Tag Archives: Discourse analysis

De Gereedschapskist: zeurende, klagende jammeraars

Huilfeministen. Slachtoffers. Aanstellers. ‘Je zeurt’. Veel te vaak krijgen feministen en andere weldenkende mensen deze verwijten naar hun hoofd geslingerd zodra ze kritische geluiden laten horen over verschijnselen in de maatschappij. De meest recente aflevering komt van Angela Carper, forensisch arts. Zij zet Volkskrantredacteur Joyce Brekelmans weg als huilfeministe, nadat Brekelmans zich afvroeg waarom mensen zo negatief reageren op feministische standpunten.

Arme, arme stakker. Waarom kan die vrouw haar kop niet houden?

De meest recente golf van ‘je zeurt’ verwijten ontstond nu radio 538 voor de vijfde keer de ‘meest neukbare moeder ‘verkiezing hield. Neee, geen verkiezing van de meest neukbare vader, die hebben we niet. Het uiterlijk van mannen doet er niet toe. Het gaat om vrouwen en vooral hoe aantrekkelijk mannen hen vinden. Vanwege die en nog vele andere redenen leidde de verkiezing tot kritiek:

MILF staat voor Mother I’d Like to Fuck, grofweg: een geil wijf dat minimaal één kind ter wereld heeft gebracht waar mannen graag mee zouden willen neuken. Want dat zijn wij vrouwen, wezens waar mannen hun pik in kunnen steken. Als je lekker bent ten minste. […] Waar de fuck is het misgegaan? Wanneer zijn wij vrouwen gestopt met demonstreren tegen deze belachelijke verseksualisering van ons algehele zijn? Wanneer zijn we het leuk en ‘grappig’ gaan vinden om ‘neukbaar’ gevonden te worden?

Waarna een van de eerste commentatoren de auteur, Hasna el Maroudi, meteen verwijt dat ze zeurt om respect. Zo volautomatisch gaat dat. Kritiek? Zeurpiet!!

We kunnen nog vele, vele ‘je zeurt’ reacties verwachten. Want het vormt een geniaal wapen om kritische stemmen tot zwijgen te brengen. Het verwijt valt in de lange traditie van het toon-argument. De ander wuift weg wat je zegt, want je zegt het op de verkeerde toon. Te boos, te fel, te jankerig. Blijkbaar kiezen we in Nederland vaak voor de subcategorie ‘zeurend’, omdat we daar als groep het meest allergisch op reageren. Zo’n verwijt dient verschillende functies. Waaronder:

  • feministen zwart maken
  • vrouwen gelijkstellen aan zeurpieten
  • de inhoudelijke argumenten negeren
  • verandering tegenhouden / de status quo verdedigen
  • het klinkt netter dan ‘hou je kop’

Negatieve oordelen over het feminisme vallen in Nederland in vruchtbare aarde. Waarom moeten die strijdende vrouwen zo grof zijn?, heette het in de beginjaren van de tweede feministische golf. Daarvoor en daarna was het niet veel beter. El Maroudi geeft eerlijk toe dat dit negatieve imago een drempel opwerpt:

Lang heb ik me er tegen verzet. Ik wilde geen feminist zijn. Feministen zijn dik, dragen tuinpakken en zijn zuur. Ze gaan ervan uit dat vrouwen hopeloze gevallen zijn die zonder (georganiseerde) steun niets kunnen bereiken. Wanneer je vindt dat je onrecht is aangedaan vanwege je geslacht, kun je daar prima zelf iets aan doen. Je hebt een mond, trek hem open en los het probleem op. We leven in Nederland, niet in Saudi-Arabië, zo meende ik. Erg leuk bedacht van mezelf, maar ontzettend naïef. De meeste vrouwen dragen in Nederland weliswaar geen niqaab, maar de onderdrukking is een stuk geniepiger.

Omdat ‘het’ feminisme een slecht imago heeft, is het schieten voor open doel. Van zuur tuinpak naar jammerende huilfeministe is slechts een kleine stap. Het ‘je zeurt’ argument versterkt zodoende de bestaande vooroordelen en maakt feministen nog vervelender. Feministen, hou je kop!

