Tag Archives: China

China zet alleenstaande vrouwen onder druk

In allerlei Europese landen richten conservatieven hun pijlen op alleenstaande vrouwen. Die moeten dimmen en genoegen nemen met een man, willekeurig welke. Want overblijven is het ergste wat er is, vinden dit soort mensen. Tenenkrommend. Maar het kan altijd erger. In China bemoeit de staat zich er mee. Overheidsinstanties zeggen openlijk dat vrouwen die op hun 27ste ongetrouwd zijn, zich moeten schamen en niets waard zijn. Ze zijn ‘overgebleven’.

De term luidt: ‘leftover women’, overgebleven vrouwen. Die term van de overheid, overgebleven vrouwen, roept een beeld op van nutteloze goederen die op een plank liggen te verstoffen. Om aan dit angstaanjagende beeld te ontkomen, moeten vrouwen op tijd -lees: jong – trouwen en kinderen krijgen. Opleiding? Betaald werk? Eigen interesses? Maakt niets uit. Je enige waarde is ‘man en kind’, en zolang je die niet hebt moet je je schamen.

Leta Hong Fincher schreef een boek over deze groep en de toenemende ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in China. Fincher signaleert dat die druk van de overheid aankomt. Vrouwen voelen zich aangesproken en gaan zich inderdaad schamen. Zodoende sluiten ze overhaaste huwelijken en verzuimen ze op te komen voor zichzelf. Ondertussen geen woord over alleenstaande mannen. Terwijl er daar veel meer van zijn, merkt Fincher op. Oorzaak: jarenlange een-kind politiek, in een land waar mensen een sterke voorkeur hebben voor een zoon. Meisjes hebben in die context de neiging te ‘verdwijnen’. Die mentaliteit leverde een groot mannenoverschot op.

Chinese politici maken zich daar zorgen over. Zo’n leger ongetrouwde mannen gaat voor sociale onrust zorgen, vrezen ze. Toch hoor je niemand zeggen dat alleenstaande mannen na hun 27ste opeens niets meer waard zijn. Nee, de ongenadige focus van de overheid ligt op vrouwen. Aan hen de taak om die mannen te temmen binnen een huwelijk, en het land te redden. Zo niet, dan draait de propaganda op volle toeren:

“Do leftover women really deserve our sympathy?” asked one article on the Women’s Federation website. “Girls with an average or ugly appearance … hope to further their education in order to increase their competitiveness. The tragedy is they don’t realise that, as women age, they are worth less and less, so by the time they get their MA or PhD, they are already old, like yellowed pearls.”

Wat een taal. Daar kunnen Nederlandse conservatieven nog een puntje aan zuigen. Gelukkig komt er ook verzet. Steeds meer Chinese vrouwen weigeren dit discourse te accepteren. Ze houden demonstraties en hullen zich in met rode verf bespatte bruidsjurken, om aandacht te vragen voor huiselijk geweld tegen vrouwen. (Iets waar je die conservatieven niet over hoort, in hun drang om iedere vrouw te laten trouwen. Het probleem speelt echter wel degelijk en drijft sommige Chinese vrouwen tot wanhoop.)

Vrouwen pakken ook andere vormen van discriminatie aan. Daarbij geldt vaak het refrein ‘ik ben geen feministe, maar…’ Want ook in China bestaan veel misverstanden over deze beweging. Ondertussen kreeg een Chinese van een bedrijf te horen dat ze haar niet naar werk konden bemiddelen, omdat ze liever mannen hadden. Ze spande meteen een rechtszaak aan wegens discriminatie. Begin dit jaar schikte ze voor een schadevergoeding van 30.000 yuan. Commentatoren menen dat dit de eerste keer is dat een vrouw op deze manier tegen discriminatie op de arbeidsmarkt vecht. Bovendien treft ze bedrijven waar het pijn doet – in hun portemonnee. Feministische actievoering, ook al mag het niet zo heten.

Taal en gender: de casus van Chinese karakters

Wat zegt taal over culturele opvattingen rondom de seksen? Veel, signaleert een Amerikaanse student op website Sociological Images. Philip N. Cohen begon aan een cursus Chinees en kwam er al snel achter dat het patriarchaat geschreven is in karakters. Zo is het woord voor ‘goed’ samengesteld uit de karakters voor een vrouw en zoon. Een vrouw en een dochter daarentegen? Eh, laten we het dáár maar niet over hebben.

