Tag Archives: crash test dummies

Man als norm brengt vrouwen in het nauw

Wie mannen als norm neemt, brengt vrouwen in het nauw. Dat is de harde waarheid die de Engelse feministe Caroline Criado Perez gedegen onderbouwt in haar boek ‘Onzichtbare Vrouwen‘. Perez brengt haarfijn in kaart hoe gegevens en feiten over vrouwen ontbreken, of vertekend raken, omdat wetenschappers, architecten, ontwerpers en beleidsmakers zich vooral concentreren op de lichamen en behoeften van ‘de gemiddelde man’. Deze blinde vlek leidt tot dode en gewonde vrouwen.

Perez noemt een aantal voorbeelden waar ook dit weblog over publiceerde. Zo zeggen veiligheidslabels voor auto’s niks, omdat de fabrikanten crash test dummies gebruiken die de gemiddelde man voorstellen. Omdat vrouwen vaak wat kleiner van stuk zijn, gebeuren er met hun lichamen andere dingen als een auto tegen een muur knalt. Het resultaat: vrouwen lopen bij ”echte” ongelukken in de praktijk 47% meer risico op ernstige verwondingen. In de categorie lichte verwondingen loopt dat op naar 71%.

Maar ze vond nog veel meer. Zo gebruiken fabrikanten de “one-size-fits-men” aanpak. Dat betekent dat smartphones een omvang hebben die comfortabel in een mannenhand past. Voor vrouwen zijn ze te groot. En software die werkt op het herkennen van stemmen, heeft grote moeite met het herkennen van een vrouwenstem. Die van Google herkent mannenstemmen 70% beter. Dat betekent dat vrouwen hun auto of ander apparaat niet kunnen bedienen, of dat de software alleen werkt als ze hun stem forceren en op een zeer lage toon praten.

Een ander veelzeggend voorbeeld komt uit Zweden. Criado Perez ontdekte een studie naar het ijs- en sneeuwvrij maken van de openbare ruimte. Jarenlang maakte de overheid eerst de straten voor auto’s vrij, daarna pas trottoirs. Dat betekende dat vrouwen kinderwagens en boodschappenkarren met veel moeite door de sneeuw moesten duwen. Ook bleken voetgangers drie keer vaker verwondingen op te lopen, bijvoorbeeld omdat ze uitgleden over ijs, dan automobilisten.  Van die gewonde voetgangers was 70% van het vrouwelijk geslacht. Toen dit duidelijk werd, veranderde Zweden van strategie. Tegenwoordig maken gemeenten eerst de stoep sneeuwvrij, daarna pas de straten.

Andere tenenkrommende voorbeelden betreffen de medische wereld. Women Inc voert actie voor genderspecifieke zorg, omdat vrouwen lijden en sterven door de (onbewuste) man-als-norm situatie. Vrouwen ervaren minder effect en/of meer bijwerkingen van medicijnen, omdat de pillen alleen op mannen zijn getest. Artsen stellen verkeerde diagnoses omdat ze uitgaan van symptomen die mannen hebben. Bijvoorbeeld bij hartaanvallen. Ze herkennen de vrouwelijke variant van symptomen niet en sturen vrouwen naar huis terwijl ze midden in een hartaanval zitten.

En de man als norm betekent dat vrouwen niet de zorg krijgen, die ze nodig hebben, ook al is er een effectief middel voorhanden. Zo dook Criado Perez in de ontwikkelingsgeschiedenis van Viagra. Wat bleek: een geheel uit mannen bestaand panel kreeg te horen waar de werkzame stof (sildenafil citrate) goed voor was. Erecties? Potentie verhogen? Hoera! De heren gaven snel toestemming om de erectie verhogende eigenschappen verder te ontwikkelen. De werkzame stof bleek ook effectief om ernstige menstruatiekrampen te bestrijden. Maar dat kon de heren niet boeien. Medisch gezien totaal onbelangrijk, laat maar zitten, oordeelden ze, en ze gaven geen financiering. Het onderzoek stopte en er kwam geen medicijn voor vrouwen die aan dat soort krampen lijden.

Wie Onzichtbare Vrouwen leest, kan niet om Criado Perez conclusie heen. We moeten als de wiedeweerga meer onderzoek doen naar wat vrouwen nodig hebben rond medicijnen, veiligheid en leefsituaties. Vrouwen hebben geen kleine versie in het roze nodig van zoiets als pennen, maar op hun maat gemaakte producten waar ze effectief mee kunnen werken. Zodat kogelwerende vesten daadwerkelijk kwetsbare lichaamsdelen beschermen, gereedschappen goed in de hand liggen, en medicijnen de werking hebben die nodig is.

Gelijkheid, gelijkwaardigheid en andere lastige begrippen

De Zesde Clan juicht de oproep toe van cardiologe en professor Angela Maas van het UMC St Radboud in Nijmegen. Zij wil dat artsen bij hartklachten afstappen van op mannen gebaseerde behandelprotocollen. Want hartklachten bij vrouwen uiten zich anders en moeten deels ook anders behandeld worden. Een mooie aanleiding voor een discussie over gelijkheid. Want hoe zit dat nou, feministen? Jullie willen toch dat iedereen gelijk behandeld wordt?

Cardiologe Angela Maas.

