Tag Archives: Congo

De Gereedschapskist: GAGFUW

Kende u de afkorting GAGFUW al? De letters staan voor voor Global Accords Governing Fair Use of Women, oftewel het Universele Verdrag over het Vrije Gebruik van Vrouwen. Dit begrip komt uit de koker van internetfeministe Twisty Faster en was bedoeld als een ironische grap met een serieuze ondertoon. Want in de praktijk lijkt het te vaak net alsof dat fictieve verdrag écht bestaat.

Twisty definieerde GAGFUW als volgt:

that set of customs, institutions, behaviors, laws, taboos, narratives and traditions by which women are constrained to a sex class. The accords spring from the core belief that women are essentially indistinct from sex. From that core belief emanate the various provisions justifying — to name but a few — compulsory femininity, marriage, rape, cosmetics, thong underwear, discrimination, sexism, street harassment, misogyny, prostitution, pornography, anti-abortion legislation, compulsory pregnancy, and domestic violence.

Een hele waslijst, maar wat Twisty probeert aan te geven, is dat oppervlakkig gezien verschillende verschijnselen dezelfde overtuiging als basis hebben. Vrouw = seks  en/of gebruiksvoorwerp. Met voor vrouwen ingrijpende gevolgen, want we worden zodoende niet gezien, laat staan behandeld, als een volwaardig mens:

Men get to be whole people at all times. Women get to be objects, or symbols, or alluring aliens whose responses you have to game to “get” what you want. This is why Silicon Valley Sexism. This is why Pick Up Artists. This is why Rape Culture.

In Nederland lijkt alles ok. Wij zijn een ordentelijk, welvarend land met een functionerende regering. We lijken geen GUGFAW te hebben of uit te voeren. Kijk je echter wat nauwkeuriger, dan blijken we ook in Nederland nog steeds uit te gaan van de vrouw als handig hulpmiddel:

  • De SGP vindt het volkomen normaal om een zwangere vrouw onder curatele te stellen en haar te beperken in haar bewegingsvrijheid. In de optiek van deze partij is zij niet meer dan een willoze envelop, waar na negen maanden een gezonde baby uit moet komen.
  • Verschillende politieke partijen benutten iedere kans om de prima functionerende abortuswet van Nederland te ontmantelen. Zij gebruiken argumenten die getuigen van een grote minachting voor de vrouw als mens, met intelligentie, normen en waarden.
  • Massale seksualisering van meisjes en de spullen (zoals speelgoed) die specifiek op meisjes gericht zijn.
  • Vrouwen als seksobject in reclames, in de modewereld, de autobranche, de gamesindustrie
  • De enorme druk op vrouwen om een heteroseksuele relatie aan te gaan.
  • Waarna zij binnen die relatie stelselmatig de halve van het anderhalf verdienersmodel wordt. Zij moet inschikken, flexibel zijn en haar taken als moeder de huisvrouw combineren met een parttime baantje van niet meer dan drie dagen per week, méér is egoïstisch en bot. De kosten van kinderopvang gaan ‘natuurlijk’ af van haar salaris.
  • Relaties, vooral die met je mannelijke partner, zijn het allerbelangrijkste voor vrouwen. Je moet die relatie goed houden. Dus wees lief en zorgzaam en zeik niet over huiselijk geweld, de verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid, of andere ‘lastige’ kwesties.

Kortom, de scherpste kantjes lijken er van af. Maar ondertussen. Bovendien zijn veel rechten van vrouwen van recente datum. Ook in Nederland, waar gehuwde vrouwen tot 1956 handelingsonbekwaam waren. Dat betekent dat iedere winst kwetsbaar blijft:

I could swell with pride at all the progress in women’s rights since Zadie Lee’s time, celebrating the hard-won freedom that she and her generation secured for us today. Or I could, just as reasonably, look back in numb terror, counting how few generations separate me from women who had the same voting rights that my cats do right now. How easy it would be to take my rights away, turning the last century into a weird tangent in a history that has mostly featured women as what Zora Neale Hurston once called “the mules of the world.”

Zelfs in landen die hun zaakjes goed op orde lijken te hebben, resulteert het GUGFAW-verdrag regelmatig in vormen van geweld. Als vrouw hoef je de straat maar op te gaan of je bent al vrij wild. We vinden het echter zo normaal dat vrouwen op deze manier behandeld worden, dat veel pogingen om de intimidatie tegen te gaan blijven steken in goede bedoelingen.

