Tag Archives: Bimbocultuur

De Gereedschapskist: plaatjes bekijken

Stel dat je al jaren het blad Rolling Stone leest. Je hebt een stapeltje oude nummers liggen en denkt hmmmm, zal ik ze weggooien of bewaren. Bij het doornemen van de tijdschriften valt je opeens wat op. Mannen staan in serieuze poses volledig gekleed op de voorpagina. Is het echter een vrouw, dan staat ze half bloot op de cover. Wat gebeurt hier? Hoe zit dat? Sociologen uit de V.S. gingen covers tellen en analyseren en kwamen tot een paar inzichtgevende resultaten over de seksualisering van vrouwen.

Mary Nell Trautner en Erin Hatton, beiden werkzaam als assistent professor sociologie aan SUNY Buffalo, namen alle voorpagina’s van Rolling Stone in de periode november 1967 tot en met 2009 onder de loep. Zodra er een mens op stond, analyseerden Trautner en Hatton de foto aan de hand van criteria. Hoeveel kleding draagt de persoon, welke pose neemt hij/zij aan, hoe ‘sexy’ is het beeld – mond open in een porno pruilmondje is een punt, lippen ontspannen op elkaar in een glimlach is neutraal, etc.

Deze manier van turven levert een beschrijving op van de seksualisering in de beeldvorming. En wat blijkt? Rolling Stone hanteert een beeldvorming waarbij mannen geheel gekleed en krachtig op de foto staan, terwijl vrouwen als sexy stoeipoezen voorgesteld worden. In 43 jaar tijd komen mannen in slechts 2% van de gevallen supergeseksualiseerd op de foto. In 83% van de gevallen was er niets sexy’s te bekennen. De mannen zijn serieus, of worden afgebeeld in een normale context.

Bij vrouwen daarentegen is er in ruim driekwart van de gevallen juist sprake van een behoorlijke mate van seksualisering. Vooral vanaf de jaren tachtig stijgt het aantal extreem geseksualiseerde afbeeldingen. Vrouwen likken halfbloot suggestief aan een ijsje, of liggen op  een lap rode stof, slechts bedekt door een gitaar. Een foto van een vrouw zonder sexy element is praktisch niet te vinden.

En heej, verrassing: niet alleen Rolling Stone doet dat. Dit patroon treedt ook op in stripboeken. Batman geheel gekleed, rechtop staand, met een ernstige uitdrukking op zijn gezicht, terwijl Catwoman in pornoposes over de pagina’s kronkelt, gekleed in een zodanig strak zwart leren fetishpakje dat er op zijn minst een borst uit floept. Videospelletjes dan? Daar hebben we ze weer. Geheel geklede mannen in krachtige poses, vrouwen als afhankelijke seksobjecten:

Female video game characters tend to suffer from a particularly extreme manifestation of the male gaze[14] — even when not serving the male characters (be it as a plot devicereward, or something else), “the woman” will virtually always find herself serving the male players through the systematic enforcement of sex appeal,[15][16] with rarely much regard to how gratuitous, out-of-place or out-of-character such appeal might be (e.g. high heels in armed combat).

Zulke beeldvorming is geen toeval. Het is een patroon wat je kunt zien als je het wilt zien. Je kunt het tellen, en je kunt er conclusies uit trekken. Bijvoorbeeld dat dit een gevolg is van een cultuur waarin mannen de dominante groep zijn, degene die privileges hebben:

Male privilege – again – is about what men can expect as the default setting for society. A man isn’t going to have everything about him filtered through the prism of his gender first. […]  if he fails at a job, it’s not going to be extrapolated that all men are unfit for that job. A man who’s strong-willed or aggressive won’t be denigrated for it, nor are men socialized to “go along to get along”. A man can expect to have his opinion considered, not dismissed out of hand because of his sex. When paired with a woman who’s of equal status, the man can expect that most of the world will assume that he’s the one in charge. And, critically, a man doesn’t have to continually view the world through the lens of potential violence and sexual assault.

Enzovoorts. In die cultuur hebben vrouwen pech. Neem computerspelletjes:

the vast majority of female characters are sexual objects. If a girl wants to see herself represented in video games, she better get used to the idea of being the prize at the bottom of the cereal box. If she wants to see herself as a main character, then it’s time to get ready for a parade of candyfloss costumes where nipple slips are only prevented by violating the laws of physics. The number of games with competent female protagonists who wear more than the Victoria’s Secret Angels are few and far between.

