Tag Archives: boek

Knack eert Anja Meulenbelt

Het Belgische magazine Knack eert Anja Meulenbelt. Veertig jaar geleden verscheen haar klassieker De Schaamte Voorbij. Om dat jubileum te vieren, herlazen Knack-redacteuren haar boek. Ja, sommige situaties doen inmiddels enigszins gedateerd aan – wat wil je, we leven inmiddels in 2016. Maar de kern van het boek is nog bijzonder actueel, ontdekten de journalisten. En biedt volop stof tot nadenken.

anja-meulenbelt-de-schaamte-voorbij

De Schaamte Voorbij geldt als een klassieker uit de tweede feministische golf. Anja Meulenbelt licht op haar eigen site toe dat ze het boek schreef, omdat ze nergens anders iets kon lezen over vrouwen zoals zijzelf. Een gewone vrouw, levend tussen traditie en moeizame emancipatie, in een woelige tijd, ‘op de top van een golf’. Ook merkt ze dat mensen haar boek nog steeds niet goed kunnen plaatsen. Is het een eg0-document? Een autobiografie? Bekentenisliteratuur? Een analyse van ‘het persoonlijke is politiek’?

Bij de verspreiding van het boek helpen sommige keuzes van uitgevers niet erg mee. Zo kwam er een vertaling in het Servisch. Leuk, maar, merkt Meulenbelt:

In Servië, waar het boek onlangs is uitgekomen, vond de feministische uitgeefster het een leuk idee om de foto van een kut, overgenomen uit het boek ‘Voor Onszelf’ als omslagillustratie te gebruiken. Dus nu ligt het boek nergens in de boekhandel en durft niemand het aan haar schoonmoeder cadeau te geven.

Kortom, De Schaamte Voorbij zorgt nog steeds voor reuring. Een dankbaar onderwerp voor de journalisten die het boek dit jaar lazen, soms voor het eerst. In de reeks artikelen die tot nu toe op Knack verschenen:

De vergelijking tussen de situatie in 1976 en die van nu levert vooral het inzicht op dat het feminisme een veelzijdige beweging is, en dat veel onderwerpen anno nu nog steeds akelig actueel zijn. Zo refereren verschillende Knack-redacteuren aan de twittercampagne #wijoverdrijven niet, naar aanleiding van het seksuele geweld waar Meulenbelt veertig jaar geleden over schreef.

Leuk dat Meulenbelt en haar werk op deze manier volop in de aandacht komen. Goed initiatief van Knack. En als je het boek niet hebt gelezen: gewoon doen. Ook als je jezelf geen feminisme vindt. Want feminisme is volgens Meulenbelt helemaal niet ingewikkeld. Eerlijk delen en niet slaan. Daar zou iedereen het mee eens kunnen zijn….

Nieuw boek: Seksisme, nee, we overdrijven niet

De feministische beweging in België is divers én actief. Die activiteit uit zich, naast allerlei campagnes en protesten, ook in de publicatie van boeken. De meest recente toevoeging: ”Seksisme – nee, we overdrijven niet‘, van journaliste Cathérine Ongenae.

9789463100373-810x1200

 

Ongenae werkt onder andere voor Knack. Dat blad schrijft: ”Het boek is deels een reactie op De Morgen-columnist Marc Didden, die in een blog had geschreven dat vrouwen die op straat seksueel worden geïntimideerd overdrijven en dat ze de reacties in veel gevallen zelf uitlokken”.

Een gouwe ouwe, die mensen vaak van stal halen om bestaande situaties voort te laten bestaan en lastige discussies te vermijden. Lekker makkelijk. Er is geen probleem, dat zogenaamde probleem bestaat alleen tussen de oortjes van zeurpieten die zelf schuldig zijn aan de situatie. Dan kan iedereen daarna de schouders ophalen en vrouwen aan de kant schuiven als ze weer eens aan komen zetten met vervelende feiten en irritante ervaringen.

