Tag Archives: beeldvorming

Weldenkende mensen pleiten voor diversiteit in computerspelletjes

Vrouwelijke personages in computerspelletjes lijken slechts één verschijningsvorm te hebben: superlank, maar wel sexy en met grote borsten. Aanranding in games is geen probleem of wordt zelfs aangemoedigd. Je zou hopen dat deze situatie anno 2018 verdwenen was, maar nee. Hoogstwaarschijnlijk omdat uit onderzoek blijkt dat de dominante bedrijven die games produceren, het domein zijn van blanke en in mindere mate Aziatische mannen. De urgentie ontbreekt zodoende. Wil je verandering, dan moet dat van buitenaf komen. Van andere bedrijven, en van spelers, waaronder steeds meer vrouwen.

Eerst wat feiten. Een analyse van nieuwe ”grote” games gepresenteerd op vakbeurs E3, wijst uit dat slechts 8% een vrouwelijke hoofdpersoon kent. Dit percentage schommelde in de voorgaande jaren ook al tussen de 7 en 9 procent, oftewel de boel stagneert al tijden. De enige reden daarvoor is angst, gebaseerd op vooroordelen. Een beetje zoals de mythe dat een vrouwelijke hoofdpersoon in een film vergif is voor succes in de bioscoop, grondig onderuit gehaald als je feiten bekijkt – sterker nog, cijfers tonen aan dat films met vrouwen in de hoofdrollen juist meer succes hebben.

Met mannelijke hoofdpersonen hebben bedrijven geen probleem. Een kwart, 24%, van de games draait om een man en geeft de speler geen keuze in sekse. De enige lichte verbetering zit bij de games die de speler laten kiezen of ze een mannelijk of vrouwelijk personage als held/in nemen. In trailers laten grote ontwikkelaars zoals Ubisoft steeds vaker naast de man ook het vrouwelijke personage zien. Dat vergroot de kans dat een speler inderdaad voor de vrouwelijke variant kiest, want de meesten doen dat niet. Bij Mass Effect koos bijvoorbeeld slechts 18% van de spelers voor de vrouwelijke hoofdpersoon.

Waar de dominante bedrijven vrolijk door gaan met blanke mannen voorop stellen, komt diversiteit van buiten- en van onderaf. Zogenaamde indie-bedrijven, kleinere ontwikkelaars die buiten de paar dominante kolossen opereren, kennen meer diversiteit in hun personeelsbestand en maken games die ook veel diverser zijn. Sterker nog, soms zijn de games ronduit activistisch. Zoals Hair Nah, een game waarbij je een zwarte vrouw speelt die moet voorkomen dat wildvreemde mensen aan haar haar zitten:

The web game, created by designer Momo Pixel, went viral in November, and allows users, as a black woman named Aeva, to fend off a swarm of incoming white hands trying to touch her hair. As Pixel told Newsweek in November, “It’s literally happened to every black girl I’ve met….Working on this game was such a breath of fresh air because finally I get to tell you, ‘No, stop touching me,’ before it happens—and in the most fun, chill, hilarious way.”

Een ander, iets ouder voorbeeld, is Decisions that Matter, eveneens gemaakt door een vrouwelijke ontwerper. Deze game gaat in op seksueel geweld en beschikt over een knop waarmee je spelsituaties direct kunt stopzetten als het te dichtbij komt voor een speler.

Ook vrouwen algemeen roeren zich meer en meer om te pleiten voor diversiteit.  Eén van de vrouwen die al jaren aan de weg timmert op dat gebied is Anita Sarkeesian van Feminist Frequency. In haar Youtube video’s analyseert ze haarscherp wat er gebeurt met vrouwen in games en pleit voor meer diversiteit:

Daarnaast hield organisatie Women in Games in juli 2018 een succesvol congres in Italië om zich te beraden op de situatie.

Beeldvorming lijkt triviaal, maar dat is het niet. Wat je keer op keer herhaalt ziet in fictie en fantasie, heeft effect op mensen:

The ultimate takeaway is that the lack of diverse body types isn’t just a wasted artistic opportunity, but an actively dangerous reinforcement of the idea that women become less valuable if they’re larger, older, or simply different from this template.

