Tag Archives: Cordelia Fine

Van feminisme light tot ‘optimistisch feminisme’, ruimte en vrijheid

Steeds meer feministen waarschuwen voor feminisme light. Het gaat daarbij om een voorwaardelijke vorm van gelijkwaardigheid met een nadruk op individueel consumeren. Onder andere auteur Chimamanda Addictie neemt stelling tegen dit soort krachteloze papieren tijgers. Anderen, zoals Jessa Crispin en Rebecca Solnit, benadrukken juist het vitale karakter van een opstandig soort feminisme. Geholpen door feiten, zoals die geleverd door onderzoekster Cordelia Fine. Die wijzen uit dat wij mensen veel flexibeler zijn dan de Mars en Venus denkers je willen laten geloven.

Feminisme ligt voortdurend onder vuur. In de kern is het een van de meest revolutionaire bewegingen aller tijden. Veel mensen voelen zich daar ongemakkelijk bij en proberen de scherpe kantjes van het basis gedachtegoed af te vijlen. Adichie is duidelijk in haar weerzin tegen het eindresultaat van dat soort verzachtingen, een voorwaardelijk soort feminisme:

Feminisme light bedient zich van parallellen als ‘hij is het hoofd en jij bent de hals’. Of ‘hij rijdt maar jij zit ernaast’. Nog troeblerender in feminisme light is het idee dat mannen van nature superieur zijn maar verwacht worden ‘vrouwen goed te bejegenen’. Nee. Nee.Nee. Aan de basis van het welzijn van een vrouw moet meer liggen dan mannelijke welwillendheid. […] We oordelen harder over machtige vrouwen dan over machtige mannen. En dat wordt mogelijk gemaakt door feminisme light.

Een andere manier waarop we als mensen feminisme reduceren tot een onschadelijk feel-good gebeuren is het vermarkten van de kernboodschap. Dan krijg je reclames voor water met een smaakje, onder het motto ‘women in control’ – waarna je hele slanke, hele blonde, hele blanke vrouwtjes vrolijk in een jurkje rond ziet huppelen.

Ja daaaaag, zo is het feminisme niet begonnen… Het begon met een roep om gelijkwaardigheid en om politieke, economische en sociale rechten, niet met koolzuurhoudend water kopen of een video liken op Facebook terwijl je op een Woman Power yogamat ligt.

Dát is het soort tandeloos feminisme waar Jessa Crispin tegenin gaat. In ‘waarom ik geen feministe ben‘ legt ze uit dat ze zichzelf niet bij zo’n individualistische consumentenbeweging aan kan sluiten. Ze wil terug naar het echte feminisme, een feminisme van vrouwen die boos worden, tegen achterstelling in opstand komen, en weigeren dat revolutionaire elan te verstoppen onder roze strikken en schattige cupcakes.

Crispin’s boek kreeg kritiek omdat ze wel een probleemanalyse geeft, maar geen oplossing biedt. Feministen opereren echter niet in hun uppie. Een andere feministe, Solnit, gaat in een nieuwe essaybundels juist in op wegen naar voren. Het doorbreken van de stilte staat centraal bij haar:

“Silence is forever being broken, and then like waves lapping over the footprints, the sandcastles and washed-up shells and seaweed, silence rises again.” Solnit’s voice shows us what it means to refuse to be drowned out, and how doing so creates the hope that you, along with many others, can change the world. “A free person tells her own story,” Solnit writes. “A valued person lives in a society in which her story has a place.”

Zover zijn we nog lang niet, en juist daarom is het goed als wij vrouwen onze stem blijven verheffen, met elkaar in gesprek gaan, en de wereld opnieuw definiëren op basis van onze eigen ervaringen, inzichten en onderzochte feiten. Wat dat betreft komt het goed uit dat wetenschapster Cordelia Fine een nieuw boek publiceerde. In Testosterone Rex maakt ze korte metten met alles wat je dacht te weten over de invloed van hormonen en genetische aanleg. Zo menen we dat mannen voordeel genieten van een fikse dosis testosteron, maar dat blijkt nergens op gebaseerd.

