Tag Archives: discriminatie van vrouwen

Vrouwen, effe dimmen jullie

Vrouwen krijgen in personeelsbeoordelingen veel meer kritiek dan hun mannelijke collega’s. Dat blijkt uit een analyse van Kieran Snyder. Bovendien verschilt het soort kritiek. Mannen krijgen constructieve feedback en tips om bepaalde zwakke punten te verbeteren. Vrouwen krijgen daarentegen op de persoon gerichte negatieve boodschappen. Hun leidinggevende zegt dat ze te scherp overkomen, zich bescheidener op moeten stellen, en vriendelijker moeten worden. Deze genderongelijkheid in beoordelingen schaadt de loopbanen van vrouwen, aldus Snyder.

Kieran Snyder verzamelde 141 beoordelingen van mannen, en 107 van vrouwen. Het ging om een groep hoog opgeleide, ambitieuze werknemers in een techologiebedrijf. Het soort werknemer waarvan je mag verwachten dat die de leiding neemt, zich assertief opstelt en resultaten binnen sleept.

Snyder analyseerde de inhoud van de opmerkingen van de leidinggevenden over deze hoogvliegers. De resultaten waren schokkend. Vrouwen kregen veel vaker kritiek in hun beoordelingen (mannen 58,9%, vrouwen 87,9%). Bovendien verschilde de toon. Slechts drie mannen kregen te horen dat ze ‘agressief’ waren. Bij twee van de drie bedoelde de leidinggevende dat bovendien als kritiek in de zin van ‘meer’:  deze mannen zouden nóg krachtiger op moeten treden. Vrouwen daarentegen? Ooooo nee, niks daarvan, dominantie bleek bij hen juist een groot probleem:

Words like bossy, abrasive, strident, and aggressive are used to describe women’s behaviors when they lead; words like emotional and irrational describe their behaviors when they object. All of these words show up at least twice in the women’s review text I reviewed, some much more often. Abrasive alone is used 17 times to describe 13 different women.

Bij de kritische beoordelingen van de mannen schreven leidinggevenden bovendien slechts twee keer dat ze op hun toon moesten letten en niet zoveel oordelen moesten geven. Bij vrouwen kwam zulke kritiek voor in 71 van de 94 kritische beoordelingen. Oftewel, bij bijna iedere werkneemster. Doe een stapje terug! Laat een ander ook eens aan het woord! Wees vriendelijker!

Snyder kreeg bovendien een feit boven water waar andere studies ook al op gewezen hebben. (Dat is van belang, want als verschillende onderzoeken onafhankelijk van elkaar hetzelfde resultaat geven, vergroot dat de wetenschappelijke waarde van dat resultaat.) Het gaat om het feit dat beide seksen vrouwen discrimineren. Zo ook hier: het maakte niet uit of de leidinggevende een man of een vrouw was. Beide seksen gaven mannen alle ruimte om dominant gedrag te vertonen en zichzelf te ontplooien, terwijl ze assertiviteit in vrouwen juist veroordeelden.

Feministische theoretici als bell hooks stelden dit fenomeen al veel eerder aan de kaak. Man of vrouw, we zijn allemaal gevormd in en door een seksistische maatschappij. Dat heeft invloed op de manier waarop we met ons allen mannen en vrouwen beoordelen.

Het is mooi (of verdrietig, want het schiet blijkbaar niet op met de bewustwording) als wetenschappers zulke feministische inzichten onderbouwen. Snyder wijst er bovendien terecht op dat de dubbele moraal ambitieuze vrouwen op achterstand zet. Wie geef je promotie: de sympathieke krachtige leider, die wat meer agressie mag vertonen? Of de agressieve bitch die anderen geen ruimte geeft? Juist.

De voor vrouwen negatieve kwalificaties staan niet alleen lelijk in personeelsbeoordelingen. Deze taal heeft gevolgen voor de loopbanen van vrouwen. Zo komen woorden als ‘drammerig’, ‘agressief’, ‘bazig’ ook opvallend vaak voor in teksten om het ontslag van vrouwen op hoge posities te rechtvaardigen. Neem als recent voorbeeld Jill Abramson, voormalig hoofdredacteur van The New York Times.