Dat geldt dubbel voor jongeren die nog verder moeten opgroeien en al doende en ziend leren wat ‘normaal’ is en wat niet – zie dit onderzoek, bijvoorbeeld. Van seksobjecten op het scherm en mannelijke hoofdpersonen dominant in de marketing, is het vervolgens maar een kleine stap om meisjes en vrouwen in de echte wereld vijandig te behandelen. Zo wijst onderzoek uit dat eenderde van de vrouwelijke gamers discriminatie tegenkomt en dat 32% te maken kreeg met seksuele intimidatie.

Als games stelselmatig één bevolkingsgroep voorrang geven en alles inrichten zodat hun fantasie wordt geprikkeld, ga je daar aan wennen. Als een ontwikkelaar vervolgens vrouwen een grotere rol laat spelen, is het gejank niet van de lucht. Zo schoten jongens en mannen massaal in een kramp toen Battlefield V vrouwelijke militairen toonde – geheel accuraat, want vrouwen speelden altijd een rol in veldslagen en oorlogen.

Ontwikkelaar DICE gaf geen krimp en liet dit deel van de fans weten dat de vrouwelijke militairen blijven:

“The Battlefield sandbox has always been about playing the way you want,” he concludes. This sometimes means offering fantastical experiences that are neither realistic nor historically accurate, “like attempting to fit three players on a galloping horse, with flamethrowers,” writes Gabrielson. “With BFV you also get the chance to play as who you want. This is #everyonesbattlefield.”

Dat is een houding waar meer ontwikkelaars een voorbeeld aan kunnen nemen. Natuurlijk gaan mensen met onverdiende privileges protesteren als hun speeltje afgepakt wordt en ze moeten delen met andere mensen. Dat heet volwassen worden en daar moeten deze mensen mee leren dealen. Verandering gaat in kleine stapjes, maar ze komen er. Als we maar blijven duwen, trekken, bekritiseren, belonen en goede voorbeelden geven.

Mannenliteratuur vertekent het vrouwbeeld

Onderzoek op basis van duizenden romans over een periode van 200 jaar wijst uit, dat mannelijke auteurs vrouwen meestal niet zien staan. Ze geven vrouwelijke personages maximaal dertig procent van de ruimte – meestal minder. Er zit geen vooruitgang in: mannelijke auteurs uit de Victoriaanse tijd schreven zelfs vaker over vrouwen dan nu. Dit draagt bij aan beeldvorming waarbij we de wereld zien door de ogen van mannen. Slecht nieuws voor vrouwen. Die zien zichzelf nauwelijks terug in verhalen, of worden geconfronteerd met gaslighting.

Gaslighting is een term voor een vorm van psychologische ondermijning. Door een genderbril bekeken: mannen die vrouwen aan zichzelf laten twijfelen door hen constant te vertellen dat ze niet weten wat ze weten, niet voelen wat ze voelen, dat ze zich dingen inbeelden, overreageren, slechte intenties hebben. Zie voor een Nederlands voorbeeld de SF serie Missie Aarde, waarin haar mannelijke collega’s het enige vrouwelijke bemanningslid van een ruimteschip mentaal door de mangel halen, net zolang totdat ze zelf ook gaat geloven in bepaalde vrouwvijandige mythes.

Sarah Churchwell schrijft in een mooi essay dat mannelijke auteurs in hun romans vaak terugvallen op gaslighting van vrouwen via vrouwelijke personages. Ze definiëren de wereld zoals hen dat als man goed uitkomt en reduceren vrouwen tot hysterische domme karikaturen en/of hulpjes van de man. Hun verwrongen vrouwbeeld steekt in verhevigde mate de kop op tijdens periodes, waarin vrouwen in het openbare leven protesteren tegen hun tweederangs status en meer ruimte opeisen. Dat levert bijvoorbeeld personages op die zichzelf feministisch noemen maar de mannelijke held tegeljkertijd op een vernederende manier dwingen om zittend te plassen, beschrijft Churchwell. Huuuu, enge feministen….

