ook bij Obama kampen vrouwen met dit culturele klimaat. Ze krijgen te maken met subtiele vormen van uitsluiting. The Nation en andere media wezen erop dat Summers bijvoorbeeld golfde met Obama. Alle golfvriendjes van de president zijn van het mannelijk geslacht. Golf lijkt triviaal, maar biedt een gelegenheid om op een informele manier vriendschappelijke banden aan te knopen met een machtige man. Yellen kon alleen maar dromen van zulke geprivilegieerde toegang tot de president. In 2009 gebeurde hetzelfde, alleen dan met basketbal. Obama sportte alleen met mannen, en begreep werkelijk niet waarom vrouwen daar zo moeilijk over deden.

Op die manier bevinden machtige mannen zich in netwerken met voornamelijk andere mannen. Zoek je een betrouwbare kandidaat, dan zoek je eerst in je eigen kring en eindig je in de meeste gevallen met een man. Rutte liet dit gebeuren, toen hij betrouwbare, ‘capabele’ mensen zocht voor zijn kabinet. Pardon, mannen. Hetzelfde zie je bij benoemingen voor de post van hoogleraar. Het is niet dat mannen samenzweren. Welnee, vrouwen zijn geweldig en diversiteit is prima en hoera. Alleen schuiven ze als het puntje bij paaltje komt een in hun ogen betrouwbare man naar voren, want die zou beter zijn.

Deze voorbeelden tonen aan hoe seksisme in deze moderne tijd functioneert:

if you draw most of your top economic policymakers from a network that’s easily more than 80-percent male, you may occasionally come up with a woman candidate. But the vast majority of the people you select are going to be men. Or, put differently: The way to refute the boys club charge isn’t to point to the one woman who happened to emerge from this network. It’s to show that you’re reaching outside the network to recruit, something the Burwell pick emphatically doesn’t show.

Deze foto van Obama’s mannenploeg zorgde voor veel ophef.

Obama kreeg kritiek op die informele ‘mannen de voorkeur geven’- houding. Voor zijn tweede termijn beloofde Obama meer diversiteit, maar tot nu toe stelde hij opnieuw een regeringsploeg samen waar mannen de baas zijn. De Amerikaanse variant van de Eerste en Tweede Kamer bevatten veel meer vrouwen dan twee decennia geleden. Vrouwen rukten ook op in het bedrijfsleven. De percentages vrouwen in de regering van Obama bleven echter steken op het niveau van twintig jaar geleden. Aan het aanbod van getalenteerde vrouwen lag het niet.

Die onbalans geeft de benoeming bij de Federal Reserve juist zo’n lading:

“There’s room for improvement, and we’ve seen some missed opportunities,” said Debbie Walsh, the director of the Center for American Women and Politics at Rutgers University. “We’re all watching the Fed to see what will happen there.”

De benoeming bij de Federal Reserve wordt Obama’s seksisme test. De Zesde Clan is zeeeeeer benieuwd hoe hij zich hier uit gaat redden.

SF romances veroveren nieuwe markt

Science fiction grossiert relatief vaak in interplanetaire oorlogen, tijdreizen, ruimteschepen, buitenaardse wezens, enzovoorts. Voor een goeie romance is meestal weinig plek. Daar komt echter verandering in. Steeds meer auteurs van romantische boekjes gebruiken science fiction in hun verhalen. Ze creëren gaandeweg een nieuw genre, de sf romance. En boren zo een geheel nieuw lezerspubliek aan.

Webmagazine io9 besteedt aandacht aan de trend en is er verrukt over. Niet alleen geven romance auteurs meer ruimte aan hun personages, ze breiden ook het smaken-palet uit:

 I just beta read a lesbian space western. Hardbitten bounty hunter romances the daughter of a doctor on an old mining station. Can she tame her reckless ways and win the love of a good girl? Let me say it again: Lesbian. Space. Western. How cool is that?

Kom daar maar eens om in de gebruikelijke science fiction.