Het zeurargument versterkt daarnaast ook de bestaande minachting voor vrouwen in het algemeen. Het past in het stereotype beeld van de zeurende (huis)vrouw, de vijandige beeldvorming rondom dominante krengen die anderen het leven zuur maken met hun constante geklaag. Mannen houden niet van zeurvrouwen. Vrouwen, hou je kop!

Over mannen hoor je dit nauwelijks. Brekelmans maakt die dubbele moraal zichtbaar met haar observatie:

alleen bij mannen zijn ‘iets aan de kaak stellen’ en ‘zeiken’ twee verschillende dingen.

Het zeurverwijt versterkt niet alleen bestaande minachting voor vrouwen in het algemeen, en feministen in het bijzonder, maar maakt het ook mogelijk om discussies de kop in te drukken. Laten we even kijken wat Carper doet. In een kort stukje tekst gebruikt ze veel termen met een negatieve lading. In de kop van het stuk: huilfeminisme. In de broodtekst: de discussie vervuilen met geklaag, slachtoffertoon, gejammer, huilfeministen, wie kritiek heeft zou ‘medevrouwen reduceren tot slachtoffers’, klaagzang, nog een keer de term huilfeminisme. En dat in vijf korte alinea’s.

De inhoud van de kritiek verdwijnt zodoende achter een wolk van negatieve, op de persoon gerichte waardeoordelen. Dit kan steun voor de kritische groep ondermijnen. Wie wil bij deze ‘huilfeministen’ horen? Wat een tenenkrommende jankerds. Critici, hou je kop!

Door de grote aandacht voor slachtoffers en jammerende klaagzangen, kan de auteur bovendien voorbijgaan aan de inhoudelijke argumenten. Met het zeurargument kun je negeren waar het echt over gaat. In een weerwoord probeert redacteur Joyce Brekelmans dan ook terug te gaan naar datgene waar de kritiek zich op richt:

niet het sexy imago van de genomineerde dames is het probleem, maar de hoeveelheid gal die naar boven komt zodra iemand ook maar waagt op te merken dat er sprake is van seksisme. De door jou zo gehate ‘slachtoffertoon’ heeft meer te maken met vooroordelen van de lezer dan met het punt dat wordt gemaakt. De ‘huilfeministen’ die jij beschrijft, zijn pure projectie. Wat ik zie, zijn enkele vrouwen die constateren dat gewoon braaf je bek houden, je werk doen en lief lachen niemand motiveert om de status quo te veranderen. Een betere tactiek is om zo nu en dan een zere scheen op te zoeken en een discussie op gang te brengen. Want een debat over vrouwenemancipatie ontstaat nu eenmaal niet vanzelf.

Daar heb je ‘m: de status quo veranderen. Feminisme als een beweging die fundamentele veranderingen wil bereiken. Eng, dooooodeng. Geen wonder dat zoveel mensen in het defensief schieten. Door boos te worden, of door feministen als zeurpieten neer te sabelen, of door de kritiek af te doen als gejengel van aanstellers die beter over iets echt belangrijks zouden moeten praten. Want dat is de vierde functie van deze strategie: verandering tegenhouden, danwel de status quo verdedigen. Kritische mensen zijn lastig en vervelend, en bovendien in de minderheid, dus ze moeten hun kop houden. Zeker als het van die enge feministen zijn.

Probleem: inhoudelijk standpunt X en dan volautomatisch de reactie HOU JE KOP staat zo primitief. Het roept beelden op van iemand die de vingers in de oren steekt. Kinderachtig. Dat is reden nummer vijf waarom mensen dit wapen hanteren. Met ‘je zeurt’ kun je de schijn ophouden dat je nog enigszins inhoudelijk reageert op standpunt X. Ook al doe je dat in werkelijkheid helemaal niet.

Er valt nog veel, heel veel te verbeteren in de situatie van vrouwen in Nederland. Vrouwen in het algemeen, feministen in het bijzonder, en hopelijk ook steeds meer mannen, hebben dat door en houden daar hun kop niet over. Ook al maak je ze uit voor zeurpiet. Gelukkig maar.

Maak van een vrouw een neger

Ah, vroeger, toen was het tenminste duidelijk. De plaats van de vrouw was in de keuken. Wilde je studeren, dan riepen geleerden om het hardst dat je dat beter niet kon doen: van studeren ging je baarmoeder krimpen en in je lijf rond dwalen, en daar werden vrouwen compleet hysterisch van.