Zo proberen mensen in Nederland via een petitie straatintimidatie strafbaar te stellen. De teller bleef steken op 16.000 stemmen. Er zijn 40.000 handtekeningen nodig om het onderwerp op de politieke agenda van de Tweede Kamer te krijgen. Ter vergelijking: je krijgt in Nederland al boetes als je je hond ergens laat poepen waar het niet mag. Maar vrouwen lastig vallen? Doen!

Soms resulteert het GAGFUW in een daadwerkelijke prijs voor het gebruik, ook seksueel, van een vrouw.  Voor een bedrag van rond de 12 dollar (2.000 naira) kunnen mannen bijvoorbeeld in Nigeria, via Boko Haram, een seksslavin ‘bruid’ op de kop tikken.

GUGFAW resulteert ook in andere ernstige, systematische vormen van geweld. Overal in de wereld verkrachten mannen vrouwen. Want ze hebben recht op het gebruik van vrouwen, en de pakkans is toch nihil. Dus wat let je. Die verkrachtingen krijgen onder bepaalde omstandigheden een structureel karakter. Zo zijn meisjes en vrouwen een specifiek doelwit van gangs in El Salvador. De bendes ontvoeren en verkrachten hen, en dumpen de lijken daarna in ondiepe graven. Verkrachting dient ook als goedkoop oorlogswapen. Bijvoorbeeld in de Congo.

Ook alleenstaande vrouwen zijn kwetsbaar. In veel conservatieve landen hebben zij een man nodig om hen te beschermen tegen het geweld van andere mannen. Ontbreekt die, dan krijg je:

Veel gezinnen hebben alleen een vrouw aan het hoofd, want de mannen zijn dood, of ze vechten of ze hebben nog een paar andere gezinnen. Die vrouwen hebben geen bescherming. Dus ze worden verkracht. […] De verkrachters zijn kampbewoners, maar ook veiligheidspersoneel. Nota bene de mannen die hen zouden moeten beschermen. Veel vrouwen houden hun mond uit angst voor hun reputatie – de eer van de familie!

Kortom, de vrouw als gebruiksvoorwerp kent vele verschijningsvormen. Sommige vormen lijken relatief onschuldig, zoals vrouwen die in het openbaar hun mening geven, toebijten dat ze ‘een goede beurt’ nodig hebben. Hahaha, ja, goeie opmerking, maar niet heus. Andere vormen leiden echter tot grootschalig geweld tegen vrouwen, inclusief doden en verminkte vrouwen.

Dat stopt pas als mensen, mannen voorop, vrouwen als mensen gaan zien bij wie het allereerst gaat om hun persoonlijkheid, hun prestaties, standpunten en burgerrechten. Dat geweld stopt pas als mensen er rekening mee houden dat vrouwen ook verstand, gevoel en een eigen wil hebben. De vrouw als mens, inderdaad een revolutionair idee…

Republikeinen willen totaal verbod op abortus

De Republikeinse kandidaat Todd Akin, nog steeds in de race voor een zetel in de Senaat, zei alleen hardop wat een meerderheid binnen zijn partij denkt. Ondanks de ophef nam zijn partij daarom rustig en officieel het standpunt in dat abortus altijd verboden moet zijn. Akin had gezegd dat het vrouwelijke lichaam een zwangerschap automatisch afstoot in geval van een echte verkrachting. Die ‘logica’ helpt conservatieven om onder morele dilemma’s rondom een verbod op abortus uit te komen.

Todd Akin, voer voor humoristen.

Incest, verkrachting, leven van de moeder in gevaar, maakt niet uit, alles moet wijken voor de heilige foetus. De Republikeinse partij wil als het gaat om de voortplanting de volgende regels hanteren:

“Faithful to the ‘self-evident’ truths enshrined in the Declaration of Independence, we assert the sanctity of human life and affirm that the unborn child has a fundamental individual right to life which cannot be infringed,” the draft platform declares. “We support a human life amendment to the Constitution and endorse legislation to make clear that the Fourteenth Amendment’s protections apply to unborn children.”

Nou wil het geval dat een foetus niet in het luchtledige zweeft. Er zit een lichaam omheen, van een persoon met gevoel en verstand. Zodoende weten ze in Nicaragua precies wat die ‘alle leven is heilig’ (behalve het leven van de vrouw)-politiek in de praktijk inhoudt. Kinderen van dertien moeten daar verplicht baren, want twee zich delende eicellen zijn belangrijker dan een puber.