Natuurlijk staan mensen klaar met geslepen messen, om deze trend naar meer romantiek in science fiction verhalen te veroordelen. Onder andere auteur Stuart Sharp – niet toevallig een man – vindt het helemaal niks dat schrijvers  -nog erger: schrijfsters!!! – hun buitenaardse wezens vermengen met liefdesrelaties. De auteurs waar het om gaat, krijgen regelmatig te maken met agressie en discriminatie. Dat heeft gevolgen, ook persoonlijke, voor de positie van zulke schrijfsters binnen het wereldje, en hun motivatie om boeken te blijven schrijven:

I’m getting my girl cooties all over his SF. He implies I’m incapable of grasping sophisticated SF references due to my gender–that I don’t actually write SF because it has women, sex, and feelings in it. I’m so tired and disheartened right now. […] But I’m still here. I’m still writing. You cannot shut me up. I will NOT SIT DOWN. I will not stand quietly by anymore. I am a woman. I write SF. And it’s not acceptable to treat me as anything less than an equal. I won’t stand for it. And I won’t get your fucking coffee.

Gelukkig maar. Want zoals de Huffington Post uitlegt, zijn de vrouwen niet het probleem. Het is die vijandige houding van anderen, die wortelt in grote angst, minachting en seksisme, altijd een onsmakelijke combinatie. Bovendien vergeten de klagers dat klassieke sf schrijfsters, zoals Octavia Butler, Ursula LeGuin, Anne McCaffrey, Karen Lord en Lois McMaster Bujold van oudsher al een eigen route uitstippelden, temidden van het testosterongeweld rondom schaars geklede vrouwen die door de held uit handen van een groen marsmonster gered moeten worden.

Wat is het probleem als een nieuwe groep auteurs die trend oppakt en verder ontwikkelt? Vrouwen hebben recht op hun eigen pulp, stelt de Huffington Post. De heren die jammeren dat het sf-genre teloor gaat, kunnen daar maar beter aan wennen:

Science fiction is a sandbox, and for most of its history, men have been hogging it. Now that women are well and truly getting a turn, it’s like the boys are sitting on the sidelines, wailing at how we’re using their toys wrong and don’t know how to play their games, which of course we don’t, because they did everything possible to exclude us. Some of the games are even predicated on our absence – what else can we do but make up new ones? If Sharp really cares about the evolution of SF as a genre, he’d do better to hop in the sandbox and share his trucks than to run off crying about girl germs.

BONUS: lees ook dit geweldige artikel van auteur Jemisin over ‘de ziel’ van science fiction, dat het genre verandert, en dat de opmars van vrouwen en mannen en vrouwen met een getinte huidskleur onontkoombaar is.

Diversiteit in de top werkt

Investeerders, opgelet. Het loont letterlijk de moeite om te onderzoeken hoe divers het hoger management van bedrijven is. Want met vrouwen in de top presteren ondernemingen beter, met name als het gaat om vernieuwing en de juiste keuzes maken bij complexe vraagstukken. Dit blijkt uit een onderzoek naar de besluitvorming bij 624 directeuren van Canadese bedrijven. Heeft een bedrijf een mannelijke monocultuur aan de top, dan doet die onderneming eigenlijk de aandeelhouders tekort, concludeert een Canadese universiteit.

Groepen zoals deze nemen NIET de beste beslissingen.

Op dit moment maken vrouwen slechts 10 procent van de directeuren. Co-auteur Chris Bart, business professor bij de McMaster University in Hamilton, Canada, vindt dat ondernemingen hun aandeelhouders tekort doen als zij geen vrouwen in de top van het bedrijf toelaten. Bart wijst naar de bestaande mannenclub als oorzaak van het lage percentage Canadese topvrouwen:

Despite their ability, he argues the ongoing shortage of women on boards is not due to a shortage of women in top ranks, but is actually caused by a reluctance by some men to hire women because they have a more challenging decision-making style and are less deferential to tradition or defined power structures. […] ”…A woman comes on a board, and she says ‘I understand tradition and the way you’ve always done things, but let’s look at it differently, and why are we doing it the same way we’ve always done it for 50 years,’” he suggests.