Die literaire traditie levert vooral verliezers op, signaleert Churchwell. Verhalen hebben effecten op mensen. Mannen verliezen iets als ze niet lezen of alleen boeken kiezen van mannen, over stoere mannen die oorlog voeren en sexy vrouwen veroveren. Lezeressen vervallen in een totaal gevoel van vervreemding als ze vooral verhalen lezen waarin ze niet voorkomen, of waarin de enige rol die is van een bordkartonnen hatelijk stereotype. De standaard canon vol boeken van blanke mannen die vrouwen negeren of vertekend weergeven is zodoende vooral een lijst van boeken die geen vrouw zou moeten willen lezen. (Tenzij je als schrijfster een studie van hun seksisme wil maken, om de vrouwenhaat daarna te ontmantelen in je eigen romans).

Daarnaast heeft het ook psychologische effecten op schrijfsters, als onze cultuur de beeldvorming uit de kokers van mannen aanneemt voor neutraal en universeel:

Here’s playwright Alison Croggon on the effect such bias can have on the confidence of a writer: “The woman who begins with talent but who finds herself struggling to gain notice simply because she is a woman, can find her ambitions dwindling, her possibilities shrunken, in a continually amplifying feedback loop. Just as success breeds confidence, so the lack of it breeds uncertainty. If millions of reinforcing signals say a woman’s work is less significant, something will eventually begin to stick. This kind of intensifying feedback, which begins at birth, is very difficult to track and even more difficult to combat.”

Dat verzet is echter broodnodig om de dominante beeldvorming te veranderen. Gelukkig komt de zaak steeds meer in beweging. Onderzoeken zoals VIDA tonen in overduidelijke cijfers aan dat het werk van mannen nog steeds onevenredig veel aandacht krijgt in literaire media. Dat leidt tot bewustwording en debat, met hier en daar een verbetering. Vrouwelijke auteurs zoeken ook steeds vaker zelf hun weg, waarbij internet en sociale media zeer behulpzame kanalen zijn. En er kwamen campagnes zoals Lees Vrouwen. In inspirerende artikelen vertellen lezers hoe ze hun leesgewoonten aanpasten en ruimte maakten voor verhalen  van en vaak ook over vrouwen. Churchwell juicht deze ontwikkelingen toe. Het vormt een noodzakelijk cultureel tegenwicht en biedt mogelijkheden om onszelf anders te laten kijken en denken.

Verder lezen: Zie voor de mannelijke dominantie in de Nederlandse literatuur de bevindingen van de Lezeres des Vaderlands. In haar artikelen duikt ze ook regelmatig in de inhoud van romans en zie je dat vrouwelijke personages er ook in Nederland bekaaid vanaf komen. Zoek je geloofwaardige vrouwelijke personages, dan moet je bij de schrijfsters zijn, want hun mannelijke collega’s blijven steken in slachtoffers of hoeren. Zie verder een artikel over de vooroordelen rond hun werk, waar schrijfsters nog steeds mee geconfronteerd worden. Of deze mooie beschouwing van auteur Niña Weijers, of deze analyse van Sanne van Oosten, of dit artikel over de manier waarop ons literatuuronderwijs vrouwen buiten sluit. Kortom nog genoeg werk te doen….

Winnie Mandela leed onder vooroordelen

Zeg ‘Winnie Mandela’ en vaak volgen dan instinctieve negatieve waardeoordelen over een moordzuchtige enge vrouw. Nelson, de held. Winnie, de Lady Macbeth. Nelson, de president, Winnie, de oorlogszuchtige feeks. Hij de majestueuze Nobelprijswinnaar. Zij de gevallen vrouw. Nelson de heilige. Winnie de zondares. Opvallend, die scherpe scheiden tussen Hij is Goed en Zij is Slecht. De negativiteit neemt in de media zulke vormen aan dat allerlei groepen en personen in Zuid Afrika inmiddels luid protesteren tegen de berichtgeving rond haar overlijden op 81-jarige leeftijd.