Cohen merkt ook op dat patrilocaal wonen de taal doordrenkt. Patrilocaal is een term uit de antropologie en houdt in dat de vrouw haar familie moet verlaten en intrekt bij de familie van haar man. Meestal pakt dat slecht uit voor de status van de vrouw, want zij komt als eenling en als buitenstaander nieuw binnen in het systeem, terwijl haar man terug kan vallen op zijn eigen vader, moeder, broers, zusjes etc. Hij staat daardoor veel sterker dan zij.

Chinese karakters maken dat ook duidelijk. Zo leerde Cohen dat het karakter voor grootmoeder van moederszijde bestaat uit de tekens voor vrouw en buitenstaander. Inderdaad. Voor de grootmoeder van vaderszijde staat echter twee keer het teken voor ‘melk’. Zij behoort tot de familie die er toe doet, terwijl de grootmoeder van moederszijde een vreemde eend in de bijt blijft.

De Zesde Clan zou Cohen en andere geïnteresseerden graag door willen verwijzen naar Het karakter van China, een boek van een Zweedse sinolog, Cecilia Lindqvist. Zij heeft als eerste onderzocht waarom de tekens eruit zien zoals ze zijn, en legt de link met eerdere versies van het schrift en de archeologie. Op die zoektocht komt ze ook allerlei inzichten tegen over mannen en vrouwen, die in de karakters verankerd zijn.

Zo merkt ze op dat veel termen die familiebanden aanduiden nog steeds het woord voor vrouw in de stam hebben. Waarom is dat, als vrouwen toch naar het huis van hun echtgenoot moeten verhuizen? Het antwoord ligt in het verleden. Uit archeologische opgravingen blijkt dat vrouwen vroeger waarschijnlijk een veel betere status hadden dan tegenwoordig. Ze kregen aparte graven met eigen grafgiften. Pas veel later zien archeologen dat vrouwen ‘opeens’ worden bijgezet aan de voeten van een man. Dat is een teken van verlies aan macht en status. In de karakters bleef echter een erfenis zichtbaar van vrouwen die meetellen en familiebanden bepalen.

Lindqvist komt ook tegen dat de modernere situatie spanningen oproept. Veel karakters die gaan over onderlinge conflicten en spanningen, bevatten het teken vrouw of zien er met een beetje fantasie uit als een aantal vrouwen opeengepakt in een beperkte ruimte. Dat komt overeen met de situatie van vrouwen die binnen moeten blijven in een huis waar de mannen de baas zijn. Die onderling slaags raken en ruziëen en roddelen. Het zijn tekens met een negatieve lading, die echter perfect weergeven wat er kan gebeuren als vrouwen in een vijandige omgeving moeten overleven.

Als je op die manier naar taal gaat kijken, zie je pas welke culturele lading alledaagse woorden en begrippen doorgeven aan mensen. Er ontvouwt zich een geheel nieuwe wereld. Veel plezier op speurtocht….

Feminisme in het nieuws

Zo hoor je er bijna niks over, zo buitelen berichten over feminisme over elkaar heen. Artikelen uit kranten en tijdschriften die ingaan op de beweging, de doeleinden, de uitdagingen en mogelijkheden. In allerlei landen bruist het. De Zesde Clan geeft je graag een overzicht naar de verschillende recente artikelen.

  • Feminisme: waarom praten er er niet over? kopt The Independent. De krant constateert dat de vrouwenbeweging een beetje ingezakt leek. Wereldwijde Slutwalks wisten de boel echter flink op te schudden, en nu is er in Engeland ook nog eens een boek uitgekomen van Caitlin Moran, waarbij ze met veel humor ingaat op de situatie van vrouwen in de westerse samenleving en het feminisme.
  • Over Slutwalks gesproken: deze demonstraties hebben het Indiase continent bereikt. In dit conservatieve land, waar meisjesbaby’s niet welkom zijn, is het voor de vrouwen die hun jeugd wél overleven al een hele tour om alleen over straat te lopen. Laat staan te marcheren om je waardigheid als mens op te eisen. De Slutwalk levert dan ook een heftig debat op over de situatie van Indiase vrouwen, bericht de New York Times.
  • Het recente vonnis rond Wal Mart heeft aanleiding gegeven tot allerlei commentaren, analyses en opiniestukken. Hoe zit het met vrouwen op de werkvloer, vraagstukken rondom seksisme, de macht van grote ondernemingen, het politieke klimaat? Hoe kan de vrouwenbeweging hierop reageren? Enzovoorts. Stof te over voor een levendig debat.
  • Over de vrouwenbeweging in China lees je in Nederland niet veel. Of het moet zijn dat toneelstuk De Vaginamonologen ook daar voor opschudding zorgt. De Guardian heeft echter een aardig artikel over de stand van zaken in het land. Kern van het verhaal: Chinese vrouwen proberen vooruit te komen, maar de economische recessie gooit roet in het eten.
  • En in Saudi Arabië blijft het activisme niet beperkt tot vrouwen die auto willen rijden. Behalve dat willen vrouwen ook studeren. En hoe zit het met het stemrecht van Saudische vrouwen? Geweld tegen vrouwen? Ook hier bloeit een nieuwe feministische beweging op.
  • Tot slot stelt een columniste van de engelse krant The Guardian de vraag waarom de feministische beweging zo’n moeite heeft om te kijken naar de eigen fouten. (Zie ook dit commentaar, en dit vervolg op het oorspronkelijke artikel). De auteur geeft zelf al een deel van het antwoord: omdat feministen in zo’n vijandige omgeving opereren. Feministen worden routinematig weggezet als harige humorloze mannenhaters. Iedere hint van openbare zelfkritiek leidt zodoende meteen tot een stortvloed aan mensen die er een schepje bovenop doen en roepen ‘ja, inderdaad, fout fout fout, dus hou je kop en ga mijn overhemd strijken!’ Dat maakt het lastig om rustig te analyseren wat er beter kan binnen de beweging. Gelukkig gebeurt dat wel, zoals de voorgaande links duidelijk maken.