Ook theorieën over mannen- en vrouwenbreinen vallen in duigen zodra je kritisch onderzoek doet. Het wonder van mensenhersenen is juist dat ze zo flexibel zijn en zich aanpassen aan ervaringen en situaties. Dat geeft lucht en ruimte. Rollenpatronen liggen biologisch gezien veel minder vast dan mensen beweren, en zijn vooral een sociaal-cultureel product. Wat mensen verzonnen, kun je veranderen. Hoera!

Libelle ontdekt dat we allemaal van Aarde komen

Wat een plezierige verrassing. Het 16-22 januarinummer van Libelle blijkt deze week een M/V special te hebben. Natuurlijk rept de kaft van M/V-verschillen, want dat verkoopt. Hetzelfde geldt voor de WTF ondertitel over manipulatief huilen. Lees je de artikelen echter, dan is de boodschap juist dat man en vrouw veel meer op elkaar lijken dan je misschien zou denken. Na Nederland ontdekt nu ook Libelle dat we allemaal van Aarde komen. Wat fijn!

Libelle is een fenomeen in Nederland en heeft invloed op het gedrag. Zo becijferde de Rabobank dat sommige steden veel meer winkelomzet draaien dan je op grond van allerlei factoren zou verwachten. De bank spreekt van een Libelle-effect: als Libelle zegt dat je ergens gezellig kunt winkelen, reizen meer mensen naar die stad om te winkelen.

Helaas treedt dat Libelle effect ook in negatieve zin op. Het blad legt een grote nadruk op moederschap, het thuis gezellig maken, en relaties onderhouden. Als je van je man houdt komen netelige kwesties zoals de verdeling van huishoudelijke taken en wie welk betaald werk verricht toch vanzelf in orde? Zo ontstaat een ‘roze wolk‘. Met als resultaat dat vrouwen financieel en sociaal kwetsbaar worden, en nog steeds opdraaien voor het schrobben van de wc. Mede daardoor zie ik zo’n blad als een propagandamachine voor het anderhalf verdienersmodel, waarbij vrouwen, zogenaamd uit vrije wil, op allerlei manieren moeten inschikken.

Kortom, ik heb grote twijfels bij Libelle. Maar het moet gezegd: juist gezien die maatschappelijke invloed vind ik het groot nieuws dat het blad, zij het met een aantal jaren vertraging, het werk van Cordelia Fine ontdekt. Eigenlijk lijken man en vrouw verdacht veel op elkaar, schrijft Libelle. Zou het dan toch waar zijn? Als Libelle het zegt, moet het zo zijn 😉

Het blad laat verder wetenschapsjournaliste Asha ten Broeke aan het woord en portretteert een aantal vrouwen die een ‘typisch mannenberoep’ uitoefenen. De vrachtwagenchauffeuse, de brandweervrouw, allemaal benadrukken ze dat ze lol hebben in hun werk en dat je je als vrouw prima kunt handhaven in een door mannen gedomineerde omgeving.

Dat soort voorbeelden zijn erg belangrijk. Als meisjes zíen dat een vrouw een vrachtwagen bestuurt, weten ze dat zijzelf zoiets ook zouden kunnen doen. Het verbreedt hun horizon.

Kortom, complimenten.

Cordelia Fine hekelt neuroseksisten

Een nieuwe dag, een nieuwe studie die zou bewijzen dat de hersenen van mannen en vrouwen radicaal van elkaar verschillen. Daarom kan hij goed kaart lezen, en is zij goed in communicatie. Gaaaaaap…. Tijd voor Cordelia Fine om opnieuw aandacht te vragen voor het neuroseksisme in de wetenschap.