Snyder besluit haar analyse met een roep om actie:

At most mid-size or large tech companies, HR leaders supervise review scores to uncover and correct patterns of systematic bias. This is a call to action to bring the same rigor to the review language itself.

Meer feministische bewustwording zou ook helpen, voegt de Zesde Clan daar aan toe. Anders begrijp je nooit vanuit welke bron dit soort taal opborrelt, en kun je als leidinggevende ook niets doen om je beoordelingen bij te stellen.

De gereedschapskist: vier patronen die vrouwen tegen houden

Leve auteur Joan Williams. Ze deed uitvoerig onderzoek en bracht in kaart welke belangrijkste seksistische patronen vrouwen tegenhouden om hun ambities waar te maken en hun talent te ontplooien. Uiteindelijk identificeerde ze vier mechanismen die iedereen zou moeten kennen om het speelveld gelijk te maken en vrouwen in het bedrijfsleven evenveel kansen te bieden als mannen. De Zesde Clan noemt graag nog een vijfde factor: mannen die denken dat er geen genderprobleem bestaat.

De vier hoofdpatronen die Williams vond zijn de volgende:

  1. Spitsroeden lopen. Je kunt als vrouw niet te ‘mannelijk’ zijn want dan ben je een kille bitch. Maar je mag ook niet te vrouwelijk zijn, want dan ben je een slappe voetveeg die niemand serieus neemt. Loopt meestal uit op een onmogelijke ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet’-situatie.
  2.  Bewijs het nog een keer. Mensen beoordelen mannen op potentie, vrouwen op bewezen prestaties. Vervolgens moet je als vrouw keer op keer bewijzen dat je ‘het’ kunt, wat het ook is. Je mag geen fouten maken en moet twee keer zo goed presteren om als ongeveer gelijkwaardig competent bevonden te worden dan een man.
  3. Moederschapsboete. Zodra je kinderen krijgt geld je niet meer als een serieuze werkneemster. Maar lang daarvóór gaat het al mis. Want een vrouw kan in potentie moeder worden, en die ramp willen werkgevers graag voor zijn.
  4. ‘Tug of War’, oftewel touwtrekken, onderling strijd voeren. Vrouwen beoordelen andere vrouwen kritischer.

Het werk van Williams is gericht op de situatie in de V.S. Dat heeft gevolgen voor haar bevindingen. In ieder geval in de V.S. kunnen zwarte vrouwen zich bijvoorbeeld iets meer assertiviteit veroorloven dan blanke vrouwen. Gaan ze echter te ver, zulks ter beoordeling van de ander, dan botsen ze aan tegen het stereotype van de Boze Zwarte Vrouw, en dan is het gedaan. Want een Boze Zwarte Vrouw is het engste wat er is. Of dit specifieke stereotype in Nederland net zo sterk werkt als in de V.S., durft de Zesde Clan niet te zeggen. Wij hebben een ietwat andere geschiedenis.

Op andere vlakken komen de resultaten echter naadloos overeen. Ook Nederland straft moeders. Je loopt als vrouw een groot risico dat een werkgever je ontslaat of degradeert, zodra je aankondigt dat je zwanger bent. Ook Nederland laat vrouwen spitsroeden lopen. Boven ons hoofd hangt de Libelle vrouw: vriendelijk, zorgzaam, geeft relaties voorrang, doet alles om spanningen te vermijden. O wee als je afwijkt van deze norm.

Zeker op het werk kun je zodoende bijna niet winnen: je bent óf competent in je vak maar maar niet vriendelijk, óf vriendelijk maar niet competent. Je onderhandelt nauwelijks over je salaris en draagt zodoende bij aan je eigen loonkloof, of je onderhandelt wel en krijgt sociaal gezien straf als moeilijke bitch (of je krijgt de baan niet omdat ze je niet meer willen, nog een risico van onderhandelen).

Daarnaast viert ‘bewijs het nog maar een keer’ hoogtij. Je hebt de verkeerde sekse, dus moet je bewijzen dat je ‘het’ kunt. Zo moesten Nederlandse onderzoeksters een aanzienlijk hogere prestatie leveren om evenveel subsidie te krijgen dan hun mannelijke collega’s. Pas toen subsidieverleners hun procedures eerlijker maakten, begon dat verschil langzaam te vervagen. Voor vrachtwagenchauffeurs geldt hetzelfde. ‘Op vrouwen wordt dubbel gelet’, en ‘vrouwen moeten zich meer bewijzen’, gaven twee vrouwelijke chauffeurs aan.