Tsja, da’s vervelend natuurlijk. Temeer daar een vrouw, nog voordat ze ook maar iets zegt of doet, sowieso een bedreiging is voor de status quo. Want als een bestuur al een vrouw telt, is ze vaak de enige in een groep mannen. Je bent de uitzondering, en zeer zichtbaar. Niet altijd een onverdeeld genoegen – als die ene vrouw iets fout doet, zijn meteen alle vrouwen fout, zie je wel, ze kunnen het niet.

Natuurlijk begon onmiddellijk de discussie hoe je de uitkomst van het onderzoek moet duiden. De onderzoekers zelf komen vreemd genoeg met een neuroseksistische verklaring. Volgens Bart zijn vrouwen van nature beter. Betere beslissingen nemen zit ingebouwd in hun biologie. Tsja, zou het echt?

Webmagazine Jezebel komt met een andere verklaring voor het toch wel opvallende verschil in kwaliteit. Biologie heeft er niet zoveel mee te maken. Wel het feit dat diversiteit de blanke mannelijke monocultuur aan de top doorbreekt. Dan krijg je automatisch betere besluitvorming. In plaats van allemaal mensen met dezelfde achtergrond krijg je diverse personen met allemaal andere achtergronden en ervaringen, die andere kennis inbrengen en op verschillende dingen letten die een ander niet ziet. Samen kom je dan tot betere resultaten. Iets wat onderzoek al vaker aantoonde.

De Zesde Clan wil bovendien wijzen op het effect van discriminatie. Canada was een jaar of twee terug het toneel van een grootschalig onderzoek naar de loopbanen van 20.000 werknemers van een en hetzelfde bedrijf. Na vijf jaar leverde dat opvallende patronen op. Vrouwen kwamen eenvoudig weg niet vooruit. De promoties gingen naar mannen. Allochtone mannen konden tot de middenlaag doordringen. Daarna stagneerde hun loopbaan. Blanke mannen konden doorstomen naar de top.

De enige vrouwen die van de plakkende vloer af konden komen,  waren een paar blanke – geen allochtone, nee, blanke – vrouwen, die zó ontzettend geniaal waren dat niemand om ze heen kon. Gewoon goed is voor een blanke man prima. De werkgever ziet zijn potentie, neemt hem aan of geeft hem promotie. Bij vrouwen ligt dat anders. Zelfs als ze loopbaan technisch alles goed doen en alle gebruikelijke adviezen opvolgen, maken ze minder kans dan mannen.  Gewoon goed, gewoon competent, is voor een vrouw niet goed genoeg.

Met andere woorden, er vindt bij vrouwen een selectie plaats die veel hardvochtiger is dan de selectie waar mannen mee te maken hebben. Geen wonder dat de vrouw die doordringt tot de top, beter is dan de mannen. Ze moest wel. Dat ligt niet aan haar biologische gesteldheid, maar aan structurele vooroordelen in haar nadeel. Vooroordelen waar zowel mannen als vrouwen mee kampen, en die vaak in het verborgene hun werk doen. Want seksisme is zoooo naar, natuurlijk doe je daar niet aan en let je alleen op kwaliteit, niet op gender. Helaas. Zo werkt het dus niet. Jammer, want nu loopt de samenleving competente vakvrouwen mis….

Lean In minder erg dan gedacht

Facebook topvrouw Sheryl Sandberg kreeg er ongenadig van langs toen het nieuws uitlekte van Lean In, een boek over hoe vrouwen vooruit kunnen komen in het werk, met bijbehorende website vol tips en voorbeelden. Ze zou teveel privileges hebben om te weten waar ze over sprak, een bitch zijn, niet weten wat vrouwen tegenkomen op de werkvloer, enzovoorts. Nu het boek in de schappen ligt en mensen haar verhaal eindelijk lézen, blijkt het mee te vallen. Sandberg verandert de wereld niet, maar ze heeft wel degelijk nuttige adviezen. Misschien waren al die aanvallen een tikkeltje oneerlijk…?