Fine zou graag zien dat de media genuanceerder schrijven over dit soort studies. Wie de methode en de inhoud van deze (en andere) studie(s) over sekseverschillen onder de loep neemt, komt er namelijk vrij snel achter dat de wetenschappers allerlei vragen negeren en hun eigen vooroordelen inbouwen in de opzet van het onderzoek. Dat begint al bij de drang om verschillen te vinden. Zoeken naar overeenkomsten klinkt blijkbaar niet sexy genoeg.

Het maffe is dat er genoeg kritiek bestaat op studies die de bedrading van de hersenen benutten om allerlei fenomenen te verklaren. Een kritische houding hoort er tegenwoordig bij. Met één uitzondering, signaleert magazine Salon: sekseverschillen. Als het gaat om hersenen en gender slikken veel mensen de meest vergaande beweringen voor zoete koek:

Even if we’re growing skeptical of neuroscience, we as a society seem to love the idea that the difference between the genders is “hard-wired.” […] It’s easy to see this play out in real time, as gender traditionalists crow over each new study like the PNAS one, holding up supposedly scientific evidence that, for instance, women can’t do math.

Cordelia Fine maakt deel uit van een groep wetenschappers die niet meedoen aan de stereotypering van mannen en vrouwen, en fatsoenlijk onderzoek willen zien. Daarom vraagt Fine aandacht voor deze meest recente studie. De auteurs gebruikten in dit geval een set gegevens waaruit geen of slechts minieme sekseverschillen bleken. Vervolgens beperkten ze zich tot enkele onderdelen uit die totale database, lieten er een aantal berekeningen op los, en kwamen opeens tot ingrijpende conclusies over de seksen. Daarbij deden ze uitspraken over aspecten die buiten het onderzoek vielen:

As for map-reading and remembering conversations, these weren’t measured at all. Yet the authors describe these differences as “pronounced” and as reflecting “behavioral complementarity”—scientific jargon-speak for “men are from Mars, women are from Venus.”

Knap van die wetenschappers. De Zesde Clan dacht altijd ‘meten is weten’, maar zonder te meten weten dit soort wetenschappers blijkbaar toch hoe het zit. Zouden ze helderziend zijn? Of toegang hebben tot informatie waar gewone stervelingen niet over beschikken? Vreemd, heel vreemd.

De auteurs negeren bovendien belangrijke aspecten in hun onderzoek. Zo gaan ze niet in op de relatie tussen de omvang van het brein, en de fysieke structuur ervan. Deze wetenschappers negeren ook het feit dat hersenen reageren op hun omgeving. Ervaringen in het dagelijks leven oefenen invloed uit op de structuur van de hersenen. Bepaalde gebieden kunnen in dichtheid of omvang toenemen, of juist kleiner worden. Met een duur woord heet dat experience-dependent brain plasticity.

Door dit aanpassingsvermogen van de menselijke hersenen te negeren, ontstaan fouten in de logica:

by failing to look at gendered social influences, the authors guarantee that no data will be produced that challenge the notion of “hardwired” male/female neural signatures.

Opnieuw vreemd, want op andere terreinen accepteren mensen tegenwoordig dat het brein zich kan aanpassen aan de omgeving. Alleen in geval van de seksen vergeten mensen dit opeens. Plotseling heet het dat vrouwenhersenen nou eenmaal anders zijn. Dus kan zij beter het eten maken, terwijl hij de plannen maakt, want ‘zo is het nou eenmaal’. Op die manier gebruiken mensen een wetenschappelijk sausje om de status quo te handhaven. Een situatie waarin vrouwen zich heel toevallig vooral moeten beperken tot zorgen en dienen. Kind en keuken. Goh….

Individuen vertonen grote verschillen

Wat mensen als Cordelia Fine al jaren tussen de oortjes van mensen proberen te krijgen, werd onlangs voor de zoveelste keer officieel bevestigd. Psychologisch en gedragsmatig verschillen vrouwen en mannen nauwelijks van elkaar. De seksen kunnen even goed wiskunde beoefenen, emoties zoals agressie uiten, en empathie voelen met een ander. Verschillen tussen mensen zijn veel groter dan verschillen tussen de man en de vrouw. Dat blijkt uit een meta analyse van onderzoeken naar sekseverschillen.