Bij vier, de onderlinge strijd, ontdekte Williams dat de spanningen vaak een gevolg zijn van een van de andere drie vormen van seksisme. Zo blijkt uit onderzoek dat secretaresses, áls ze een voorkeur hebben, liever voor een man werken, want die let niet zo strikt op wat ze doen. Een vrouwelijke baas vervalt sneller in micromanagen en overdreven kritisch gedoe. Echter, die man kan zich een meer ontspannen houding veroorloven. Zijn vrouwelijke collega weet diep van binnen dat ze zich geen fouten kan veroorloven. De dubbele moraal op het werk drijft vrouwen op dit soort manieren uit elkaar.

Tenslotte iets waar Williams niet diep op ingaat, maar wat desalniettemin een groot negatief effect heeft: blindheid bij mannen voor hun privileges. Keer op keer blijkt dat veel mannen denken dat het wel goed zit. Hun organisatie discrimineert niet, P&O let echt alleen op kwaliteit, en vrouwen hebben echt evenveel kansen. Zo bleek uit recent onderzoek van de universiteit van Gent dat mannen niet dachten dat hun universiteit genderproblematiek kent (p. 82). Eenderde tot de helft van de vrouwen ervoeren echter duidelijk meer obstakels dan hun mannelijke collega’s. Vooral postdocs zagen dat hun gender negatieve gevolgen had voor promotiekansen en dergelijke.

Het probleem is dat mannen in veel organisaties de macht hebben. Vrouwen en mensen met een gekleurde huid weten tegenwoordig iets vaker door te dringen tot de plekken waar de echte macht huist, maar halen vaak de dertig procent niet. Pas vanaf die grens kunnen minderheden agenda’s bepalen en daadwerkelijk de cultuur veranderen.

Zolang veelal blanke mannen domineren, vinden dat er geen genderprobleem is, en geloven dat ze ‘alleen op kwaliteit letten’, zoals onze grote vriend Mark Rutte, blijven vrouwen en andere ‘afwijkende’ mensen voor een dichte deur staan. Hoog tijd dus dat bazen inzien dat er wél een probleem bestaat. En dat ze gaan werken aan het veranderen van organisaties. Ze ontslaan nu competente werknemers, alleen maar omdat die zwanger worden, en/of verstikken vrouwen in een hardnekkige cultuur van seksisme en onderwaardering. Da’s dom. Heel dom. En het kost je indirect bakken met geld omdat je talent, kwaliteit en vernieuwing mist.

Proefprocessenfonds Clara Wichmann opent klokkenluiders website

Vrouw, studerend aan of werkzaam bij een Nederlandse universiteit, en ervaring met seksisme? Vanaf nu kun je je ervaringen, ook anoniem, melden bij een klokkenluiderssite van Proefprocessenfonds Clara Wichmann. Het fonds sluit aan bij soortgelijke sites, zoals seksisme in en om het huis. Of buitenlandse initiatieven, zoals wat mensen zeggen tegen vrouwelijke journalisten, het Engelse every day sexism en het Amerikaanse what’s it like to be a woman in philosophy. Daar maken vrouwen al ruim een jaar melding van de minachting die ze ervaren, puur op basis van hun sekse.

Discriminatie van vrouwen aan universiteiten vindt structureel plaats, maar krijgt nauwelijks aandacht. Zo interviewde DUB, het onafhankelijke medium van de Universiteit Utrecht, vorig jaar vertrekkend hoogleraar theoretische fysica Renate Loll. Zij zei bij die gelegenheid:

Loll is altijd zeer uitgesproken geweest over het feit dat in de Nederlandse wetenschap te weinig vrouwelijk talent doorgroeit naar de top. Volgens haar wordt bovendien onvoldoende beseft dat dit wijst op een structureel probleem. Universiteitsbesturen mogen luid tamboereren over hun voornemens om meer vrouwen als hoofddocent en hoogleraar aan te stellen, in de praktijk is daar volgens haar op de meeste plekken nog weinig te merken. “Het blijft vaak bij mooie woorden. Als er stappen in de goede richting worden gezet, dan is dat te danken aan verder denkende personen die toevallig op dat moment op de juiste plek zitten. In de structuren verandert weinig en het thema leeft op de werkvloer ook niet echt als het erop aankomt. Eenzelfde probleem kom je trouwens ook in het bedrijfsleven tegen.”