Katha Pollit van The Nation vergelijkt Sandberg met iemand die net het feminisme heeft ontdekt, en haar enthousiasme deelt met vrienden:

She cites study after study showing that the deck is stacked against women: discrimination is real, the old boy network is real, the difficulties of raising children while working full time are real. She constantly talks about the need for men to be equal partners at home and to support women at work. Yes, Sandberg emphasizes individual initiative: Given the pervasiveness of sexism, how can women help themselves? Her critics don’t want to hear from psychology, and yet it’s true enough that women put themselves down in order to be liked, don’t speak up in public, wait to be asked. Much of what she says struck me as applicable to many women I know, including myself.

Wired wijst erop dat Sandberg de voorbarige hoon zelf al voorspelde:

Most of the attacks centered on Sandberg’s persona rather than the content of the book, and some alleged that the Lean In was more about building up the “Sheryl Sandberg” brand than starting a genuine a conversation about women at work. What was so, so disappointing, as Anna Holmes notes at The New Yorker, is that several of the writers lashing out at Sandberg hadn’t even read the book. To her credit, Sandberg predicted the backlash in the very beginning of Lean In. “I have heard these criticisms in the past and I know that I will hear them — and others — in the future,” she writes. “My hope is that my message will be judged on its merits.”

Sterker nog, omdat ze de hoon voorspelde, doet ze erg haar best op haar persoon gerichte kritiek voor te zijn. Ze is geen wetenschapper, ze kan niet voor iedere vrouw spreken, ze heeft hier en daar inderdaad geluk gehad. The Globe and Mail werd zelfs een beetje moe van al die excuses, maar ziet hierin terug dat vrouwen het inderdaad nooit goed kunnen doen:

She falls into the very trap she cautions her readers to watch out for: worrying too much about being popular, to the detriment of their ambitions. I don’t care if I like Sandberg, I want to read what she has to say. I don’t want her to waste words feeling awkward for being talented and lucky. Why do we expect successful women to speak for every woman? That’s impossible. […] The reaction to her book proves her thesis – women are stuck either way. If Steve Jobs (the last guy to have worried about his likeability factor) had offered to guide a mentorship program, the crowds would have lined up.

Dit mechanisme valt op. Zelfs een massamedium als CNN besteedt inmiddels aandacht aan de dubbele moraal. Een machtige man, prima, maar een vrouw? Dat zijn enge uitzonderingen. Als ze opvallen (wat ze doen, want het is nog steeds niet normaal een vrouw op een hoge post tegen te komen) krijgen ze vooral negatieve reacties – ze zijn onbetrouwbaar. Het klopt niet, een machtige vrouw. Geen kunst om vanuit dat soort vooroordelen alles af te kraken wat iemand als Sandberg eventueel zou willen zeggen.

Terwijl CNN dit probleem uitdiept, zet zakenblad Forbes in een grote kop ronduit dat Sandberg gelijk heeft. Je mag vrouwen best aanmoedigen om zich minder als bescheiden muurbloempjes te gedragen, en meer ruimte in te nemen. Niks mis mee, want Sandberg plaatst die oproep in de context van systematische achterstelling. Ze besteedt expliciet aandacht aan seksisme en machtsongelijkheden, en wil gegeven die situatie vrouwen aanmoedigen er het maximale uit te halen.

Het verhaal van Sandberg en andere buitenlandse deskundigen is heel anders van toon en aard dan de zure Nederlandse opgeheven vingertjes. Wat bij ons vaak gebeurt is dat vrouwen losgekoppeld worden van hun omgeving,  de samenleving. Vervolgens ontstaat ongegrip en volgen er berispingen omdat ‘ze’ het er bij laten zitten – vrouwen zouden niet ambitieus zijn, niet willen, liever thuis voor kinderen willen zorgen. Goh, hoe zou dat komen… Zulke veroordelingen zijn veel lastiger als je vrouwen wél plaatst in een context van een vijandige omgeving en een dubbele moraal. Je moet eerlijk zijn over de obstakels die je tegenkomt, puur omdat je de verkeerde sekse hebt.