In Nederland anno 2010 vind je dit soort opinies bijna niet meer. Nee, in plaats daarvan krijgen we berichten dat vrouwen de boventoon beginnen te voeren in het openbaar bestuur, en in de zorg, en dat is toch wel een beetje… eh… nou ja, het tast de kwaliteit aan. Pardon?

Je kunt zo’n artikel aan een gedegen analyse onderwerpen en het seksisme aantonen, zoals Evelien Tonkens deed in de Volkskrant. Dat levert een ontluisterend beeld op van de denktrant die mensen hanteren. Maar daar heb je soms geen tijd voor. Of je twijfelt.

Gelukkig is er een andere methode. Lees het artikel, en overal waar vrouw staat, vul je Marokkaan in. Of neger. Of Jood. Klinkt het racistisch of antisemitisch? Dan is dat waarschijnlijk omdat de oorspronkelijke tekst  zo seksistisch als de pest is.  

Trouw columniste Elma Drayer liet deze techniek recent nog los op de discussie over de SGP en de positie van de vrouw in die partij, met verhelderende gevolgen. En ook jij kunt dit. Hoe werkt het? Neem het artikel uit de Groene Amsterdammer over de opmars van vrouwen in de zorg. Vrouw veranderen in neger levert de volgende pareltjes op:

‘Je ziet de verandering. De jonge negers met paardenstaartjes en blauwe flesjes water in de zak van hun doktersjas trekken in groten getale groepsgewijs door het ziekenhuis. Ik vind het geen vooruitgang. Ze zijn vaak nogal overgevoelig. Belt zo’n neger je tijdens de dienst over haar toeren op, denk ik: doe een beetje relaxt. Zelden zit er een doortastend type tussen.”

 ‘”Negers willen een leuke baan en aan het eind van de werkdag naar hun gezin. Het probleem is dat veel vergaderingen zich buiten werktijd afspelen. Negers worden wel gevraagd voor managementfuncties, maar hebben er daarom geen zin in.”

Kijk, dan weten we weer waar we staan.

Zonder titel

Zonder titel. Een rubriek voor beelden die van zichzelf veelzeggend genoeg zijn. Zoals:

Bron: Feministe

Fels maakt vrouwen bewust van hun ambitie

Vrouwen kunnen en mogen tegenwoordig alles, dus waarom lukt het ze dan niet om succesvol hun dromen waar te maken? Blijkbaar kunnen ze het niet, of wíllen ze gewoon niet. In haar boek Vrouwen en Ambitie laat Anna Fels zien dat het niet zo eenvoudig ligt als mensen denken.

Stel dat je het ultieme politieke meesterwerk over Afghanistan zou willen schrijven. Dan moet je allereerst van jezelf mogen dromen dat je ooit zo’n boek gaat schrijven. Je hebt vaardigheden nodig, zoals onderzoek doen en teksten schrijven. Die vaardigheden moet je ontwikkelen, en daarbij is aanmoediging vanuit je omgeving essentieel. Zeker op de langere termijn stelt Fels dat die goedkeuring vanuit je omgeving en de samenleving een voorwaarde is om gemotiveerd te blijven en te zien dat je doel haalbaar is.

Tegenwoordig lijken er geen obstakels meer te zijn. Maar tussen de regels door ontvangen vrouwen nog steeds de boodschap dat ze iets doen wat niet goed is, stelt Fels. Bijvoorbeeld in de vorm van een lager salaris voor hetzelfde werk, veel strikter dan mannen beoordeeld worden op je uiterlijk, enzovoorts. Ook de kans op maatschappelijke erkenning is kleiner voor vrouwen. Neem dat politieke meesterwerk over Afghanistan: mocht een uitgever er al iets in zien, dan is de kans groot dat toonaangevende media je werk negeren, zoals de organisatie Fair overtuigend laat zien.

 Heeft Fels daarmee een negatief klaagboek geschreven? Nee. Ze zet de feiten zakelijk op een rijtje, gebruikmakend van wetenschappelijk verantwoord onderzoek, en geeft steeds opnieuw aan hoe het wel kan. Zo kun je als vrouw bewust de voorwaarden scheppen die je nodig hebt om tot bloei te komen. 