Deze beeldvorming treft sowieso opvallend veel vrouwen die invloed en/of macht krijgen en zich niet houden aan de drie K’s (Kinderen, Keuken, Kerk). Andere voorbeelden zijn Keizerin Cixi, die werd afgeschilderd als een seksbeluste moordenares, en Hillary Clinton, routinematig neergesabeld als een kille carrierebitch, veelal door mannelijke journalisten die daarna in de #metoo beweging ontmaskerd werden als seksistische aanranders.

Winnie Mandela heeft als bijkomende handicap haar huidskleur. Als Winnie blank was geweest, zou haar persoon niet ter discussie staan, vat Afua Hirsch dit laatste punt samen:

We are tolerant about people who regarded the working classes as an abomination (Wellington), the transatlantic slave trade as a good idea (Nelson) or Indians as repulsive (Churchill), because we think the ends – defeating Napoleon or Hitler – justified the means. Winnie Madikizela-Mandela, as the press coverage of her death this week shows, is not entitled to the same rose-tinted eulogy as our white British men. She is “controversial” and a “bully”.

Winnie opereerde niet alleen in een racistische omgeving, maar ook in een patriarchale. Afropolitan noemt seksisme de achilleshiel van het land, en Winnie leed daaronder. Ze had stil thuis moeten zitten als de vrouw van, in plaats van kritiek te uiten en de belangen van de arme zwarte bevolking te verdedigen. Ze protesteerde en oefende politieke invloed uit. Documentairemaakster Pascale Lamche probeerde haar onlangs nog eerherstel te geven, omdat de activiste naar haar mening straf kreeg voor deze openbare rol. In haar film Winnie belicht ze allerlei kanten die anders verdwijnen in de golf van hatelijke kritiek.

Kortom, lees je de overlijdensberichten, let dan even kritisch op wie kritiek heeft en waarop ze die kritiek baseren. Schrijven ze aantijgingen uit de tijd van het Apartheidsregime over, of hebben ze het over bewezen feiten? Als er een bewezen feit is, zou een mannelijke vrijheidsstrijder net zoveel kritiek krijgen? Als er woorden vallen zoals bloeddorstig, bitcherig, ex-vrouw van, en varianten op ‘huuuuu eng’, dan weet je zéker dat je van doen hebt met iemand die sterke vrouwen terug in hun hok wil knuppelen. Maar zoals Hirsch schrijft:

Peaceful protest did not end apartheid: it took revolutionaries. And it shouldn’t be difficult to choose between a system of racial supremacy and a person who helped overthrow it.

Winnie Mandela krijgt op 4 april een staatsbegrafenis.

Mad Max genereert nieuw feministisch internet meme

Het moest er natuurlijk van komen: nadat enkele opgewonden mannen de film Mad Max: Fury Road uitriepen tot feministische propaganda, verscheen uiteraard een Mad Max internet meme om de daad bij het woord te voegen. De makers geven een radicaal antwoord op veelgehoorde ellende, zoals eeuwige twijfel aan de integriteit van vrouwen die aangeven dat ze het slachtoffer zijn van seksueel misbruik. Mad Max weet wel beter:

Of de stelselmatige ondermijning van de leiderschapskwaliteiten van vrouwen. Mad Max heeft totaal geen probleem met het feit dat Furiosa de uiteindelijke beslissingen neemt:

Machtsstrijd? Tweespalt? Nee hoor, man en vrouw kunnen perfect samenwerken:

Want Max herkent en erkent kwaliteit in een vrouw:

De inspiratie voor dit meme komt van ‘Feminist Ryan Gosling‘. Charmante foto’s van deze acteur doen al jaren de ronde op internet, vergezeld met olijk verwoorde klassiekers uit de feministische theorievorming. Zoals structurele vrouwendiscriminatie op de werkvloer:

Er vond zelfs onderzoek plaats naar de invloed van Feminist Ryan Gosling. Het zou mannen in ongeveer 10% van de gevallen helpen om feministische ideeën eerder te accepteren. Al snel kwam er kritiek op de onderzoeksmethode, maar dit laat onverlet dat sociale media invloed uitoefenen op de houding en het gedrag van consumenten. Dus wie weet.