Deze discussie blijft van levensbelang. Nederland bungelt niet voor niets onderaan als het gaat om vrouwen op machtige posities. Als het gaat om topvrouwen in het bedrijfsleven kunnen we alleen Saudi Arabië en Japan achter ons laten, bleek onlangs. Ook in de wetenschap toont Nederland zich behoorlijk ouderwets. Binnen die feodale situatie moeten vrouwen er het beste van maken. Daar mag je ze best bij aanmoedigen en inspireren. Maar de rest moet wél mee willen veranderen. Want de enkeling kan niet de hele groep veranderen. Erken je dat niet, dan bouw je het falen al in…

Etsy geeft het goede voorbeeld

Kijk, Publieke Omroep, kijk, bedrijfsleven, een mooi voorbeeld van meer kwaliteit door meer diversiteit. Etsy, het ook in Nederland zeer populaire platform om eigengemaakte spullen aan de mens te brengen, zag dat vrouwen ontbraken en besloot er iets aan te doen. De onderneming wist het aantal vrouwelijke techneuten en programmeurs in een jaar tijd toe te laten nemen met 500 procent. Succes! Etsy deelde haar recept voor het bereiken van meer diversiteit.

Nederlandse bedrijven die straks in jaarverslagen snotteren dat ze geen vrouwen konden vinden, hebben nu geen smoesjes meer. Het kan namelijk prima, vrouwen vinden en behouden voor je bedrijf. In magazine The Atlantic gaf Etsy aan dat de nieuwe koers zelfs leidde tot het aannemen van bétere mannelijke (en vrouwelijke) medewerkers.

Hoe flikte Etsy dit? Allereerst door een standpunt in te nemen. Belachelijk dat je het aantal vrouwelijke programmeurs op de vingers van één hand kon tellen – 3 op 47 ICT-ers in 2011. Terwijl de klanten voor tachtig procent uit vrouwen bestaan. Goede vrouwen zijn er, je moet ze alleen vinden. Daar is een bewuste inspanning voor nodig. Etsy besloot die inspanning te leveren en aan de slag te gaan.

Vervolgens besloot het bedrijf vrouwen als werknemer serieus te nemen, op twee manieren:

…the idea that “it’s hard to hire women engineers therefore we won’t hold them to such a high standard” is noxious. It reinforces the impression that women aren’t good at engineering which is obviously a downwards spiral. […] Women tend to be conservative about switching jobs, especially if they’ve had a negative experience in the past with an employer.  You need to show why your company is a great place to work and a great place in particular for a woman to work.

Op die manier kon het bedrijf uitnodigend zijn, en vrouwen in woord en daad over de streep trekken. Vervolgens bood een speciaal opleidingstraject een goede opstap. Etsy ontwikkelde de zogenaamde ‘hacker school’ en bood beurzen aan om deze training te volgen. Met de beurzen richtte Etsy zich in het bijzonder op vrouwen, maar ook mannen waren van harte welkom. Al snel bestonden klassen voor de helft uit vrouwen. Etsy kon kiezen welke veelbelovende studenten het bedrijf als werknemer aannam – en onder de geaccepteerde kandidaten bevonden zich veel meer vrouwen dan voorheen.

Het nieuws van de beurzen voor de Hacker School verspreidde zich snel, en zorgde ervoor dat vakgenoten van andere bedrijven belangstellend naar Etsy keken:

Elliott-McCrea says the visibility of their effort attracted the attention of women engineers in more senior positions at other companies, which led to interest in working at Etsy. “The grants felt like a real invitation; people actually believed we wanted them to be there,” he said.

Opnieuw: serieus nemen, welkom heten, zorgen dat mensen, ook vrouwen, zich in je bedrijf thuis voelen.

Zoals The Atlantic opmerkt, zal een eigen opleidingsprogramma niet voor ieder bedrijf weggelegd zijn. Zoiets kan alleen als je onderneming een bepaalde omvang heeft. Desalniettemin blijkt uit de resultaten dat het loont om bewust een standpunt in te nemen en meer diversiteit af te dwingen binnen je eigen gelederen. Nederlandse bedrijven, wie van jullie volgt?