De term ‘gelijkheid’ leidt op twee manieren tot misverstanden. Ten eerste beschuldigen teveel mensen feministen ervan dat ze een soort grijze brei willen bereiken, waarbij gelijkheid in zou houden dat iedereen hetzelfde moet zijn. Die angst  ligt aan de basis van allerlei zorgelijke adviezen aan vrouwen, zoals ‘pas op, wordt geen manwijf‘! Die angst leidt ook tot doemscenario’s over  infantiele en hulpeloze jongens en mannen, die in de vormeloze chaos van seksegelijkheid compleet de weg kwijt raken.

Tegelijkertijd wordt ‘gelijkheid’ vaak gebruikt om een praktijk te verdoezelen waarbij de man de norm is. Deze illusie leidt bijvoorbeeld tot politici die met droge ogen beweren dat gender geen rol speelt, ze gingen alleen voor kwaliteit, en ach gossie, toevallig leverde dat een team op van louter blanke mannen. Voorbeelden daarvan te over op dit weblog. Zie ook Mark Rutte.

Als feministen het echter hebben over gelijkheid tussen man en vrouw, gaat het vooral om sociale, maatschappelijke, economische en politieke gelijkheid. Het is niet eerlijk als mannen wel stemrecht hebben, en vrouwen niet. Het is niet eerlijk als mannen gemiddeld 8% meer salaris krijgen dan vrouwen voor hetzelfde werk. In die gevallen eisen feministen gelijkheid. Vrouwen ook stemrecht, vrouwen hetzelfde salaris voor hetzelfde werk.

De reden dat feministen soms huiverig zijn om het te hebben over een andere behandeling voor vrouwen, op basis van verschillen tussen mannen en vrouwen, is omdat vrouwen al eeuwenlang een andere behandeling kregen en krijgen. Namelijk een tweederangs behandeling.

Op basis van haar andere, ‘natuurlijke aard’ als vrouw, stelden mannen allerlei verboden in. Eeuwenlang mochten vrouwen niet naar universiteiten, waren ze uitgesloten van bepaalde beroepen, hadden ze geen autoriteit in de kerk, mochten ze zich niet vrij bewegen en geen besluiten nemen over haar eigen lijf en leden, enzovoorts. De lijst van geboden en verboden is lang en deprimerend.

Daarbovenop komt een filosofische traditie die je op z’n minst terug kunt volgen tot aan de Oude Grieken, om in tegengestelden te denken. Licht, donker. Rationeel, emotioneel. Dit ging samen met de neiging een hiërarchie aan te brengen, waarbij het eerste deel van zo’n paar steeds de hoogste status had. Het is opvallend hoe naadloos ‘man’ en ‘mannelijk’ gekoppeld werd aan alles wat een hoge status had. Rationeel is beter dan emotioneel, en verroest, mannen zijn rationeel! Wat fijn!

Met die erfenis van de vrouw als minderwaardige Ander, en het probleem dat het vrouwelijke geen status geeft, zitten we nog steeds. Vanwege die cultuurgeschiedenis benadrukken feministen het idee van gelijkwaardigheid. Ja, er zijn verschillen tussen mannen en vrouwen. Maar die verschillen zijn veel kleiner dan Mars en Venusdenkers doen voorkomen. En je moet rekening houden met de wisselwerking tussen natuur en cultuur (zie voor verdieping onder andere dit interview met genderfilosofe Sakky Haslanger).

Feministen ontkennen dus niet dat er verschillen bestaan, maar ze benaderen dit vraagstuk genuanceerd, met als doel mannen en vrouwen allebei evenveel recht te doen en gelijke kansen te geven.

In die traditie doet professor Maas haar oproep. Zij wil dat artsen het mannenmodel voor hartklachten loslaten en specifiek aandacht besteden aan de vrouwelijke biologie:

‘De diagnose hartinfarct wordt bij vrouwen nog te vaak gemist. Bij hen gaat een hartinfarct vaak gepaard met hevig zweten en met misselijkheid. Vaak denken artsen dan aan griep. […] Er gaan inmiddels meer vrouwen dan mannen dood aan hartaandoeningen. Het is hoog tijd dat cardiologen hier ook rekening mee gaan houden.’

Juist door wél onderscheid naar sekse te maken, hou je de situatie gelijkwaardig. Beide seksen even goede medische zorg, beide seksen in geval van hartklachten ongeveer dezelfde kansen om te overleven.

Hou je geen rekening met de specifieke situatie, dan  blijkt maar al te vaak dat mannen stiekem de norm zijn. Door de man als uitgangspunt te nemen, worden vrouwen onterecht benadeeld. De reden dat feministen hier zo op letten is omdat het soms letterlijk om leven en dood gaat. Bij medische zaken, maar bijvoorbeeld ook bij veiligheidsvraagstukken. Als je auto’s test op veiligheid maar alleen testpoppen gebruikt, die uitgaan van de bouw van de gemiddelde man, raken vrouwen vaker en ernstiger gewond, en sterven vaker bij auto ongelukken. Harde feiten, mensen.

Door aandacht te besteden aan individuele omstandigheden, de biologie van vrouwen én mannen, krijg je uiteindelijk weer gelijkheid. Het gaat zeg maar om gelijkheid via de weg  van de gelijkwaardigheid. Da’s een positieve ontwikkeling en daarom steunt De Zesde Clan de oproep van professor Maas.