Welke je leuker vindt hangt af van je persoonlijke smaak. Zelf vind ik Gosling best ok. Maar de Mad Max meme heeft mooiere explosies:

Leve Mad Max!

 

Tim Hunt, dank voor deze prachtige kans om de beeldvorming over wetenschappers bij te stellen!

Tim Hunt, dank je wel! Als Nobelprijswinnaar met status in de maatschappij, sloeg je in het openbaar seksistische taal uit over vrouwelijke collega’s. Prompt kwam er een tegenreactie op gang. Inmiddels overspoelen wetenschapsters Twitter en andere sociale media met foto’s van zichzelf, terwijl ze werken in het veld en in laboratoria. Die beelden doorbreken het automatisme van ‘wetenschapper = blanke man in een witte jas’. En dat is goud waard.

Beeldvorming lijkt iets abstracts, maar wat mensen denken heeft grote gevolgen in de praktijk. Als ‘intellect’ ‘genie’ en ‘wetenschapper’ synoniem is voor ‘man’, komen vrouwen op achterstand te staan. De man is de norm, en die standaard mannen nemen vooral andere mannen aan, want dan klopt het plaatje. Vrouwen wijken af. Zij zijn rare jankerige wijven die vooral problemen veroorzaken in het harmonieuze mannenparadijs.

Dit probleem speelt breed, ook in Nederland. Hij is de hoogleraar, zij ‘de jongedame’. Vier Leidse hoogleraren (v) hebben hier genoeg van en richtten een platform op. Met Athena’s Angels willen ze stereotypen doorbreken en vrouwen een steun in de rug geven. Iedereen kan misstanden melden onder de noemer Angel Alerts, om advies vragen en uiteraard kennis nemen van de feiten.

Hard nodig. De uitspraken van Tim Hunt passen in een lange seksistische traditie die maakt dat vrouwen de wetenschap verlaten. Hij zei het volgende:

“Drie dingen gebeuren als zij in het lab zijn. Jij wordt verliefd op hen, zij worden verliefd op jou en als je kritiek op ze hebt, huilen ze.”

Gescheiden laboratoria voor mannen en vrouwen zouden beter werken, voegde hij daar aan toe.

Hunt benutte een congres over wetenschapsjournalistiek om zijn standpunt uit te venten. Connie St. Louis, directeur van het programma voor wetenschapsjournalistiek bij de City University London, zat in de zaal en Twitterde over de uitspraken van Hunt. Vrijwel meteen begonnen wetenschapsters Hunt van repliek te dienen. In opiniestukken vroegen vrouwen aan Hunt: waar is de wetenschappelijke onderbouwing voor je beweringen? Misschien zijn de vrouwen niet het probleem, maar mannen zoals Hunt, die grossieren in vooroordelen, opperden ze.

Vrij snel ontstond ook de hashtag #distractinglysexy, waar vrouwen op dit moment gierend van de lach de uitlatingen van Hunt belachelijk maken. Sommigen namen meteen maatregelen om tegemoet te komen aan de overgevoeligheid van Hunt:

Anderen tonen foto’s van zichzelf terwijl ze hard aan het werk zijn in hun wetenschappelijke tak van sport. Zelden heb ik op één plek zó’n parade van wetenschapsters gezien. In het veld, bij opgravingen, in een laboratorium, bij allerlei apparaten en chemische opstellingen. Met gasmaskers op, in beschermende kleding, met modderspatten op rubber laarzen.

Foto na foto na foto doorbreken deze vrouwen het onbewuste, vaak impliciete, maar hardnekkige beeld van de wetenschapper als blanke man. Wil je zien wie ‘de’ wetenschapper is? Klik op #distractinglysexy en laat je standaard associatie bijstellen:

en deze:

en hier, nog een wetenschapper in een laboratorium:

Kortom, de wetenschapper is een vrouw. Dank je wel Hunt!