In de Congo weten vrouwen ook wat alle leven is heilig betekent voor iedereen in bezit van een vagina. De afgelopen jaren verkrachtten allerhande gewapende groepen duizenden vrouwen. Een heel aantal van deze slachtoffers had geen toegang tot abortus en moest het kind van haar verkrachter baren. Dat leidde tot allerlei emotioneel beladen situaties, die onder andere fotograaf Jonathan Torgovnik indringend in beeld bracht.

Vrouwen in de Verenigde Staten lopen bovendien het risico dat als zij verplicht het kind van hun verkrachter moeten baren, de dader daarna vrolijk naar de rechter stapt om voogdij te krijgen. Het is immers ook zijn kind, he, moeders kan niet verwachten dat ze het in haar uppie voor het zeggen krijgt over het product van zijn lendenen.

Het enige positieve aan hatelijke denkbeelden is dat je een goudmijn aangereikt krijgt voor allerhande grappen en satires. Zo biedt tijdschrift Mother Jones je een paar handige tests aan om te ontdekken of je volgens conservatieve Amerikanen zwanger kunt zijn geraakt, en of je een slet bent ja of nee. Satirisch magazine The Onion, een veteraan als het gaat om het belachelijk maken van de manier waarop conservatieven over abortus denken, publiceerde wat Akin eigenlijk wilde zeggen. De situatie genereerde daarnaast ook aandacht voor de geschiedenis van het denken over het vrouwenlichaam, en mannen die daar rare dingen over roepen.

Voor Amerikaanse vrouwen is het te hopen dat rechtse Republikeinen niet nog meer macht krijgen dan ze nu al hebben. Anders krijgen we echt Het Verhaal van de Dienstmaagd toestanden. De Zesde Clan moet er niet aan denken.

Website vraagt aandacht voor seksueel oorlogsgeweld tegen vrouwen

Het duurde zo’n drieduizend jaar, maar de laatste tijd beginnen steeds meer mensen het als een probleem te ervaren dat (para)militairen verkrachting gebruiken als oorlogswapen. Website Women Under Siege voert campagne om seksueel geweld in conflictgebieden uit te bannen. Of, als dat niet lukt, in ieder geval te zorgen voor opvang en steun voor verkrachte vrouwen.

De site is een project van het Women’s Media Center. In een interview gaf Lauren Wolfe, de directeur van Women Under Siege, aan dat de aanleiding simpel is:

I’ve perceived a groundswell of interest this year in the issue of sexualized violence overall. From women in the Peace Corps to the military to the media to civilians in war—I’ve sensed an unwillingness to take it anymore. That’s a fantastic first step toward ending sexualized violence around the world.

Een tweede reden is dat wetenschappers tegenwoordig aandacht besteden aan seksueel oorlogsgeweld. Dat onderzoek leidt tot harde gegevens en schokkende cijfers:

approximately four women are raped every five minutes in Congo. Having a solid number—and one so shocking—has incredible value. People start to pay attention to the depth and breadth of the suffering.

Vanuit die situatie kun je zaken aan het rollen brengen. Onderwerpen op de agenda zetten. Pleiten voor maatregelen. De site is gloedjenieuw maar trok meteen de aandacht. Mede vanwege de vele oorspronkelijke bijdrage, zoals een video over seksueel geweld in Guatemala, en een bijdrage van Lara Logan, de Amerikaanse verslaggeefster die tijdens de uitoefening van haar beroep op het Tahrir plein in Cairo, Egypte, gemolesteerd werd door een groep mannen. RH Reality Check noemde de site al ‘een journalistieke megafoon voor slachtoffers van seksueel geweld’.

Women Under Siege kan dan ook rekenen op steun van invloedrijke mensen, zoals feministe Gloria Steinem. Steinem:

We must understand in order to stop it — just as, when seeking to defuse a bomb, it is crucial to know its components. Both the World Health Organization and the U.N. Security Council have recognized that there is a lack of research on the nature and extent of sexualized violence in conflict, even as there is increasing demand from U.N. bodies, donors, and others for better analysis to work toward prevention and healing. All of this is why we have begun a new project at the Women’s Media Center that breaks down the specifics of sexualized violence into areas such as its motives and patterns, its fallout, and the gender and cultural attitudes that may have led to it. We’re calling our project Women Under Siege, because with four women being raped every five minutes in Congo alone, we can say it is nothing less than that — an ongoing siege. And it’s time we began to put an end to it.