Harry Reis, psychologieprofessor aan de universiteit van Rochester, en Bobbi Carothers, senior data analist bij het Center for Public Health System Science aan de Washington University in St. Louis, voerden een statistische analyse uit bij 13.300 personen. Ze verzamelden informatie over de fysieke kant, zoals gewicht en lengte, en stelden vragen over 122 verschillende aspecten van gedrag, emoties en opvattingen.

De uitkomst was duidelijk. Fysiek verschillen mannen en vrouwen van elkaar – zo zijn mannen gemiddeld langer, zwaarder en kunnen ze grotere gewichten tillen. Mentaal gezien was de overlap tussen de seksen echter zo groot, dat je niet kunt spreken van twee groepen. Er was slechts één groep zichtbaar, namelijk mensen:

“Thus, contrary to the assertions of pop psychology titles like Men Are From Mars, Women Are From Venus, it is untrue that men and women think about their relationships in qualitatively different ways,” the authors write.[…] The findings support the “gender similarities hypothesis” put forth by University of Wisconsin psychologist Janet Hyde. Using different methods, Hyde has challenged “overinflated claims of gender differences” with meta-analyses of psychology studies, demonstrating that males and females are similar on most, though not all, psychological variables.

Goed dat deze studie aanleiding geeft tot berichten in de media. Want, zoals Cordelia Fine al opmerkte; kranten, tijdschriften en internet gaan gretig aan de haal met Mars en Venus gezwam. Voor studies die duidelijk maken dat we allemaal mensen zijn, is veel minder aandacht. Zo ontstaat een vertekend beeld bij een groot publiek. Zelfs pedagogen, mensen waarvan je enige wetenschappelijke scholing mag verwachten, herhalen gendercliché’s die aantoonbaar nergens op slaan, om verregaande veranderingen in het onderwijs te eisen. Brrrrrr!

Onder andere de Huffington Post ontving de studieresultaten enthousiast, evenals The Raw Story. Fijn dat eindelijk zwart op wit staat dat een en dezelfde vrouw geen chocola kan maken van wiskunde, zeer competitief is ingesteld, en scherp kan onderhandelen over haar salaris. Mannelijke en vrouwelijke eigenschappen in 1 individu! Opmerkelijk, want:

What’s remarkable about all this is not that men and women have so much in common but that these commonalities persist despite relentless gender policing that usually involves quite a bit of shame. Men face ridicule if they’re perceived as having female-like levels of empathy and concern for their friends, and yet, according to the study, they overcome it. Women are routinely told there’s something wrong with them if they have “masculine” attitudes towards sex and men are emasculated if they aren’t horny all the time or if they desire intimacy alongside their sexual adventures, and yet both genders tend to have a mix of adventurousness and tenderness when it comes to sex. We’re constantly being put in gender silos, and yet, apparently, we keep escaping. (Go us!)

Inderdaad, leve de mensheid.

Zelfvertrouwen legt meer gewicht in de schaal dan gender

Moeilijke opdracht doen? De mate van zelfvertrouwen blijkt veel beter te voorspellen of iemand slaagt of niet, dan iemands sekse. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek, gepubliceerd in het vakblad Archives of Sexual Behaviour.

De boodschap is duidelijk… Gender is hard werken!

Wetenschappers lieten mannen en vrouwen een rotatietest doen. Dit is een standaard test om ruimtelijk inzicht te meten. Normaal gesproken iets waar mannen beter in zijn dan vrouwen, en dat ‘weten’ we allemaal. Onderzoekers Zachary Estes and Sydney Felker zagen echter dat zelfverzekerde vrouwen de test even succesvol deden als mannen. Zelfvertrouwen laat verschillen tussen man en vrouw bijna geheel verdwijnen.