Tot zover deze mondiale bloemlezing. Het feminisme leeft volop. En dat is hard nodig.

Eergevoel staat aan basis van sociale veranderingen

Eergevoel staat aan de basis van alle sociale en morele veranderingen. Dat is heel in het kort de centrale stelling van het boek The Honor Code van filosoof Kwame Appiah. De Zesde Clan spitste de oren omdat uit recensies al snel bleek dat de voorbeelden die Appiah onderzoekt, voor een deel bestaan uit problemen waar vrouwen specifiek mee te maken hebben. Zoals de praktijk van het voeten afbinden bij Chinese vrouwen, en eerwraak.

Kwame Appiah, Princeton University.

Appiah studeerde aan de universiteit van Cambridge, geeft tegenwoordig les aan de Princeton Universiteit en geldt als een van de meest vooraanstaande intellectuelen in de Verenigde Staten. Het begon hem op te vallen dat bepaalde maatschappelijke verschijnselen op een gegeven moment ophielden omdat ze belachelijk gevonden werden. Geen enkele man daagt een andere man bijvoorbeeld nog uit voor een duel met sabels of pistolen. Terwijl die gewoonte in de achttiende eeuw nog heel wat mannenlevens claimde. Hoe kan dat?

 In een interview voor Big Think geeft Appiah kort aan hoe eer een rol speelde in het afschaffen van voetbinden:

When the Chinese gave up foot binding it was because the Literati, the ruling class that was created by a system of national exams that ran the empire for a millennia, because they realized it was wrong, but they also realized that because it was wrong, it was leading to a dishonor to China.  It was leading to a contempt for the Chinese. That case allows me to make what I think is a very important point here, which is a concern for honor isn’t just a concern that you will be respected; it’s a concern that you be entitled to respect.

Niemand wil gezien worden als een primitieve engerd die er vreselijke praktijken op na houdt. En dus stopt een gewoonte als genoeg mensen zo naar je gaan kijken. Want je wil als persoon, als land, graag het respect genieten van de mensen en landen om je heen.

Dat inzicht biedt perspectieven voor Appiah’s vierde voorbeeld, eerwraak. Families proberen het respect van hun omgeving te behouden door iemand, meestal een vrouw, te vermoorden. Eergevoel is de kern van het verhaal, het is wat familieleden motiveert om hun eigen zusje of echtgenote om zeep te helpen. Wat als zo’n moord de familie-eer niet redt, maar juist verder beschadigt? Dan vervalt het motief om de moord te plegen, want je wil je eer juist hoog houden. Eerwraak wordt dan contra-productief.

Als dit inderdaad zo in elkaar zit, biedt dat niet alleen hoop voor eerwraak maar ook voor andere oneervolle praktijken. Vrouwen minder betalen voor hetzelfde werk alleen omdat ze vrouw zijn? Schaam je! Werkgevers die vrouwen proberen te dumpen zodra ze zwanger worden? Schaam je. Vrouwen onderwerpen aan afschuw en afkeuring zodra ze een paar kilo te zwaar wegen? Belachelijk, schaam je! Als genoeg mensen dit soort dingen echt niet meer vinden kunnen, en de afschuw het gaat winnen van de desinteresse, de gewoonte of de gemakzucht, houdt het op. De Zesde Clan gaat dit boek zeker lezen…