Om dit te bereiken verzamelt het project documentatie, getuigenissen en andere informatiebronnen. Women Under Siege wil voorlichting geven over verkrachting als oorlogswapen, en bereiken dat de internationale gemeenschap in actie komt. Dan praat je over internationale tribunalen om daders te berechten, en een leidraad voor de Verenigde Naties om te kunnen interveniëren als het weer eens ergens op de wereld totaal uit de hand loopt.

Concrete resultaten zullen op zich laten wachten. Seksueel oorlogsgeweld is ongelofelijk complex, en juist omdat de normale orde in oorlogstijd uiteen valt komen verkrachters weg met hun wandaden. Maar het onderwerp staat op de agenda, verkrachting als oorlogswapen is geproblematiseerd, en dat is al heel wat. To be continued….

 

City of Joy: de eerste resultaten zijn al zichtbaar

Weet u nog? Eve Ensler, van de Vaginamonologen, was zo getroffen door de massale verkrachtingen in de Congo, dat ze besloot iets te doen. Niet voor de vrouwen in de Congo, maar mét vrouwen in de Congo. Ze opende een centrum, City of Joy, waar vrouwen hulp kunnen krijgen om een nieuwe toekomst op te bouwen. Dat loopt goed. De organisatie Democracy Now filmde de activiteiten, sprak met Ensler en mede activisten, en verzorgde ook een transcript van het interview.

De drie oprichters van City of Joy. Links Eve Ensler, rechts Christine Schuler Deschryver, in het midden Mukwege.

Vanaf het begin wilde Ensler vrouwen helpen om zichzelf te helpen. Ze steunde het opzetten en inrichten van een centrum in de stad Bukavu. Met een gebouw en geld als basis kunnen de Congolezen nu zelf beslissen wat ze willen en wat ze nodig hebben. Congolese overlevenden van verkrachting kunnen hier psychologische hulp krijgen, en verder naar eigen wens programma’s volgen om bijvoorbeeld een eigen winkel te openen of terug in hun eigen woonplaats een rol te gaan spelen in het bestuur van hun regio.

Christine Schuler Deschryver, directrice van City of Joy, ziet het effect van de activiteiten nu al. Want om het centrum op te kunnen zetten, moest er een organisatie komen, en die organisatie levert vrouwen op die niet meer bang zijn om op te staan en de stilte te verbreken:

…when we started with our campaign, we trained a lot of activists all over DRC. And now women really are breaking the silence. You know, the Congolese—I mean, the Congolese women are taking, you know, like, their power, because we told them that they don’t have to be ashamed for these rapes. The ones who are doing it have to be ashamed. For example, a few weeks ago, a deputy, a national deputy, was arrested in Kinshasa, and the ones who denounced that were activists we trained in Kinshasa. He’s under arrest, I think, for 18 months. So now, more and more, you know, we have the fruit of all the sensibilization we made.

Eve Ensler opent centrum voor Congolese vrouwen

Eve Ensler, bekend van toneelstuk en boek De Vaginamonologen, opent een centrum voor Congolese vrouwen die zijn verkracht door één van de vele gewapende milities in hun land. In de stad Bukavu biedt City of Joy hen een plek om op adem te komen en te leren hoe ze, eenmaal terug in hun dorp of stad, de controle over hun eigen leven terug kunnen krijgen. Ensler heeft steun van UNICEF en stichting Panzi, naar het gelijknamige ziekenhuis waar slachtoffers van verkrachting medische hulp krijgen.

De opening van het centrum in Bukavu verliep feestelijk.

Aan de New York Times vertelde Ensler dat ze de passieve houding van de wereld zat was. De enige hoop is volgens haar dat de mensen die niets meer te verliezen hebben, de Congolese vrouwen, zelf in actie komen:

“You build an army of women,” she said. “And when you have enough women in power, they take over the government and they make different decisions. You’ll see. They’ll say ‘Uh-uh, we’re not taking this any longer,’ and they’ll put an end to this rape problem fast.”

Het centrum biedt lessen in zelfverdediging, computervaardigheden en mensenrechten. Ook kunnen vrouwen er deelnemen aan trainingen om landbouw en handel beter in de vingers te krijgen. Daarnaast kunnen vrouwen psychotherapie krijgen om hun trauma’s te verwerken. Het centrum stelt de behoeften van de vrouwen centraal, dus als ze iets anders willen regelt City of Joy dat.