 Anna Fels, Vrouwen en Ambitie, uitgeverij Réunion, 22,50 euro, ISBN 978 90 79263 02 8

Weinig films doorstaan Bechdel test

Hoe relevant zijn de vrouwelijke personages in een film? De Zesde Clan is een grote fan van de Bechdel test om die vraag te beantwoorden.

Striptekenares Alison Bechdel ontwierp de test in de jaren tachtig en stelde drie eenvoudige criteria op. 1. Komen er twee of meer vrouwen voor in de film? 2. Praten ze met elkaar? 3. Over iets anders dan een man of mannen? Ze legde de lat niet hoog – het maakt niet uit of er mannen aanwezig zijn als de vrouwen praten, en als de vrouwen twee zinnen uitwisselen over de perfecte appeltaart is het ook al goed. 

Toch faalt film na film de Bechdel test. Shutter Island. Sherlock Holms. The Lord of the Rings. Misschien zijn er wel meer dan twee vrouwelijke personages in die films, maar ze praten niet met elkaar. Of ze praten alleen over hun relatie met een man.

Scenarioschrijvers beginnen zich inmiddels bewust te worden van het gebrek aan uitgewerkte vrouwenkarakters in film en televisie. Ze onderwerpen hun eigen scripts aan de Bechdel test en denken na over de manier waarop ze over vrouwen schrijven. Dus dat biedt hoop.

Aan de andere kant kreeg deze studente aan de Amerikaanse filmschool ACLU van haar docenten te horen dat ze in haar scenario’s blanke heteromannen centraal moest stellen, anders zou geen enkele Hollywoodstudio met haar verhaal in zee willen gaan. Er is dus duidelijk nog een lange weg te gaan….

Alison Bechdel, de uitvinder van de Bechdel test

Schotland bestrijdt verkrachtingsmythes

Verkracht? Nou meisje, je vroeg erom, want je was dronken, te sexy gekleed, op het verkeerde moment op de verkeerde plaats, etc etc etc. Schotland was dit soort mythes zó zat, dat ze zulke smoesjes als doelwit hebben gekozen voor een campagne. Dit filmpje rekent af met het ‘eigen schuld want je kleding was te sexy’- excuus. Geniaal. Dat mogen meer landen doen.

Vorstinnen en verleidsters in de Koran

Gaat het om vrouwen en de Koran, dan gaat het meestal meteen over wetten, plichten, wat je wel mag en wat je niet mag. Martha Frederiks, bijzonder hoogleraar Missiologie, werd dat juridische geneuzel een beetje zat. Welke verhalen vertelt de Koran eigenlijk over vrouwen?

Zodra ze met die blik naar de Koran keek, stuitte ze op een weelde aan vrouwenfiguren. Geëmancipeerde vorstinnen, voorbeeldige vrouwen, gevaarlijke verleidsters, en alles daar tussenin. Genoeg stof om een heel boek vol te schrijven:  Vorstinnen, verleidsters en vriendinnen van God. In dit boek concentreert ze zich op vrouwen die ook in de Bijbel voorkomen, zoals Eva, de koningin van Sheba en Maria.

De site Bruggenbouwers interviewde Frederiks vorig jaar. De hoogleraar vertelde bij die gelegenheid dat vooral de figuur van Zulaikha haar erg interesseerde. Daarom behandelt ze in haar boek vier versies van dit verhaal. Zulaikha was volgens de overlevering de vrouw van Potifar. Ze verleidde de profeet Jozef. In de verschillende versies van deze geschiedenis staat Zulaikha de ene keer symbool voor de bedreiging van de vrouwelijke sexualiteit, terwijl andere versies haar juist positief duiden, als symbool van de ziel die onophoudelijk zoekt naar God. Maar het is bovenal ‘een uitermate smeuïg en menselijk verhaal, waarin Zulaikha hopeloos verliefd wordt op Jozef en Jozef zeker niet ongevoelig blijft voor de charmes van deze vrouw’, aldus Frederiks in het interview.

Titel: Vorstinnen, verleidsters en vriendinnen van God. Islamitische verhalen over vrouwen in Bijbel en Koran
Auteur(s): Martha Frederiks
verschijningsdatum:    eerste week januari 2010
isbn: 978 90 21142 42 5
Prijs: € 16,00
Uitgeverij: 2010, Uitgeverij Meinema