Hoe pakt dat algemene beeld uit in de praktijk, bij studenten en werkneemsters? Via de site seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl, kunnen vrouwen hun eigen ervaringen delen, al dan niet anoniem. Op die manier krijgen abstracte termen als ‘seksisme’ of ‘glazen plafond’ een menselijk gezicht en een concrete, alledaagse inhoud. Iedereen kan recente en minder recente voorvallen opsturen naar info@seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl.

Structurele achterstelling aan de kaak stellen is een positieve daad. Het geeft gewicht aan bestaande kritiek op de bestaande discriminatie van vrouwen. Door hardop te zeggen waar je tegenaan loopt als vrouw, werk je mee aan een meer rechtvaardige samenleving. Een nobel streven, kortom. Daarom steunt ook een respectabele organisatie als het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren het initiatief.

In Engeland en de V.S. hebben mensen positieve ervaringen met dit type actie. Zo ontving site en Twitter hashtag Everyday Sexism onlangs de 20.000ste reactie. Actrice en schrijfster Laura Bates richtte de site vorig jaar op omdat ze merkte dat vrouwen geen stem hadden. Ze konden geen kant op. Je gaat geen rechtszaak beginnen omdat een man in je billen knijpt terwijl je dat niet wilt, maar ondertussen voel je je wel rot en op je plaats gezet.

Everyday Sexism doorbreekt de stilte:

Before social networks came along, specifically Twitter, there was no easy place for women to catalogue these fairly regular and annoying sexist occurrences en masse. […] I set up the project as I felt everyday sexism was a really invisible problem. So many women I knew were having similar experiences and were repeatedly being told “not to complain” and “have a sense of humour” if they brought up what had happened to them,” Laura, a freelance writer, tutor and actress, explains. Even just being able to share your frustrations at a sexist jibe or exclusion in the workplace because of your gender […]  is incredibly liberating – for both women, and I imagine men too. Social media has made it possible to do it at large scale.

Nu dus ook in Nederland, in ieder geval voor de universitaire wereld. Grijp je kans, zwijg niet langer, en maak zichtbaar wat er gebeurt!

Verkeerde sekse kost Nederlander geld (deel 2)

Vrouw zijn is een kostbare zaak. Nadat de Emancipatiemonitor eind vorig jaar bekend maakte dat er een onverklaarbaar beloningsverschil bestaat van 8% in het nadeel van vrouwen, komt nu het College voor de Rechten van de Mens (CVRM) met het nieuws dat verzekeraars vrouwen financieel straffen voor het hebben van de verkeerde sekse. In vergelijkbare gevallen ontvangt een man soms een ton meer letselschade dan een vrouw, blijkt uit onderzoek.

Wie arbeidsongeschikt raakt, bijvoorbeeld door een ongeluk, kan een schadevergoeding ontvangen voor gederfde inkomens. De vaststelling van het bedrag voor letselschade pakt voor mannen echter veel hoger uit dan voor vrouwen in vergelijkbare omstandigheden. Want vrouwen gaan waarschijnlijk toch trouwen, kinderen krijgen, en stoppen met werken. Dus hoeven ze ook niet zoveel letselschade te krijgen.

Geen wonder dat zelfs het CVRM openlijk het woord discriminatie in de mond neemt. Die discriminatie vindt plaats omdat verzekeraars bij vrouwen standaard statistieken raadplegen, en bij mannen niet. Dat is om twee redenen oneerlijk. Ten eerste zeggen statistieken vooral iets over het verleden. Verzekeraars kijken naar een vrouw van vijftig en zeggen vervolgens dat een vrouw van twintig ook zo zal leven. De verzekeraars negeren daarmee allerlei maatschappelijke omwentelingen, zoals de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen en de verdwijning van het kostwinnersmodel.