Zo kun je een heleboel interessante inzichten opdoen aan de hand van leuke onderwerpen zoals stripverhalen, populaire tijdschriften en computerspelletjes. En het mooie is: ook jij kunt dat. Je hoeft alleen maar te kijken naar wat je om je heen ziet, en de beelden te analyseren. Trek vervolgens je eigen conclusies.

PS: er zijn inmiddels onderzoeksresultaten dat de geseksualiseerde beeldvorming rondom vrouwen ertoe leidt dat mannen die daar gevoelig voor zijn – seksisten bijvoorbeeld – vrouwen daarna nog sneller beschouwen als voorwerpen, in plaats van als denkende en voelende mensen. Dat geeft te denken…..

DC Comics krijgt klop van lezers

DC Comics heeft het verpest bij grote groepen lezers. Het Amerikaanse concern publiceert nieuwe reeksen superheldenstrips. De vrouwelijke personages komen daarin echter op een manier aan bod die zelfs een zevenjarige ziet als problematisch. Het lijkt vooral te draaien om hun borsten en billen en met hoeveel mannelijke personages ze de koffer induiken. Dat lijkt heel bevrijdend, maar is eigenlijk seksisme ten top. Zoals comics criticus Andrew Wheeler samenvat‘let me empower myself for your pleasure, master’.

Dit is hoe DC Comics een mannelijke held afbeeldt, en een vrouwelijke. Bedankt, heren!

DC Comics publiceert sinds afgelopen september 52 nieuwe series, waarin de verhalen van superhelden zoals Batman en Catwoman een geheel nieuwe doorstart krijgen. Superman deelt opeens het bed met Wonder Woman, helden uit verschillende series komen bij elkaar in één nieuw verhaal, sommige helden verdwijnen en andere personages, die eerst aan de zijlijn stonden, krijgen de hoofdrol in een geheel nieuwe reeks.

Bij al die veranderingen valt het lezers steeds meer op dat veel superheldinnen er heel slecht vanaf komen. De tekenaars beelden Catwoman bijvoorbeeld pagina’s lang af zonder hoofd. De plaatjes zoemen alleen in op haar borsten, benen en billen. Komt ze eindelijk in beeld, dan valt haar borst uit haar strakke pakje. Deze behandeling reserveren de makers alleen voor Catwoman (en haar vrouwelijke collega’s). Batman (en met hem de andere heren) verschijnt op een stoere manier in beeld en mag zijn kleren gewoon aanhouden, om maar eens een voorbeeld te noemen.

Een ander, in Nederland minder bekend personage, genaamd Starfire, was vanouds een buitenaardse vrouw die de zwakkeren beschermde en een loyale bondgenoot was van andere helden. In het nieuwe verhaal verliest ze haar geheugen en doet niet meer dan halfbloot poseren voor mannen en ze meenemen om seks mee te hebben.

Starfire poseert als pornoster.

Die kritiek levert de nodige tegenreacties op. Zoals ‘als je het niet leuk vindt, lees je die strips toch gewoon niet?’ Of ‘tsja, weet je, zo is het altijd al geweest, dus waar maak je je druk om’. Ms Snarky fileert dat soort logisch klinkende, maar in wezen seksistische redenaties. Het komt allemaal neer op hou toch gewoon je kop, en dat gaat anno 2011 niet meer lukken, schrijft ze:

the underlying message is that all us hysterical women are just freaking out for no reason. What we just don’t understand is that men like what they like, and so we have to smile and put up with a little objectification now and then if we’re going to be comic book readers. You know what? No. I am sick and tired of being told that what I want and need from my comics comes second to what men want to read.

DC Comics begint langzaam door te krijgen dat ze een enorme marketingblunder begaan door lezeressen zo van zichzelf te vervreemden. Het is op de lange termijn geen winstgevende strategie om alles te richten op louter jongemannen van 18 tot 34 jaar en alle andere mensen links te laten liggen. Het bedrijf  beloofde zodoende onlangs meer vrouwen op te nemen in de teams tekenaars en scenaristen die de nieuwe series produceren. En in Engeland lanceerde DC Comics een nieuw magazine, Minx, specifiek gericht op de vrouwelijke lezers van comics.