Ze signaleren dat hun studie niet de eerste is die uitwijst dat verwachtingen, culturele omstandigheden en/of stereotiepe beelden de prestaties van mensen beïnvloeden. De Zesde Clan heeft in het verleden al eerder aandacht besteedt aan zulke onderzoeken. Zo merkten wetenschappers dat vrouwen uit twee Indiase dorpen heel verschillend presteerden bij testjes waar wiskundig inzicht voor nodig is. Waar vrouwen gemarginaliseerd werden en weinig opleiding kregen, deden mannen het veel beter dan vrouwen. In het naburige dorp, waar vrouwen wél status hadden en onderwijs kregen, bleven genderverschillen nagenoeg achterwege:

Among the male-dominated Karbi, men were 36% faster at solving the block  puzzles than women. But about a third of the overall difference was attributable  to the greater education received by the boys among the Karbi, and the rest  seemed to be linked to other cultural differences. Among the Khasi, the difference between men and women was so small that it  was not statistically significant. “This study tells us that culture does  matter,” says Hoffman. “What makes [it] unique is that we can control for  biology.”

Ook de universiteit van Colorado liet genderverschillen als sneeuw voor de zon verdwijnen. De universiteit liet studenten voor aanvang van hun studie exacte wetenschappen een kwartier lang schrijven over de normen en waarden die zij zelf belangrijk vinden. Bij een controlegroep moesten studenten schrijven over een norm of waarde in het algemeen. Nadat de studenten aan hun opleiding begonnen, bleef een verschil tussen de seksen zichtbaar bij de controlegroep. Bij de groep die over de eigen waarden schreef, presteerden mannen en vrouwen juist gelijk.

De onderzoekers denken dat dit komt omdat mensen alleen bij de eerste schrijfoefening bevestigd werden in hun eigen persoonlijkheid. Ze stonden daardoor steviger, en met name vrouwen deden het dan veel beter in een studie die algemeen geldt als een mannenaangelegenheid. Enfin, voor wie meer wil weten: wetenschapster Cordelia Fine schreef een prachtig boek over man, vrouw en dat we allemaal van de planeet aarde komen.

Nieuw boek ontmaskert neuro ‘wetenschap’

Omdat mannen en vrouwen in de oertijd dit of dat deden, ligt dat voor eeuwig vast in de hersenen. Dus moeten we anno nu hetzelfde blijven doen,  anders vergaat de wereld. Het is een gesloten, rigide redeneertrant van conservatieve neurowetenschappers, enorm populair gemaakt door Mars en Venus boeken. Andere wetenschappers, zoals Cordelia Fine en Rebecca Jordan-Young,  stelden de denkfouten van dit type theorie al eerder aan de kaak. Ze krijgen nu gezelschap van professor Raymond Tallis van de universiteit van Manchester. In zijn boek Aping Mankind maakt hij gehakt van deze vorm van neurowetenschap.

Een recensent van de Guardian benadrukt dat Tallis niet doet alsof hij dan wel alle antwoorden heeft. Nee, wat Tallis doet is fouten in de logica onthullen, wetenschappelijk bewijs nalopen, en uitpluizen waarop de theoriën van de Mars en Venusdenkers nou eigenlijk op gebaseerd zijn. Opnieuw blijkt dat er dan weinig overblijft van alle luidkeels verkondigde ‘waarheden’:

He does not pretend to explain it, but we can be grateful that he shows up the pretensions of those who think they can, and who reduce the glory of being human to brain circuitry and the survival tactics of early hominids. With erudition, wit and rigour, Tallis reveals that much of our current wisdom is as silly as bumps-on-the-head phrenology.