Het centrum is onderdeel van een stille revolutie in het land. Normaal gesproken is seks een taboe onderwerp, signaleerde Julie Ndaya een paar jaar geleden. Het Congolees heeft zelfs geen woord voor verkrachting, want veel mensen geloven dat een man een vrouw niet kán verkrachten. Gebeurt dat toch, dan betekent dit dat de vrouw eigenlijk wel wilde, en gewoon een slet is. Of dat boze geesten bezit van haar hebben genomen. In beide gevallen verdwijnt de dader uit het zicht en is de vrouw het probleem: ze is bezeten, of een slet. Ze moet zich diep schamen en haar mond houden.

Vrouwen pikken dit beeld van de situatie echter niet meer. Ze verbreken de stilte. De afgelopen jaren meldden westerse media dat Congolezen steeds vaker de straat op gaan om te protesteren tegen de massale verkrachtingen. Zo hielden vrouwen in dezelfde stad Bukavu vorig jaar nog een grote demonstratie. Die werd nota bene geleid door Olive Lembe Kabila, de vrouw van  president Kabila.

Naast deze culturele verandering begint de Congolese regering bovendien ernst te maken met de aanpak van de daders. Zo veroordeelde een mobiel gerechtshof begin dit jaar een kolonel tot twintig jaar cel wegens groepsverkrachtingen. Het is één van de eerste keren dat de daders op die manier de boodschap ontvangen dat ze niet meer straffeloos hun gang kunnen gaan.

Congolese politieagente: dader verkrachting weet dat hij er mee weg komt

Blauw, het vakblad voor Nederlandse politie agenten, kijkt regelmatig over de grens. Eind januari dit jaar plaatste het tijdschrift een uitgebreid interview met één van de weinige agentes die de Congo kent. De agente, majoor Honorine Munyole, pleit al jaren voor meer vrouwelijke collega’s om de situatie in haar land te verbeteren. Onder andere de constante stroom verkrachtingen in haar land is haar een doorn in het oog. Dat de mannen niet stoppen met hun misdaden heeft voor haar een eenvoudige reden: ‘dat komt doordat de daders vrijwel zeker zijn dat ze er mee wegkomen.”

Agent Honorine Munyole.

Munyole benadrukt in het interview dat dit extra wrang is, omdat Congo één van de weinige Afrikaanse landen is met een grondwet die seksueel geweld expliciet verbiedt. De praktijk is echter weerbarstig. Vrouwen verkrachten is een effectief oorlogswapen, veel effectiever dan een vuurgevecht. Autoriteiten doen vrolijk mee aan het seksuele geweld. Volgens Munyole was de dader van een verkrachting in de streek Kivu in zestien procent van de gevallen een ordebewaker. Komt zo’n zaak onder de aandacht van de politie, dan hebben mannelijke agenten de neiging hun collega te beschermen in plaats van te zorgen voor gerechtigheid voor het slachtoffer.

Het interview met Munyole bevat nog veel meer belangrijke inzichten. Een aanrader.

Congo geeft verkrachters twintig jaar cel

Een mobiel gerechtshof in Congo heeft deze week een kolonel veroordeeld tot twintig jaar cel voor een golf van verkrachtingen in de zuidelijke regio Kivu. Het is voor het eerst dat een militair met deze rang straf krijgt voor verkrachting.

Volgens de rechter gedroegen de leden van de militaire eenheid zich als beesten tegen burgers die ze juist bescherming hadden moeten bieden. Drie andere militairen, die onder bevel van de veroordeelde kolonel stonden, gaan eveneens voor twintig jaar de cel in. Eén minderjarige werd wel schuldig bevonden, maar niet veroordeeld. Hij moet voor een jeugdrechter verschijnen.

Met het vonnis wil Congo laten zien dat het de overheid ernst is met de aanpak van verkrachting. Zowel militairen als gewapende milities gebruiken seksueel geweld als oorlogswapen in slopende conflicten over land, grondstoffen en handelsrechten. Omdat veel gebieden moeilijk toegankelijk zijn, is het land mobiele gerechtshoven gaan gebruiken. Deze hoven reizen van dorp naar stad en behandelen ter plekke strafzaken.