Of dat voldoende is zal moeten blijken. De albums die nu op de markt komen hebben nog niet kunnen profiteren van meer vrouwen aan de tekentafel. Het seksisme druipt er nog steeds vanaf. Eén ding is zeker: DC Comics viel door de mand, en talloze lezers, weblogs en andere media houden scherp in de gaten hoe het verder gaat met de vrouwelijke personages in de superheldenstrips van dit bedrijf.

Voor een meer diepgravende analyse van het probleem van de zogenaamd bevrijde sexy vrouwen, zie Ariel Levy met haar uitstekende boek Opkomst van de Bimbocultuur. Of Living Dolls, van Natasha Walter.

Ariel Levy fileert het Italië van Berlusconi

Italië? Sinds Berlusconi staat het land bekend om z’n Bunga Bunga party’s en televisieprogramma’s vol halfnaakte vrouwen, die niet mogen praten, maar wel wulps met hun kont mogen zwaaien. Hoe kon dat gebeuren? En hoe beïnvloedt die cultuur mannen en vrouwen? Ariel Levy bezocht het land en schreef een lange reportage voor de New Yorker over de situatie die ze aantrof.

Ariel Levy was in 2010 te gast op een festival van The New Yorker.

Het is een typisch voorbeeld van onderzoeksjournalistiek: uitgebreid, gedetailleerd, en met een mooie analyse van de aantrekkingskracht van Berlusconi:

The sense that Berlusconi is just a natural man, one who happens to be exceptionally good at being male, has been an enormous part of his success. Throughout his career—as a singer on cruise ships, as a real-estate developer, as a media magnate, and, finally, as a politician—he has convinced Italians that he is someone they can both relate to and aspire to be like. Many men still feel that he is being attacked for being irresistible to women (which they would like to be) and plainly human, susceptible to sin (just like them). “He’s on the same wavelength as people,” one of Berlusconi’s friends told me. “He laughs when they laugh.”

Levy weet waar ze over schrijft. Ze is onder andere de auteur van ‘Female Chauvinist Pigs – de opkomst van de bimbocultuur’. Als je ergens een bimbocultuur aantreft is het wel in Italië. De reportage in de New Yorker kun je beschouwen als een soort journalistiek vervolg op haar boek. Dezelfde thema’s komen terug: de vrouw als object, fake in je kracht staan met paaldansen, en de seksualisering van vrouwenlichamen.

Italiaanse vrouwen beginnen schoon genoeg te krijgen van deze cultuur. Uit de reportage van Levy blijkt dat ze steeds minder waardering hebben voor Berlusconi, één van de belangrijkste aanjagers van de bimbocultuur. En ze beginnen in verzet te komen. Dat verzet brak openlijk uit met de online publicatie van videopamflet ‘Il cuerpo delle donne’ van Lorella Zanardo, een vlijmscherpe analyse van het beeld van de vrouw in de televisieprogramma’s van Berlusconi.

De protestgolf bereikte een voorlopig hoogtepunt in februari van dit jaar, toen meer dan een miljoen mannen en vrouwen in Rome en andere steden de straat opgingen om te protesteren tegen de reducering van de vrouw tot lustobject. Onder andere de auteur Umberto Eco sprak de menigte toe.

Kortom, interessante ontwikkelingen, die in de Nederlandse media niet altijd de aandacht krijgen die ze verdienen. Gelukkig hebben we dan nog buitenlandse media, zoals de New Yorker. De Zesde Clan verwijst je graag door naar Levy’s artikel voor het hele verhaal.

Wollstonecraft blijkt verrassend modern, deel 1

Wie had dat ooit gedacht. De aanklacht tegen de bimbocultuur en de manier waarop de samenleving vrouwen stimuleert om al hun aandacht te richten op hun lijf en of ze mooi of niet mooi zijn. Zorgen om de financiële afhankelijkheid van vrouwen. De oproep om een goede opleiding te volgen en de rede te ontwikkelen. Het komt allemaal voor in A Vindication of the Rights of Women van Mary Wollstonecraft. De manier waarop haar essay in 1792 ontvangen werd, verschilt ook in niets van de manier waarop feministen er vandaag de dag van langs krijgen als ze hun mond open doen. Tijdgenoten vonden haar een bitch en negeerden haar werk.

Mary Wollstonecraft, voorloopster van Joke Smit en Ariel Levy.