Vrouw en geniaal? Het wil er niet in

Onderzoek bewijst het: mensen kunnen de woorden ‘vrouw’ en ‘geniaal’ niet met elkaar combineren. Het klinkt te raar. Een geniaal mens is een blanke man. Hij beschikt van nature over zoveel talent, dat hij zonder enige moeite indrukwekkende prestaties neerzet. Hij is een soort Sherlock Holmes. Vrouwen kunnen hooguit een volhardende Hermione Granger zijn.

Maakt niet uit hoeveel diversiteitsprogramma’s je lanceert: als je dit soort stereotypes niet expliciet maakt, houd je vrouwen en mannen met een gekleurde huid feilloos buiten de deur. Het Amerikaanse onderzoek vond een direct verband tussen het aandeel vrouwen in bepaalde studierichtingen en ideeën over genialiteit. Als de heersende opvatting luidt dat hard werken resultaat oplevert, maken vrouwen een kans. Als de heersende opvatting luidt ‘je moet van nature talent hebben’, dan vallen vrouwen (en mannen met een gekleurde huid) af.

Deze opvatting over aangeboren talent, en wie van nature over dat talent beschikt, heeft ingrijpende gevolgen. Deze overtuiging betekent dat vrouwen in sommige vakgebieden minder welkom zijn. Een studie psychologie red je nog wel met hard werken, maar voor filosofie moet je briljant zijn, dus dááág vrouwen, denk maar niet dat je dit kunt. Het betekent dat ook de zogenaamd ‘rationele’ wetenschappers vrouwen discrimineren, dat seksisme ook de wetenschap niet vreemd is.

Het fenomeen ‘genie = man’ verklaart niet alleen het lage of juist wat hogere aandeel van vrouwen in bepaalde studierichtingen en vakgebieden. Deze opvatting doet z’n giftige werk ook op andere gebieden waar het draait om talent. Zoals muziek. Vrouwelijke artiesten merken keer op keer dat het niet uitmaakt wat ze doen en hoeveel ze doen. Zodra er een man bij hen in de buurt staat, gaan mannen en vrouwen er klakkeloos van uit dat de unieke popsongs van zijn hand zijn. Zij hielp hooguit een handje, of inspireerde hem.

Op die manier krijgen vrouwen geen eer van hun werk. Sterker: ze gaan aan zichzelf twijfelen. Nederland kende bijvoorbeeld tot voor kort de zogenaamde Huygens-beurs. Mannen en vrouwen vroegen ongeveer even vaak een beurs aan voor een periode studeren in het buitenland, totdat de slogan veranderde. In advertenties stond voortaan ‘Ben jij slim genoeg?’ Blanke mannen zeiden ‘ja’ en bleven beurzen aanvragen. Vrouwen twijfelden en zagen vaak af van deze enorme impuls voor hun academische loopbaan.

Wat te doen? De onderzoekers geven op basis van hun studie een paar handvaten. Kleine dingen kunnen al een groot verschil maken. Zo helpt het als studies waarvan nu impliciet wordt gezegd ‘daar moet je talent voor hebben en dan komt succes vanzelf’, openlijk aangeven hoe hard je moet werken. Het komt studenten niet aanwaaien. Iedereen moet zich inspannen om de stof te leren, tentamens te maken en eindscripties op te zetten en uit te voeren. Iedereen is Hermione.

Ook opvoeders en schooladviseurs hebben een taak. Zolang die ouderwetse rolpatronen propageren, of meisjes ontmoedigen bij als ‘mannelijk’ gedefinieerde vakken zoals wiskunde, zetten ze vrouwen op achterstand. Want, ik zeg het wel vaker: vrouwen zijn mensen. Als sociale wezens reageren vrouwen op sociale druk en passen ze hun gedrag aan subtiele signalen vanuit de omgeving aan. De signalen voor mannen luiden nog steeds: ‘ga zo door, je kúnt het’. De signalen voor vrouwen luiden: ‘wij geloven niet dat je dit kunt. ‘Maakt niet uit dat je tienen haalt, je kunt het niet, het is te moeilijk, ga liever moederen’.