UPDATE: terwijl de rechters hun werk deden, vonden er weer nieuwe verkrachtingen plaats in de regio. Hulpverleners in de provincie rapporteerden de eerste twee maanden van het jaar 150 nieuwe verkrachtingen, onder groepen vrouwen die gezamenlijk naar de markt gingen. De schuldigen: gewapende milities én soldaten van het Congolese leger.

Congo pakt verkrachtingen aan met mobiele gerechtshoven

Hoe pak je misdaden aan in een totaal uit elkaar gevallen land? Nou, door justitie met een mobiel gerechtshof naar de mensen toe te brengen. In de Congo zet de overheid rondreizende rechters in om onder andere de massale verkrachtingen in te dammen, schrijft de Guardian. Alleen al op moreel vlak heeft dit effect. Na een bezoek van een mobiel gerechtshof neemt het aantal verkrachtingen meestal af, omdat mensen zien dat je toch niet straffeloos je gang kunt gaan.

Het meest recente optreden van het gerechtshof vindt plaats in Fizi. Congolezen liepen soms meer dan twintig kilometer om de rechtszaak bij te wonen. Het hof beschuldigde elf soldaten en Luitenant Colonel Mutware Kibibi van de massaverkrachtingen in de streek Kivu, rondom oud en nieuw. Dit nieuwjaars dieptepunt haalde ook de Nederlandse kranten en veroorzaakte wereldwijd afschuw. Artsen zonder Grenzen is nog steeds bezig om de medische gevolgen van deze misdaden op te vangen.

Het mobiele gerechtshof opereert sinds oktober 2009 en krijgt steun van de American Bar Association (uit de Verenigde Staten) en het Open Society Initiative for Southern Africa. Sindsdien heeft het hof tien zaken per maand behandeld en 94 verkrachters veroordeeld.

Dat lijkt een druppel op de gloeiende plaat, maar de impact van het hof is groter dan de aantallen doen vermoeden. Zo kunnen politie, rechters en magistraten ervaring opdoen in het beter aanpakken van verkrachting. Ook blijkt keer op keer dat het optreden van de mobiele rechters een grote impact heeft op de bevolking. De Guardian sprak met één van de initiatiefnemers van het hof, Charles-Guy Makongo:

They can also be used to show in a concrete way to the Congolese that the authority of the state in particular and the rule of law in general are becoming a reality. The mobile courts contribute to the fight against impunity and specifically against impunity in relation with sexual violence.They have an incredible pedagogical impact among the communities where they are organised – generally, after the court, the occurrence of rape dropped.

De zaak tegen de nieuwjaarsverkrachters is de grootste tot nu toe, en geldt in Congo als een testcase. Maakt de regering echt ernst met de veroordeling van verkrachters, of mogen de Luitenant-Colonels vrij rond blijven lopen. Over een dag of tien meer, als het hof uitspraak doet.

Mannen in Congo vechten tegen stigma verkrachting

Gewapende mannen verkrachten een vrouw met geweld. Vervolgens verlaat haar man haar omdat ze volgens hem een hoer is geworden. Het is het gangbare scenario in Congo. Maar dit begint langzaam te veranderen. In de New York Times beschrijft blogger Nicholas Kristof dat steeds meer mannen hun vrouw steunen en bij haar blijven, wat de omgeving er ook van zegt. Daarmee beginnen mannen zich aan te sluiten bij de strijd tegen verkrachting en het stigma dat deze misdaad met zich mee brengt.

Niet alleen vrouwen, maar nu eindelijk ook mannen beginnen de verkrachtingen in de Congo helemaal zat te worden.

Congo is al jaren verwikkeld in een ingewikkelde oorlog tussen legereenheden, milities en bendes. Al deze mannen zijn bewapend, weten dat ze vanwege de chaos wegkomen met misdaden, en gaan regelmatig over tot het verkrachten van vrouwen. Zo begon het nieuwe jaar met de verkrachting van 33 vrouwen in de Kivu regio. Artsen zonder grenzen rapporteerde dat de mannen de vrouwen neerknuppelden of vastbonden en vervolgens hun gang gingen.

Slachtoffers schamen zich zo erg dat ze de verkrachting proberen te verzwijgen en soms meer dan een jaar wachten voordat ze hulp zoeken voor hun verwondingen, signaleerde Oxfam vorig jaar in een onderzoek. Volgens Julie Ndaya van het Afrika Studie Centrum in Leiden zijn culturele opvattingen een belangrijke verklaring voor dit stilzwijgen. Congolezen worden opgevoed met het idee dat vrouwen niet gedwongen kunnen worden tot seks. Wie niet wil houdt de benen strak bij elkaar, dus als je dan toch verkracht werd is dat omdat je je benen spreidde. Dan wilde je blijkbaar seks. Word je onverhoopt meedere keren het slachtoffer, dan komt dat omdat kwade geesten bezit hebben genomen van de vrouw.