Kortom, Wollstonecraft blijkt verrassend modern. En revolutionair. Want wat ze wil is niks meer en niks minder dan een sociale omwenteling. Vrouwen moeten vrijheid krijgen, onafhankelijk van mannen worden, leren, hun kwaliteiten ontdekken en op die manier de rede verwerven. Pas als ze op die manier zichzelf gevonden hebben, kunnen ze met opgeheven hoofd een bestaan opbouwen.

Goede relaties met mannen maken daar zeker deel van uit, schrijft Wollstonecraft. Het gaat vrouwen er niet om de machtsverhoudingen om te keren. Dat eerst mannen vrouwen domineren en daarna vrouwen de mannen. Nee, stelt ze haar lezers gerust. Vrouwen moeten vrijheid krijgen om hun eigen plek in te nemen en vandaaruit een waardevolle bijdrage te leveren aan de maatschappij. Zolang dat niet is gebeurd, zijn discussies over de minderwaardigheid van vrouwen niet relevant. We kennen vrouwen immers niet en weten niet wat ze kunnen, omdat ze nu een slavenbestaan leiden.

Dat is een boodschap die in de kern nog steeds actueel is. Veel van de schaduwkanten van het leven in 1792 bestaan nu namelijk nog steeds. Wollstonecraft bekritiseerde de positie van vrouwen in haar tijd. Ze noemt met name de afhankelijkheid van mannen, niet alleen financieel maar ook juridisch. Zo gauw een vrouw trouwde bestond ze voor de wet niet meer als persoon. En waar mannen voorbereid werden voor het leven, een beroep leerden, en wat van de wereld te zien kregen, bestond er voor vrouwen maar één project: het huwelijk. En in het verlengde daarvan: haar uiterlijk. Want de enige manier om invloed te krijgen was mannen voor haar karretje spannen, en dat lukte alleen als ze hen kon betoveren met haar uiterlijk. Wollstonecraft noemt dit slavernij. Hoe kun je een mens worden, als je positie afhangt van de goedkeuring en het geld van mannen?  

Anno nu ziet de wettelijke positie van vrouwen er een stuk beter uit. Nederland maakte de vrouw in de jaren vijftig handelingsbekwaam  en schrapte de man als hoofd van het gezin in 1971 uit de boeken. Vrouwen mogen naar de universiteit. De meeste beroepen staan voor hen open. Desondanks zijn oude tradities taai en is de vraag die Wollstonecraft stelde nog steeds actueel. Want veel vrouwen zijn nog steeds voor hun positie afhankelijk van het geld en de goedkeuring van mannen. Anno nu is in Nederland bijna de helft van de vrouwen nog steeds financieel afhankelijk van een man, of familie. Zelfs met als maatstaf het niveau van een uitkering kunnen ze niet op eigen benen staan. Gaat het mis met hun relatie, dan komen ze al snel in de problemen.

Daarnaast is hét project van de meeste vrouwen nog steeds mooi zijn en een man aan de haak slaan. Mooi zijn betekent tegenwoordig wat anders dan in 1792, maar de norm is even rigide. Anno nu is het credo ‘jong, slank en strak’. Zie de vloedgolf aan reclames voor Weight Watchers, Special K dieetplan, Modifast, noem maar op, waar we nu na de kerstvakantie mee overspoeld worden.

Slank en strak is echter tegenwoordig niet meer genoeg. Wil je status verwerven en door mannen op handen gedragen worden, dan moet je laten zien dat je geen preutse trut bent. Dat je gezellig meedoet. Ook al betekent dit dat je in een nat t-shirt moet paaldansen, of in een vakantieoord met een stel Hagenezen op televisie moet droogneuken in de badkamer. Ariel Levy schreef een heel boek over die bimbocultuur.

Ook reclamemakers zijn er als de kippen bij om jongens en meisjes al vroeg te leren hoe de wereld in elkaar zit. Jongens leren dat ze moeten vechten en bouwen, gebruikmakend van speelgoed zoals zwaarden, auto’s, technisch lego en gewelddadige spelletjes. Meisjes leren dat ze mooi moeten zijn en later het huishouden moeten doen. Voor hen zijn er prinsessenjurkjes, babypoppen en een roze schoonmaaktrolley.

Het uit zich allemaal op een wat andere manier dan ruim twee eeuwen geleden, maar de essentie van de hokjes waar mannen en vrouwen in worden gepropt, blijkt hetzelfde. Niet zo vreemd, want de sociale omwenteling waar Wollstonecraft voor pleitte heeft nog steeds niet plaatsgevonden. Helaas.