Vrouwen vinden is echt niet zo moeilijk

Waar zijn de vrouwen? Niemand hoeft je multomappen vol vrouwen te sturen, want ze staan vlak voor je neus. Je moet ze alleen wíllen zien. Als je gericht kijkt, heb je ze zo in de politietop van Nederland, of in de groep scholieren die exacte vakken kiest. Dat laten voorbeelden in Nederland en Engeland zien.

De politie bestaat in de top voor 37 procent uit vrouwen. Bijna veertig procent! Wow! Nederlandse kranten noteerden het met een mengeling van bewondering en argwaan – komt dat wel goed, en worden mannen nu niet onrechtvaardig gediscrimineerd? Als je even door die ondertoon heen kijkt, zie je echter dat deze diversiteit bereikt is na een gerichte strategische aanpak. Bij het zoeken naar kwaliteit zocht de politie bewust naar een mix tussen ervaren en nieuwe mensen, en dit pakte goed uit voor vrouwen, meldt een woordvoerder van de politie.

De omslag kwam onder andere door toenmalig minister Ter Horst, die de automatische voorkeur voor blanke mannen expliciet aan de kaak stelde en meer diversiteit in de top eiste. Desnoods door een voordracht te weigeren. Daardoor nam de druk op topmannen toe om verder te kijken dan hun blanke seksegenoten. En presto, opeens kwamen vrouwen in beeld. Ze waren er best. Sterker nog, ze hadden de kwalificaties die nodig waren voor promotie. Nou, doen dan maar? Zo kom je aan een meer representatieve afspiegeling van de samenleving. Nu alleen de allochtonen nog, want die zijn in de politietop nog steeds bijna niet te vinden.

Engeland toont ook dat je met een beetje geduld en moeite een als natuurwet gegeven situatie zo om kan laten slaan. Scholen merkten bijvoorbeeld dat steeds minder meisjes voor de natuurwetenschappen kozen. Biologie lukte nog wel, maar natuur- of scheikunde? Niks voor meisjes:

“There are all sorts of subtle messages that ‘Girls don’t do physics’.” A number of pupils I talk to at Lampton agree. […] Did these forthright, clever girls feel peer pressure not to study physics, I wonder? Rezay nods. “I think in year 10 and 11, girls are put off because of peer pressure and none of their friends are doing it.” “It’s not cool to be clever at the moment, especially as a girl,” adds Williams.

Dat spreekt boekdelen over de cultuur waarin meisjes opgroeien. Maar een cultuur kun je veranderen. Door gericht aandacht te besteden aan meisjes, met hen in gesprek te gaan, vrouwen voor de klas halen die werken in de exacte wetenschappen en daarover vertellen. Opeens zien meiden dat het wel iets voor hen kan zijn, dat ze voorbeelden hebben. Natuurkunde, waarom niet? Scholen die op die manier een gerichte strategie uitstippelden, zagen het aantal meisjes in de exacte vakken gestaag stijgen, van onder de tien naar rond de 25 procent. Dat geeft hoop…

Jij bent de verandering

Oooooo, geweldig! Een prachtige voorbeeldbrief om als man te gebruiken als iemand je uitnodigt als spreker voor een congres/conferentie/symposium. Nog te vaak gebeurt het dat alle sprekers per ongeluk opeens allemaal blanke mannen zijn, waarna je bingokaarten in kunt vullen met smoesjes zoals ‘er waren geen vrouwen te vinden’, ‘we keken alleen naar kwaliteit’ (en dan voldoen alleen blanke mannen aan de eisen???) of ‘alleen seksisten letten op de sekse van sprekers’. Maar je kunt iets doen.

Een fatsoenlijke man reageert als volgt op uitnodigingen:

” I have signed the “Commitment to gender equity at scholarly conferences” (http://www.gopetition.com/petitions/commitment-to-gender-equity-at-scholarly-conferences.html) and therefore undertaken “to make [my] participation in conferences – whether as an organizer, sponsor, or invited speaker – conditional on the invitation of women and men speakers in a fair and balanced manner.” If you can confirm that this condition is actually to be fulfilled at your conference, I will indeed be very happy and honoured to participate as a keynote speaker. Otherwise, I suggest you use the keynote speaker’s slot I must decline to fill to invite one of our many outstanding women colleagues.” I am looking forward to see the reactions.

