Tag Archives: Christine de Pisan

Het citaat: middeleeuwen en nu

”Maar het zien van dit boek […] had mij toch op een nieuwe gedachte gebracht, die gevoelens van grote verbazing bij me opwekte, als ik me afvroeg wat toch de oorzaak kon zijn, dat zoveel verschillende mannen, geleerde klerken en anderen, zozeer geneigd waren en het nóg zijn, om in woord en geschrift zoveel duivelse dingen over vrouwen te zeggen en uiting te geven aan hun afkeuring voor de vrouw en het vrouw-zijn. En niet een of twee […] maar in het algemeen bijna in alle verhandelingen van filosofen en dichters en van alle redenaars – het opsommen van hun namen zou een lange lijst vormen – lijkt het of allen met dezelfde mond spreken en of ze allemaal tot dezelfde conclusie komen, namelijk dat de vrouwelijke zeden vol ondeugd zijn en de vrouw tot ondeugd is geneigd.”

Christine de Pisan, Het Boek van de Stad der Vrouwen, circa 1405/1410

“What matters is not which guys said it: What matters is that, when you put their statements side-by-side, they all sound like the exact same guy.  And when you look at what they’re saying, how similar these slurs and insults and threats we get actually are, they always sound like they’re speaking to the exact same woman. When men are using the same insults and sentiments to shut down women and “feminine” people, across the board, then we know what’s going on. And we know that it’s not about us; it’s about gender.

Sady Doyle, The #MenCallMeThings Round-Up, november 2011

Franse schrijfster gaf vrouwelijke leiders legitimiteit

Het werk van de middeleeuwse schrijfster Christine de Pizan overleefde de overgang van handgeschreven manuscript naar gedrukt boek nauwelijks. Toch leefde haar werk nog minstens tweehonderd jaar na haar dood voort. Vrouwen in leidinggevende posities, zoals koninginnen en landvoogden, vonden in haar denkbeelden een legitimatie voor hun macht. Dat en meer ontdekte wetenschapster Susan Groag Bell. Ze legde haar vondsten vast in het boek The Lost Tapestries of the City of Ladies.

Christine de Pizan publiceerde in 1405 haar bekendste werk, het boek van de stad der vrouwen. De Pizan voert zichzelf op als hoofdpersoon. Ze zit in haar studeervertrek en vraagt zich af waarom zoveel mensen met zoveel haat over vrouwen spreken. Zijn vrouwen echt zo slecht als mensen beweren? Is er dan geen hoop meer?

De Pizan wil de moed opgeven, als opeens drie vrouwen voor haar verschijnen. Vrouwe Rede, Vrouwe Recht en Vrouwe Rechtvaardigheid spreken Christine moed in en nemen haar mee langs talloze vrouwen die in woord en daad lieten zien dat ze beschikten over alle nobele kwaliteiten die een mens zich kan wensen. Voor die vrouwen dragen de drie dames Christine op een stad te bouwen. Daar zullen ze veilig zijn voor al die kwaadsprekers.

Middeleeuwse miniatuur met Christine de Pizan aan haar schrijftafel.

De Pizan geldt als één van de eerste schrijfsters die openlijk blijk gaf van feministische idealen. Het zou te radicaal zijn geweest als ze zou tornen aan de door God gegeven rollenpatronen. Wat ze wél schreef was al revolutionair genoeg, namelijk dat vrouwen mensen zijn met verstand, kwaliteiten, en durf. Ze pleitte voor een goede opleiding voor vrouwen en liet aan de hand van vele voorbeelden zien dat vrouwen dan even goed als mannen een leger kunnen aanvoeren, een land regeren of wetenschappelijke ontdekkingen doen. Dat was in de middeleeuwen een bevrijdende boodschap voor vrouwen. Iets wat leiders in die tijd niet ontging.

Eén boek kan een dominante mentaliteit helaas niet veranderen. Vrouwen behoorden thuis te blijven en de wereld over te laten aan mannen. Bij de overgang naar de boekdrukkunst bleven Christine’s handgeschreven werken in een la liggen, onderzocht Groag Bell. Alleen Engeland gaf een editie uit van haar werk, maar de uitgever verwijderde de naam van de auteur. Stel je voor dat iemand erachter zou komen dat een vrouw een boek had geschreven. Dat kon echt niet in die tijd, het was volstrekt ongepast.

Toch leefde haar werk voort. Wat ontdekte Groag Bell namelijk: vrouwelijke leiders bestelden wandtapijten met motieven uit het boek van de stad der vrouwen. Onder andere de koninginnen Elizabeth I, Louise van Savoye, Marie de Guise en Margaretha van Oostenrijk. Het ging om enorme doeken, die een hoge wand in een zaal konden bedekken. Dit waren plaatsen waar veel mensen kwamen: bezoekers, hoge delegaties, gewone mensen die een gunst wilden vragen. Door wandkleden op te hangen met afbeeldingen van sterke vrouwen, vertelden deze politici hun bezoekers: vrouwen kunnen macht hebben, dat is niet eng, het kán. Het was een soort propaganda waarmee vrouwelijke leiders hun positie versterkten.

Louise van Savoye

Door de geschiedenis van deze tapijten te reconstrueren, legde Groag Bell tegelijkertijd een wereld bloot van vrouwelijke leiders die onderling contact onderhielden, elkaar geschenken gaven en ieder op hun manier probeerden te overleven in een mannenwereld, een wereld die hun autoriteit soms nauwelijks kon erkennen, laat staan respecteren. Voor deze vrouwen was het werk van Christine de Pizan een bron van kracht en een bevestiging van hun positie, voor henzelf en de buitenwereld.

Groag Bell bracht jaren door met spitten in oude archieven en het ontcijferen van oude inventarissen, om deze verborgen en verloren gegane wereld te reconstrueren. Haar boek is van groot belang voor iedereen die meer wil weten over vrouwen in de geschiedenis.