Vervolgens treden verzekeraars vrouwen ook in gesprekken anders tegemoet. Het CVRM schrijft:

Uit het onderzoek blijkt dat bij het vaststellen van de schade stereotype denkbeelden over mannen en vrouwen een rol kunnen spelen. […]  Volgens de geïnterviewde experts worden aan vrouwen vaker vragen gesteld over het hebben van een kinderwens en het combineren van zorg en werk. Dit kan ertoe leiden dat vrouwen zich dan moeten verdedigen ten aanzien van veronderstellingen over carrière en ambities waar een man dat niet hoeft.

Dit heet het omkeren van de bewijslast. Niet redelijk, oordeelde het Rotterdam Institute of Private Law:

Men kan hieruit afleiden dat het veeleer aan de aansprakelijke (of diens verzekeraar) is om aan te geven waarom op grond van statistische gegevens moet worden aangenomen dat hetgeen de benadeelde concreet heeft gesteld niet aannemelijk is. Het is aldus niet aan de benadeelde om te beargumenteren dat zij afwijkt van de statistieken, maar aan de aansprakelijke om te onderbouwen waarom de benadeelde in het concrete geval niet zou afwijken van die statistieken.

PvdA politicus John Kerstens heeft inmiddels samen met een collega Kamervragen gesteld over de discriminatie bij het vaststellen van letselschade.

Mannelijke blik domineert televisiewereld

Die leuke Amerikaanse series die je volgt via de Nederlandse televisie? Grote kans dat een man de aflevering regisseerde. Nieuwe statistieken uit de V.S. tonen aan dat vrouwen slechts in 15% van de gevallen de leiding hadden bij het opnemen van een episode. De Directors Guild of Amerika baseert deze bevinding op een analyse van 3100 afleveringen van series van kabeltelevisie en netwerken.

Ten opzichte van vorig jaar zijn slechts kleine wijzigingen zichtbaar. Zo stijgt het percentage vrouwen vooral omdat televisiebazen 1 procent meer vrouwen met een gekleurde huid inhuurden om een aflevering te regisseren. Bij de mannen leverden allochtonen juist een procent in. Van alle series komt 73% uit de koker van een blanke mannelijke regisseur.

Sommige series halen zelfs die schamele vijftien procent vrouwen niet. De nieuwe reïncarnatie van de soap Dallas telt tot nu toe nul procent vrouwelijke regisseurs, evenals Leverage, Supernatural, Veep en Workaholics. De populaire show Dexter doet het juist erg goed, met 42% vrouwen aan het roer.

Als producent van een televisieserie doen vrouwen het ietsje beter. In dat geval komen 26% van de series uit de koker van een vrouw. Hoewel je dat niet zou zeggen als je kijkt naar de meest recente uitreiking van de Emmy Awards, waar vrouwen alleen als actrice aan bod kwamen en de hele sfeer droop van het macho mannen onder elkaar gezever:

I can’t remember the last time I saw a more male centric and narcissistic show.  And it started from the top with host Jimmy Kimmel doing his Who’s Afraid of Baby Jane botox disaster bit featuring several high profile actresses in bathrobes (and a naked Lena Dunham eating cake.)  That’s when I knew we were in trouble.

Dit soort cijfers en het bijbehorende klimaat zijn belangrijk omdat het gaat om banen, om gezien worden als competent, kansen krijgen, een inkomen verdienen, aan je loopbaan werken. Het valt daarom des te rauwer op je dak als de DGA aangeeft hoe het komt dat series nog steeds zo vaak een mannenreservaat vormen:

Over the past two years, DGA executives and members of the Diversity Task Force held more than a dozen meetings with production companies specifically to address diversity in hiring. The meetings highlighted the fact that many companies feel more comfortable continuing to hire directors with whom they are already familiar, perhaps explaining why diversity statistics have remained relatively stagnant.

Dat klinkt als een old boys network, waarbij studio’s oude vertrouwde figuren inhuren en anderen buitensluiten, onder het motto ‘wat de boer niet kent dat vreet-ie niet’.

Oh, en voordat iemand gaat roepen dat dit vast komt omdat vrouwen zo schaars en moeilijk te vinden zijn:

We just don’t know anybody,’ doesn’t cut it anymore – the pool of talented and experienced women and minority directors grows every year, and too many of these qualified, capable directors are still overlooked.” The DGA maintains a contact list of experienced women and minority directors to make it easier for producers making hiring decisions. The list can be obtained by any production company by contacting the DGA.