Het zijn deze opvattingen die ervoor zorgen dat vrouwen na de verkrachting nog een keer slachtoffer worden. Hun man wil meestal niets meer van haar weten. Treffend citaat: ‘Ik deel mijn vrouw niet met Burundezen, ze moet weg’. Dat betekent voor een vrouw een sociale dood. Alleenstaanden hebben geen plaats in de conservatieve cultuur van Congo, en een alleenstaande verkrachte vrouw is helemaal waardeloos. Iedereen kijkt op haar neer en er zijn voor haar nauwelijks mogelijkheden om ergens een veilige plek te vinden om te wonen of een inkomen te verwerven.

Ondanks die overtuiging beginnen mannen langzamerhand in te zien dat de culturele opvattingen over seks en dwang achterhaald zijn. Bovendien ondervinden mannen zelf ook dat het lastig is je te verzetten als een groep gewapende mannen je aanvalt. Kristof interviewde een man die van een afstand zag hoe zijn vrouw in het veld verkracht werd, maar hij wist dat de mannen hem dood zouden schieten als hij ingreep. Dus rende hij weg.

Het is dan heel vreemd om vrouwen opeens alsnog verantwoordelijk te houden voor hun groepsverkrachting. Langzaam beginnen mannen daarom een andere weg te kiezen, schrijft Kristof:

Due to social stigma and, in many cases, pregnancy, it’s common for men in North Kivu to leave their families if their wives are raped. But there are also men like Paluku. Paluku encouraged Hangie to go to the hospital for treatment and accompanied her when she decided to go. It wasn’t easy. He was afraid because soldiers have diseases, and at first he didn’t know if he could pardon his wife. “I was so mad, but after [the hospital] I forgave her because I realized she was innocent.”

Hij is niet de enige:

 A 19 year-old-woman named Esperance, who was raped during the same confrontation as Valerie, also says her husband stayed by her side. “He was sad for what happened but he just wants me to feel better.”

Van dit soort mannen moeten de Congolese vrouwen het hebben. Als genoeg echtparen dit goede voorbeeld geven, kunnen zij de heersende cultuur langzaam veranderen.

Man loopt marathons om vrouwen Congo te steunen

Aanstaande zondag vormt een mijlpaal voor de 26-jarige Chris Jackson uit Engeland. Hij raakte op een reis door de Congo zo onder de indruk van de verhalen van slachtoffers van verkrachting, dat hij besloot om in twaalf maanden twaalf marathons te rennen. Zondag is zijn laatste marathon. Met zijn actie wil Jackson meer bekendheid geven aan de oorlog in de Congo en de situatie van verkrachte vrouwen, vertelt hij in The Guardian.

Chris Jackson rende ook een marathon in Congo.

Jackson heeft tot nu toe 4000 pond ingezameld. Het geld gaat naar Amnesty International en een project van Women for Women International in Congo. De organisatie geeft slachtoffers van verkrachting hulp bij het verwerken van hun trauma en het opbouwen van een nieuw leven. Naast het geld heeft Jackson de afgelopen twaalf maanden publiciteit gekregen, en kunnen spreken over de situatie zoals hij die aantrof in het door oorlog verscheurde land.

Wat deed Jackson in Congo? Op zijn weblog schrijft hij dat hij zich op de universiteit verdiepte in Afrikaanse politiek, in het bijzonder het gebied bij de grote meren (waar ook Congo ligt). Het begon hem op te vallen dat allerhande milities, legertroepen en ongeregelde bendes in Congo seksueel geweld routinematig inzetten om mensen te vernederen en gemeenschappen uit elkaar te rukken. Omdat erover lezen iets anders is dan zien en ervaren, reisde hij naar het land toe. Wat hij daar zag en hoorde maakte zo’n diepe indruk op hem, dat hij niet denkt dat hij er snel overheen zal komen.

Het probleem met ernstig geweld is dat het te erg is. Het stoot mensen af. Daardoor dreigt Congo een van die landen te worden waarvan iedereen zegt ‘hopeloos, laat maar zitten’. Alleen in geval van extreme uitwassen besteden onder andere Nederlandse kranten nog aandacht aan de oorlogssituatie daar. Ondertussen stopt het geweld niet en hebben de slachtoffers nog steeds hulp nodig.