Deze wetenschapper doet daarmee hetzelfde als Olga Soffer et. al. in het boek De Onzichtbare Vrouw. Hierin gingen wetenschappers na wat we eigenlijk weten over de rollen van mannen en vrouwen in de oertijd. Dat blijkt frustrerend weinig te zijn. Al die ronkende theoriën over de man als jager en de vrouw thuis in de grot met haar kindjes? Die zogenaamd vaststaande situaties, waar de neurodenkers op teruggrijpen om te verklaren waarom vrouwen vooral thuis moeten blijven zitten, blijken droombeelden van negentiende eeuwse mannen die ernstig leden onder vooroordelen en vastgeroeste rolpatronen.

Hoe het dan wel zat in de oertijd? Lastig te achterhalen na miljoenen jaren. Bewijzen ontbreken, of blijken bij nader inzien niet zo solide als eerst gedacht, en aan het einde van de rit zit je met meer vragen dan antwoorden. Net als Tallis overkwam in Aping Mankind. Juist die vragen zijn echter belangrijk. Ze kunnen leiden naar betere vragen, nieuwe antwoorden, meer onderzoek. En het allerbelangrijkste: die vragen en onzekerheden houden de openheid en nieuwsgierigheid in stand. Daar draait het tenslotte om als je goede wetenschap wil bedrijven.

Voor wie meer wil lezen: dit boek van Cordelia Fine is een aanrader.

Nederland ontdekt het werk van Cordelia Fine

Leve uitgeverij Terra Lannoo. De onderneming liet het boek Delusions of Gender van Cordelia Fine in het Nederlands vertalen. Onder de titel ‘Waarom we allemaal van Mars komen’  kan heel Nederland nu kennis maken met Fine’s genadeloze afrekening met slecht wetenschappelijk uitgevoerd onderzoek naar mannen, vrouwen en de eventuele verschillen tussen de seksen.

Dankzij haar boek kunnen we stereotypen uit de oertijd verruilen voor de nieuwste inzichten: dat mensen in de praktijk veel mogelijkheden hebben voor flexibel gedrag én nieuw gedrag aanleren. Van fundamentele verschillen tussen de seksen blijft bij nader inzien nauwelijks iets over.

Cordelia Fine heeft de afgelopen jaren een goede reputatie opgebouwd als onderzoekster. In ‘Waarom we allemaal van Mars komen’ gaat ze in op de denkbeelden over vrouwen in de wetenschap, en hoe die vooroordelen vervolgens de wetenschap beïnvloedden. Zo bleken meisjes in een studie naar speelgoed te vaak een voorkeur te tonen voor een als mannelijk gekwalificeerd voorwerp. Prompt verwijderden de geleerden dit jongensspeelgoed uit de selectie voorwerpen waaruit de meisjes mochten kiezen. Niet zo gek dat er dan opeens uitkomt dat meisjes een voorkeur geven aan poppen. Goddank, het stereotype is bevestigd, onderzoek gered, media aandacht verzekerd.

Als studies niet wetenschappelijk verantwoord zijn, wat blijft er dan overeind van de claims dat mannen en vrouwen ‘van nature’ vast zouden zitten aan stereotiepe gedrag uit de steentijd? Niet zoveel, blijkt als je wat verder kijkt dan je neus lang is. Fine neemt de lezer mee naar een hele reeks verantwoord uitgevoerde studies die gehakt maken van de bekende claim dat mannen en vrouwen nou eenmaal anders zijn omdat híj in de oertijd de jager was, en zíj moeder de vrouw. (Plus: dat híj in de oertijd de jager was is ook een mythe).

Waarom we allemaal van Mars komen verschijnt in april dit jaar.

Cordelia Fine bevecht stereotypen

Laten we ophouden met al die leugens over gender. Die oproep doet wetenschapster Cordelia Fine in een artikel voor de Engelse krant The Guardian. Fine schreef Delusions of Gender , en toont daarin aan dat de sociale context waarin kinderen opgroeien van grote invloed is op de ontwikkeling van hun hersenen, en daarmee hun vaardigheden, voorkeuren en gedrag.