Keer op keer blijkt echter dat vrouwen pijnlijk aanbotsen tegen diep in de samenleving verankerde seksistische structuren. Het gaat dan niet meer zozeer om ge- en verboden van het type vrouwen mogen dit en dat niet. Nee, seksisme doet z’n afbrekende werk tegenwoordig vaak via de weg van de dood door duizend kleine sneetjes. Onbewuste patronen met de status van automatische vanzelfsprekendheid, gevoed door ondergronds voortwoekerende vooroordelen tegen vrouwen en voorkeuren voor mannen. Van speelgoedfolder tot zwangerschapsdiscriminatie, het maakt allemaal deel uit van een wereldbeeld waarin vrouwen gereduceerd worden tot wat wij van deze sekse verwachten.

”Seksisme – nee, we overdrijven niet” behandelt de effecten van zo’n marginaliserend beeld van vrouwen onder andere aan de hand van de situatie bij universiteiten. Website Athena’s Angels documenteert de Nederlandse situatie, waar je veel ervaringen tegen komt die ook zo uit de Belgische praktijk kunnen komen. Door mannen gedomineerde bolwerken sloegen daar, net als in Nederland, een hele generatie vrouwen over bij benoemingen, omdat de selectiecommissies mannen nou eenmaal beter vonden. Vandaar dat het boek een urgente toon heeft. Nu, op dit moment, zetten wij vrouwen aan de kant. En daar worden we met ons allen niet beter van.

Facebook topvrouw belandt in mijnenveld

’t Boek is nog niet uit of mensen buitelen al over elkaar heen om Facebook-topvrouw Sheryl Sandberg fel te bekritiseren. Op 11 maart 2013 publiceert ze Lean In, een analyse van vrouwen op de werkvloer, adviezen om je ambities waar te maken, en een oproep aan vrouwen om zichzelf over hun angst heen te zetten en hun mond open te doen. Met bijbehorende website. Had ze niet moeten doen. Wie is zij om dit te vertellen, zij met haar miljoenen op de bank, grote villa, betaalde hulptroepen en braaf meewerkende echtgenoot?

Sandberg tijdens een toespraak voor het World Economic Forum.

Wat zegt Sandberg eigenlijk? Voorpublicaties uit het boek doen de ronde, en dan lees je stellingen zoals dit:

“We hold ourselves back in ways both big and small, by lacking self-confidence, by not raising our hands, and by pulling back when we should be leaning in,” Sandberg writes, according to a preview in the New York Times. “We internalise the negative messages we get throughout our lives, the messages that say it’s wrong to be outspoken, aggressive, more powerful than men. We lower our own expectations of what we can achieve.” As a result, she says many women are quietly checking out of their careers, years before they actually start a family. She believes women rarely make a sweeping decision to give up work to look after children, but instead make a string of choices from early on that propel them towards that end result, none the less.

Op zich is er niets mis mee dat Sandberg erop wijst dat vrouwen negatieve boodschappen over zichzelf internaliseren, en vervolgens zichzelf saboteren. De Zesde Clan stelde dit onderwerp op een wat andere manier aan de orde bij een analyse over zelfhaat. Het is een legitiem punt, een belangrijk probleem. Vanwaar dus die ophef? Welke open zenuw raakt Sandberg?

The New York Times schat in dat het verzet ontstond, omdat Sandberg in haar analyse de nadruk teveel legt op individuele vrouwen.  Juist vrouwen die negatieve boodschappen tussen de oortjes hebben zitten, constant te horen krijgen dat ze niet voldoen, dat ze zelf schuld zijn aan hun eigen ontslag/verkrachting/man die te weinig in het huishouden doet etc., etc., kunnen terecht de hakken in het zand zetten als er nog iemand komt die alweer uitspraken doet die neerkomen op ‘vrouwen moeten beter hun best doen’. Het moet een keer ophouden met al die verwijten. Ga weg!