Om deze laat maar zitten reactie tegen te gaan besloot Jackson iets positiefs te doen. Marathons lopen, aandacht vragen voor de verhalen van vrouwen, en geld inzamelen zodat hulporganisaties de pijn van slachtoffers van verkrachting kunnen verlichten. Een project van een jaar waar nu dus bijna een einde aan is gekomen.

De Zesde Clan vindt het geweldig dat een man zich verdiept in seksueel geweld, in actie komt en iets doet voor vrouwen. Vandaar dat we hier graag aandacht aan besteden. Ren ze, Jackson! En voor wie meer wil weten over het helpen van de vrouwen in Congo: Women for Women International, Amnesty International Nederland en Artsen Zonder Grenzen.

Kloek en Van der Zijl grijpen naast Geschiedenisprijs

Helaas. Els Kloek en Annejet van der Zijl haalden en nominatie voor de Libris geschiedenis prijs, maar de eer ging uiteindelijk naar het boek Congo van David van Reybrouck. Volgens het juryrapport viel de keuze unaniem op hem, omdat Van Reybrouck grote indruk maakte met de breedte van zijn onderwerp en omdat hij archiefmateriaal en interviews vermengde met persoonlijke impressies. Hij krijgt een bedrag van 20.000 euro.

Vrouwen Congo zijn verkrachtingen spuugzat

Slachtoffers van verkrachting moeten in veel culturen onzichtbaar blijven, want je moet je schamen dat deze schande over je is gekomen. Maar in de Congo zijn steeds meer vrouwen niet meer bereid na zulke misdaden stil in een hoekje te zitten. Gisteren marcheerden duizenden overlevenden van verkrachting door de straten van Bakavu. Volgens CNN verlieten sommigen zelfs hun bed in het ziekenhuis om mee te doen aan de actie.

Slachtoffers van verkrachting krijgen hulp in het Panzi ziekenhuis.

Hulporganisaties zoals Oxfam maken zich al jaren zorgen om de verkrachtingen in het land. Een combinatie van oorlog, de aanwezigheid van grote groepen gewapende mannen (leger, milities, bendes), de ineenstorting van het juridische systeem, culturele gewoonten en overtuigingen, het heeft geleid tot een giftige cocktail waarbij vrouwen gezien worden als loslopend wild, ongestraft te pakken door iedereen. Een onderzoek van Oxfam, uitgekomen in april dit jaar, toonde aan hoe systematisch groepen mannen de verkrachtingen inzetten om politieke doelen te bereiken of persoonlijk even te ‘ontladen’.

In het rapport verzamelden de onderzoekers informatie van 4311 slachtoffers. Meer dan de helft was verkracht door een groep mannen, en in de helft van de gevallen gebeurde dat ’s avonds als ze thuis waren, in het bijzijn van man en/of kinderen. Meestal waren de daders óf soldaten, óf mannen van een van de vele milities. Maar ook verkrachtingen door burgers zijn zeventienvoudig gestegen in de afgelopen jaren. Oxfam concludeert dat verkrachting ‘normaal’ is geworden, en dat de fatsoensnormen die vrouwen zouden kunnen beschermen, langzaam aan verdwenen zijn door al het geweld.

De situatie is zo ernstig en complex dat Oxfam nauwelijks weet welke aanbevelingen je kunt doen. De hulporganisatie houdt het op ‘regel goede zorg voor slachtoffers’ en ‘doorgaan met wetgeving om verkrachting aan te pakken’. Maar als het geweld weer ergens oplaait, mannen rennen rond met geweren etc., is het erg lastig om verkrachting te voorkomen. Je kunt moeilijk per huis vijf VN soldaten inzetten om de wacht te houden en de vrouwen te beschermen.

Wat je als buitenstaander misschien wél kunt doen, is geld geven aan het Panzi ziekenhuis. Slachtoffers van verkrachting die dit ziekenhuis weten te bereiken, kunnen hier hulp krijgen. Onder andere Artsen Zonder Grenzen steunt Panzi en zamelt geld in zodat de Congolezen hun werk daar voort kunnen zetten. Misschien dweilen met de kraan open, maar iedere vrouw die verkracht is, heeft de hulp hard nodig. Voor haar telt iedere euro. Dus aarzel niet en doe iets….