Het is voor haar geen abstracte ver van mijn bed show. Als moeder, met veel contacten op scholen en met andere ouders, kan Fine haar theoriën keer op keer in de praktijk in werking zien. Het verbaast haar totaal niet dat jongens en meisjes al op jonge leeftijd hun uiterste best doen om te voldoen aan de verwachtingen van de volwassenen om hen heen:

…a closer look at the social world into which children are born reveals an environment in which gender is emphasised above all social categories, from birth. How should children ignore gender, not be influenced by the assumptions and expectations it brings, when they continually watch it, hear it, see it; are clothed in it, sleep in it, eat off it? Little wonder that children become “gender detectives” eager for their behaviour to fall on the right side of the all important social divide.

 Ze krijgen signalen van ‘hoe het hoort’ uit alle hoeken en gaten van hun omgeving. Van roze gekleurd speelgoed voor meisjes en autootjes en speelgoedsoldaten voor jongens, tot en met de ouders die om het hardst roepen hoe stoer Klaas wel niet is, en hoe lief Elsje eruit ziet in haar nieuwe jurk.

Kun je iets beginnen in een wereld die zo hardnekkig verdeeld is in roze en blauw? Cordelia Fine vertelt in haar verhaal dat dit wel degelijk kan. Gewoon klein beginnen en af en toe iets doen om mensen aan het denken te zetten. Zo geeft ze het voorbeeld van de aankoop van een cadeautje. Inpakken? Ja graag. Waarna de verkoopster vraagt of het voor een jongen of een meisje is, want natuurlijk is er verschillend cadeaupapier voorhanden om dat bij voorbaat al duidelijk te laten zien. Voor de jongens is het papier met sterren en ruimteraketten erop. Fine denkt diep na en dan gebeurt er dit:

“It’s for a girl,” I said. “But I really don’t see why she shouldn’t have that space rocket wrapping paper. After all, it’s not as if girls can’t grow up to become astronauts.” To my delight, a girl of about eight standing by the counter chimed in. “I like space stuff. And so does Charlotte. Mum, can we have her present wrapped in rocket paper too?””Well, of course,” her mother answered. “Why ever not?” Why ever not, indeed.

Astronaute Sunita Williams.

Cordelia Fine toont begrip voor vrouwen die afhaken

Meisjes en jongens worden maar voor een heel klein percentage zo geboren, en voor het grootste deel gemaakt, toonden Ascha ten Broeke en Cordelia Fine ondanks aan in hun pas gepubliceerde boeken. In een bespreking van Cordelia Fine’s boek Delusions of gender bespreekt de site Jezebel vijf mythes over de vrouwelijke hersenen.

Mythes, want er bestaat niet zoiets als een vrouwenbrein. Maar de hele samenleving gaat daar wel vanuit, en verbindt daar allerlei normen en waarden aan. Met vervelende gevolgen voor meisjes die iets willen doen wat als ‘mannelijk’ wordt gezien. Bij één van de mythes die zulke problemen veroorzaakt constateert de resencente van Jezebel iets waarbij je zou denken ‘heeej, wacht eens even… Geldt dat alleen hier of kun je dit breder zien?’. Dit aha-gevoel ontstond bij de bespreking van de mythe dat meisjes slechter zouden zijn in wiskunde.

Fine signaleert in haar boek dat wiskunde in veel landen nog steeds geldt als een zeer mannelijke bezigheid. Wil je als meisje overeind blijven in die omgeving, dan voelen vrouwen zich soms verplicht om hun vrouwelijkheid te ontkennen, omdat dit in het mannenwereldje gezien worden als een zwakte. En uit een aantal door Fine besproken experimenten blijkt dat vrouwen die boodschap heel goed begrijpen. Zoals Fine uitlegt:

Parts of their identity were being hurled overboard in an attempt to remain afloat in male-dominated waters. If these are particularly cherished parts of the self-concept that must be abandoned then, in the end, the woman may prefer for the boat to sink.