Wollstonecraft een genie? De Zesde Clan vindt van wel. Een heilige, boven alle kritiek verheven? Nee, ze was een mens en een product van haar tijd. Binnenkort deel 2 met de kritische kanttekeningen. Maar tot die tijd: gun jezelf een kijkje in de keuken van een feministe van het eerste uur. ‘Omdat je het waard bent’ 😉

Bimbocultuur, nu ook in Zuid Afrika

Ariel Levy noemde het de Bimbocultuur: een samenleving waar de vrouw als seksobject zo vanzelfsprekend is geworden, dat vrouwen zelf ook gaan denken dat macht gelijk staat aan seksuele aantrekkingskracht. Dus omarmen ze Playboy, doen ze gewillig mee aan natte t-shirt wedstrijden en dansen ze topless op de bar. Het is een cultuur die niet beperkt blijft tot rijke westerse landen, toont AllAfrica aan in een reportage over Zuid Afrika. Daar houdt zakenman Kenny Kunene de gemoederen ernstig bezig na een verjaardagsfeestje met halfnaakt modellen.

Kenny Kunene leefde zich uit met vijf modellen.

Kenny Kunene is een beroemdheid in Zuid Afrika. Hij vergaarde een fortuin en houdt er sindsdien een nogal opzichtige levensstijl op na. Ook zijn veertigste verjaardag besloot hij te vieren op een manier die de aandacht wel móest trekken. Als onderdeel van de festiviteiten ter waarde van 700.000 Rand huurde hij vijf modellen in. Hij liet hen rondparaderen in lingerie, of louter bodypaint, en liet één van de vrouwen halfnaakt liggen zodat hij sushi vanaf haar blote buik kon eten.

Dit feestje trok zoveel aandacht dat zelfs een vakbond zich in het debat mengde. Volgens Zwelinzima Vavi van de Congress of South African Trade Unions spuugde Kunene in het gezicht van de arme bevolking van Zuid-Afrika door zoveel geld zo publiekelijk uit te geven. Kunene sloeg al even publiekelijk terug met een open brief in de kranten. Hij rechtvaardigde zijn feestje als volgt:

You remind me of what it felt like to live under apartheid: you are telling me, a black man, what I can and cannot do with my life,” he said. “You are narrow-minded and still think that it’s a sin for black people to drive sports cars or be millionaires at a young age. You make my stomach turn.”

Kortom, apartheid en ras als wapens in de woordenstrijd. Maar AllAfrica neemt daar geen genoegen mee. Waar blijven de vrouwen, vraagt journaliste Jennifer Ellen Lewis zich af. Geen woord over de manier waarop zij gebruikt werden, als onderbord voor sushi en statusverhogende trofee. Volgens Lewis lijkt de discussie tussen Kunene en Vavi nog het meest op de manier waarop jongens hun bezittingen aan elkaar tonen. Kijk, mijn brandweerauto is groter dan de jouwe. Met vrouwen als gewoon een van de vele dingen waar je mee kunt pochen.

Waarop precies dezelfde discussie begint die Ariel Levy zo mooi analyseerde in haar boek over de Bimbocultuur. Wanneer bepaalt een vrouw uit vrije wil, vanuit haar eigen interesses en voorkeuren, hoe ze zich presenteert? Als dat inhoudt dat ze halfnaakt als sushibord fungeert, is dat dan iets wat ze echt zelf leuk vindt of is ze dan alleen bezig zich te conformeren aan een dominante cultuur?  Of doet ze dit omdat ze gekocht is door een rijke man die wil pochen met zijn weelde? Wat zegt zo’n manier van doen over de manier waarop mannen en vrouwen met elkaar omgaan?

Helaas maakt dit hele genderaspect geen deel uit van het in Zuid-Afrika opgelaaide debat. AllAfrica:

Based on the attitudes expressed by both Kunene and Vavi, discourse such as the above is so far off their radar that a man can argue in favour of his wealth by mentioning champagne and fancy cars, while neglecting to see the women that were literally bought via the same funds. The rights of women amidst this cheesy ersatz opulence are so far gone, that there is no recognition by either men that the women, or their rights, even existed.

Ariel Levy heeft nog een hoop werk te doen….