Globale vertaling, niet opgesteld door een beëdigde professional, dus niet perfect, maar doe er je voordeel mee: ‘Ik heb de ‘Commitment to gender equity at scholarly conferences’ ondertekend en wil daarom alleen participeren als organisator, sponsor of spreker op voorwaarde dat mannen en vrouwen op een eerlijke en evenredige manier uitgenodigd worden. Als u kunt bevestigen dat aan die voorwaarde voldaan wordt, ben ik inderdaad vereerd om deel te nemen als keynote spreker. Zo niet, dan moet ik helaas weigeren en adviseren de uitnodiging te sturen naar een van onze uitstekende vrouwelijke collega’s. Ik zie uit naar uw reactie.

Geweldig! En heel hard nodig, zolang mensen zich nog min of meer gedwongen voelen om artikelen te schrijven met de verzekering ‘vrouwelijke sprekers, ze bestaan’, omdat je zo vaak eenheidsworst aantreft in congresland.

UPDATE: ook in België beseffen steeds meer mensen dat een congres met alleen mannelijke sprekers vandaag de dag niet meer kan. Een onderneemster met vier bedrijven roept zelfs op tot een boycot.

Verhalen zonder vrouwen? Het kan echt anders

Wil je een spannend verhaal vertellen met een universele betekenis? Concentreer je dan op de mannen. Deze eeuwenoude mentaliteit krijgt steeds opnieuw gestalte, in boeken, videospelletjes, en in de bioscoop bij u om de hoek. Meest recente voorbeeld: Argo, van regisseur Ben Affleck, hij van filmramp Gigli, signaleert Women&Hollywood. De excuses die gegeven worden als iemand vraagt ‘waar zijn de vrouwen’ geven een onthullend kijkje achter de normen en waarden die deze situatie in stand houden.

Als lustobject blijven vrouwen natuurlijk altijd welkom. Nou ja, bepaalde onderdelen van vrouwenlijven dan.

In Argo draait alles om gebeurtenissen uit de jaren zeventig. Een team van de CIA doet net alsof ze een film opnemen in Iran, als dekmantel voor de bevrijding van een aantal gijzelaars. Vrouwen komen alleen in de marge voor, als trouwe echtgenote of vriendin van, en spelen geen rol van betekenis in het verhaal. ‘Ja, maar het gaat om geschiedenis, we moesten ons aan de feiten houden’, luidt het verweer.

Vreemd dat die historische accuraatheid alleen lijkt te gelden voor vrouwen, merkt het weblog op:

Argo plays fast and loose with the facts for cinematic impact — to ramp up the drama and intensity. (If you needed someone to tell you the airport chase probably didn’t happen that way, you have no idea what the definition of a movie is.) Thus, the “we-had-to-stick-to-the-facts-so-no-lines-for-womenfolk” argument doesn’t hold up. […] Movies actually made in the 70’s had better roles for women than this, and the idea that Affleck gets let off the hook for sexism because he made a period piece is insulting.

Een ander excuus is nog mooier. Het bevat een cirkelredenering: iets gebeurt omdat het nou eenmaal zo is, en omdat het zo is gebeurt het. ‘Het’ slaat dan op de als feit gepresenteerde mening dat vrouwen nou eenmaal geen essentiële personages zijn in films.  Deze redenering veegt een mentaliteit onder het vloerkleed die neerkomt op seksisme. Mannen zijn universeel, vrouwen niet. Mannen zijn de norm, vrouwen een uitzondering. Mannen zijn belangrijk, vrouwen niet. Zelfs als er films uitkomen met een sterke vrouw in de hoofdrol, kan een krant publicatie van een recensie weigeren om de overtuiging dat mannen beter zijn intact te laten.

Die mentaliteit veroorzaakt het probleem van onzichtbare vrouwen. Het zet vrouwen vanaf het begin op achterstand:

you’re allowed to include a girl in your motley group of ragtag heroes, but she’ll never be one of the main ones. The documentary Miss Representation refers to this as ‘symbolic annihilation’ – a world where girls and women are erased because they’re not seen as being central or even necessary to the story arc.