Het doet pijn als je niet mag zijn wie je bent, omdat de heren anders zenuwachtig worden. Het zou me niets verbazen als dat niet alleen geldt voor wiskundemeisjes die Fine bespreekt in haar boek, maar meer in het algemeen ook voor vrouwen werkzaam op Wall Street. Of die succesvolle studentes, die het klimaat op universiteiten proeven en denken, weet je wat, het hoogleraarschap is niet voor mij.

Als het jezelf schade toebrengt, waarom zou je dan doorgaan? Het vergt bevlogen doorzetters, met enorm veel talent, om onder zulke negatieve omstandigheden energie te blijven steken in die wiskundestudie of die loopbaan op Wall Street. Door de drempel zo ontzettend hoog te maken, is het niet zo vreemd dat iedere vrouw die ook maar even twijfelt aan haar ambitie, of alleen ‘gewone aanleg’ heeft in plaats van een genie te zijn, uiteindelijk een voor haar gunstigere afweging maakt. Terwijl de middelmatige man gewoon door kan in het mannenberoep naar keuze.

Kortom: als een vrouw gegeven de omstandigheden besluit de boot te laten zinken, omdat ze geen afstand wil doen van zichzelf, betekent dat niet dat er iets met haar mis is. Dat betekent dat de omgeving voor haar te giftig is om te kunnen overleven. En het is aan de politiek en de werkgevers om daar iets aan te doen. In de tussentijd pleit Jezebel ervoor dat Delusions of Gender een vast onderdeel wordt van het lesprogramma op alle scholen in de V.S.:

Maybe if young women were exposed to the truth about their brains, they’d no longer feel like they had to chuck their gender overboard in order to pursue their dreams.

Cultuur en natuurdebat krijgt nieuwe brandstof

Het Mars en Venusvuurtje krijgt een flinke lading brandstof. In Nederland en in Engeland kwamen bijna tegelijkertijd twee boeken uit die allebei hetzelfde aantonen: tuurlijk zijn er biologische verschillen tussen mannen en vrouwen, maar cultuur speelt een zeker zo bepalende rol. In Nederland zegt Asha ten Broeke dit in haar Het Idee m/v. En in Engeland is het Cordelia Fina met haar boek Delusions of Gender. 

Asha ten Broeke maakt op een vlotte en toegankelijke manier een rondje langs recente wetenschappelijke onderzoeken. Die maken duidelijk dat hersenen niet af zijn zodra een kind geboren is. Integendeel, de hersenen ontwikkelen zich aan de hand van het aanbod in de omgeving. En dat aanbod verschilt nogal voor jongens en meisjes. De roze hoek met Barbies en minikeukentjes voor de meisjes, He-Man en soldaten voor de jongens. Dat doet iets met het brein. Het resultaat? Steeds grotere verschillen tussen jongens en meisjes, totdat je zo rond je achttiende helemaal in het keurslijf past.

Cordelia Fine’s boek is wat droger geschreven, maar haar boodschap komt op hetzelfde neer. Ze besteedt iets meer aandacht aan de geschiedenis van theorieen over die zogenaamd biologische verschillen, om aan te tonen dat die wetenschap meestal diende om bestaande machtsverschillen tussen mannen en vrouwen te verklaren. Zo vonden geleerden het in de Victoriaanse tijd logisch dat vrouwen onmondig thuis zaten. Ze waren immers dommer dan mannen, omdat ze lichtere hersenen hadden. Vervolgens kwamen ze erachter dat de kleinere en lichtere vrouwen procentueel gezien een even groot brein hadden als de mannen. Prompt gooiden de heren wetenschappers de ongelijkheid van vrouwen op andere biologische aspecten.

Het is die ideologische geladenheid die het debat van natuur versus cultuur zo beladen maakt. Toch valt er ook een hoop lol te beleven met al die theoriën. Zo kun je je vooroordelen nu zelf testen. Surf naar hetideemv.nl en je weet binnen vijf minuten hoe erg jij besmet bent met al die reclames vol sportieve mannen en schoonmakende vrouwen.