Bovendien kan een zoveelste oproep aan vrouwen ervoor zorgen, dat alle andere partijen die deel uitmaken van het probleem, lekker achterover blijven leunen:

Ms. Sandberg “does what too many successful women before her have done: blaming other women for not trying hard enough,” wrote Avivah Wittenberg-Cox, a consultant who works with companies to improve their gender balance, after watching a video of Ms. Sandberg speaking on the topic at the World Economic Forum in Davos last month. “Every resistant man on the planet will be able to quote her” saying that women simply must become more ambitious, Ms. Cox continued. (Ms. Sandberg writes that she focuses on internal barriers because the external ones get more attention.)

Daarnaast plaatsen sommigen de voorbarige kritiek in een bredere context:

Feminist icon Gloria Steinem, whom Ms. Sandberg thanks in the acknowledgements and cites as inspiration, praises Lean In on her Facebook page, saying that it “addresses internalized oppression, opposes external barriers that create it and urges women to support each other to fight both.” She adds that even the book’s critics “are making a deep if inadvertent point: Only in women is success viewed as a barrier to giving advice.”

Dit kan ook verklaren waarom zoveel kritiek op de inhoud van het boek, eigenlijk neerkomt op persoonlijke verwijten aan het adres van de auteur. Wat weet Sandberg nou van haar onderwerp af? Ze heeft teveel privileges, ze weet niks af van gewone vrouwen. Weg met dat succesvolle wijf, Sandberg moet haar mond houden. The Atlantic wijst er terecht op dat hier iets geks gebeurt:

Sandberg is an easy target: she is successful and extraordinarily rich and is preaching the power of personal ambition and overcoming professional barriers at a time when most Americans – including the high-gloss, Ivy League set – feel they are stomping through molasses to get ahead despite their most determined efforts. But how about commenting on the merits of her argument rather than her class? When was the last time people asked Warren Buffett if it was appropriate to talk about the tax bracket of his secretary? Or Bill Gates if it was appropriate for a billionaire to talk about entrenched global poverty? Or is talking to the really wealthy and the really poor okay, but talking to working-class people not?

Sandberg komt met haar boek zodoende terecht in een mijnenveld waar minachting voor vrouwen, angst voor succesvolle vrouwen, de spanning tussen individu en instituut, en diepgevoelde zelftwijfel zorgen voor een explosieve situatie. Het resultaat? The New Yorker spreekt van een heuse backlash.

Sandberg schaart zich hierdoor in een rijtje van vrouwen die bij voorbaat aangevallen worden om wat ze willen doen of zeggen. Activiste Anita Sarkeesian, die het plan opvatte een serie videofilmpjes te maken over stereotiepe vrouwbeelden in computerspelletjes, en bedolven werd onder haat. Actrice Ashley Judd, die mogelijk de politiek in gaat en er nu al van langs krijgt van conservatieven. Een samenleving die vrouwen in hun hok wil houden, rukt bij voorbaat al uit met hooivorken en brandende fakkels om die enge wijven het zwijgen op te leggen, nog voordat we weten wat ze zouden willen zeggen.

Geen wonder dat zoveel vrouwen wel drie keer nadenken voordat ze willen doen wat Sandberg adviseert. Publiekelijk zichtbaar zijn en ruimte claimen kan vrouwen op zoveel haat komen te staan, dat alleen de allersterksten het aankunnen. Dit mechanisme kun je niet bij vrouwen alleen neerleggen:

A culture where the only people able to contribute to the national conversation are thick-skinned, insensitive, white, straight males who can repel or ignore this ugly trench of abuse is not a culture any thinking person should want to live in.

De samenleving als geheel moet veiliger worden voor vrouwen, zodat zij zich vrijer kunnen bewegen en zich openlijker kunnen uiten. Want zoals de mentaliteit nu is, kunnen vrouwen het nooit goed doen. We zijn met ons allen verantwoordelijk om ervoor te zorgen dat vrouwen meer speelruimte krijgen. Op 11 maart zullen we zien of Sandberg dit element ook heeft meegenomen in haar analyse.