Ms Magazine noemt deze trend een nieuwe War on Women. De vorige kwam vanuit de politiek en betrof het recht van vrouwen om baas in eigen buik te zijn. De nieuwste oorlog komt vanuit Hollywood. Want Argo staat niet op zichzelf. Waar mannen mogen schitteren in complexe rollen, krijgen vrouwen slechts 11 procent van de hoofdrollen en hooguit eenderde van de spreektijd. Een gemiddelde, waarbij de tijd voor vrouwen afneemt naarmate het budget en de status van de film toenemen.

Bij de grote blockbusters, met budgetten van over de honderd miljoen dollar, spelen studio’s het liefst op veilig. Dat betekent mannen centraal, en veel superhelden. Je mag blij zijn met ieder optreden van een actrice. Veel films in die categorie kennen zo weinig vrouwelijke personages dat ze de Bechdel test niet halen, en als vrouwen al een plekje op de reclameposter krijgen draait het vooral om borsten en billen.

Wat betreft herfst en winter 2012 geeft de filmindustrie weinig hoop op verbetering. Tegenover iedere Anna Karenina staan vier Abraham Lincoln’s, Mr Pip’s, Jack Reacher en The Master. Life of Pi en The Hobbit grossieren ook in vanalles en nog wat, behalve vrouwen. Wil je verhalen met een rol van betekenis voor vrouwen, dan zul je je heil moeten zoeken bij onafhankelijke filmmakers (zie Bitchflicks, waar ze regelmatig een lijstje titels publiceren) en cinema uit andere landen dan de V.S.

Nogmaals, er is niets wat automatisch maakt dat dit zo moet zijn. Het gaat om een houding, een culturele code. Die kun je zichtbaar maken. Als je de situatie omdraait en mannen gaat behandelen zoals vrouwen, valt op hoe belachelijk we doen. Neem bijvoorbeeld de poster voor de film The Avengers, waar bij wijze van grap alle mannelijke personages getekend zijn zoals vrouwelijke personages vaak worden weergegeven.

Of, serieuzer, de worsteling van mannelijke producten om de rol van een mannelijke bijfiguur uit te breiden, omdat het volgens hen voor het personage niet goed is om als wormvormig aanhangsel van een vrouwelijk karakter te dienen. Waarbij ze ironisch genoeg geheel blind zijn voor de schade voor vrouwelijke personages als die als wormvormig aanhangsel van een mannelijk karakter op moeten treden. Want tsja, dat vinden we de gewoonste zaak van de wereld, zo hoort het.

Een einde maken aan die vanzelfsprekende houding van ‘vrouwen zijn niet belangrijk’ kan, het vergt alleen wilskracht. Maar degenen die meer diversiteit willen, staan niet alleen. Neem bijvoorbeeld een actie zoals voeg een vrouwelijk personage toe:

Did you know that November is Add Female Characters Month?  It is according to Geena Davis, who took over the back page of Variety to declare it such. The ad ran on Tuesday, November 13, the same day that Davis hosted the Third Symposium on Gender in Media at the SLS Beverly Hills Hotel. […]

Davis offered three light-hearted, simple, easy ways to achieve gender balance by adding female characters:

1) Go through your script and change several male characters to female

2) Insure that your crowd scenes are half female by writing it in the script “A crowd gathers, which is half women”

3) If there’s a group, gang, squad, or team in your story, make several of them women, not just one!

“Change is imminently doable in the near future,” said Davis as she wrapped up the Symposium.  “I look forward to all of us working together to achieve it.”

Amen!

BONUS links: Bitchflicks over het verband tussen weerzin tegen vrouwen die kunnen lezen en – o neeeee!!! – zelf boeken gaan schrijven, en de trend in Hollywood om verhalen van en over vrouwen weg te duwen. En de ervaringen van een filmstudente, die te horen kreeg dat een script maar beter niet teveel pratende vrouwen kan hebben, omdat studio’s die scenario’s niet oppikken.