Meer weten en verder lezen? Vrouwen en Ambitie van Anna Fels is een eye-opener. Het boek maakt inzichtelijk wat vrouwen nodig hebben om wél op te bloeien. Een beetje geschiedenis: de eerste vrouwen aan de universiteit, in België en Nederland. En waar het Nederlandse onderwijs geteisterd wordt door Mars en Venus kwakdenken en angst voor de feminisering van het onderwijs, neemt het Belgische onderwijs gender serieus met campagnes zoals Weetewa… ge zijt mijn stereotype niet. Met veel aandacht voor gelijke kansen en het doorbreken van beperkende rolpatronen. Daar kunnen we in Nederland nog wat van leren.

Oh, en Twitter natuurlijk:  en #LegoAcademics. Soms overlappen ze elkaar en dan krijg je dit:

Handleiding: hoe interview je vrouwen

Hoera, vanaf nu hoef je nooit meer na te denken over vragen die je bekende vrouwen stelt. Interviews genereren wordt een makkie met deze twee handleidingen. Hoe interview je een schrijfster, en hoe interview je vrouwelijke muzikanten/componisten. Vergeet ook de commentaren niet. Daarin geven lezers nog wat behulpzame aanwijzingen en nuttige adviezen. Zoals:

Be sure to describe what she’s wearing. Also whether she looks comfortable or uncomfortable in these clothes and how they affect her attractiveness.

Succes verzekerd! Bonus: vragen die je stelt aan vrouwelijke artiesten, als ze ergens op of bij een rode loper staan.

Kritiek Jinek richt zich vooral op uiterlijkheden

Eva Jinek is de eerste en enige met een talkshow laat op de avond. Dat hebben we geweten. De media ontploften bijna toen Jinek een rokje droeg. Want je zag Het Been. En kon die ongemakkelijke bank niet weg? Kwam Pauw maar terug…. Ondertussen bezweek Jinek bijna onder de druk van Vertegenwoordiger Aller Vrouwen die Alles Goed MOET doen want anders dan. Iedereen stond stijf van de zenuwen, zoals het NRC schreef. UPDATE Zie ook: Het Jinek afzeiken is begonnen. Zó voorspelbaar is dit fenomeen….

Jinek begint in een beladen klimaat. Allereerst persoonlijke perikelen. Jeroen Pauw wilde niet samen met Eva Jinek, aldus het NRC, dus treden ze apart op, met Jinek in de rol van ‘de tijdelijke vervanger’ van Pauw. Daar bovenop komt de druk van de eenling:

Dit type opmerking ontstaat in een klimaat waarin vrouwen de minderheid zijn. Ze kunnen niet zichzelf zijn, maar vertegenwoordigen hun sekse. Vanuit die positie MOET een pionierster het waar maken. Want als Jinek mislukt, mislukken vrouwen als groep. Zie je wel! Je moet die lichtgewichten ook geen talkshow laten leiden…. Zie ook:

In Nederland lijken professionele televisierecensenten deze en andere vormen van seksisme enigszins te onderkennen. Zo schreef Hans Beerekamp in het NRC dat Jinek vaak op eieren moet lopen, omdat het succes haar door menigeen niet gegund wordt.

Onder andere op Twitter leveren mensen het levende bewijs van die observatie. Allerlei mensen leveren op de persoon gerichte kritiek via #jinek. Wat doet dat mens in hemelsnaam op de televisie:

 5 min.5 minuten geleden  Eefje past zich wel aan vanavond.i.p.v. van kort rokje nu netjes de benen bedekt met leren pijpen..
 3 min.3 minuten geleden  Mis de levenservaring bij Eva Jinek. Het gaat te snel met haar loopbaan. Wanneer gaat Pauw weer beginnen?
 5 jan. Onbegrijpelijk dat weer plaatsmaakt voor terwijl Pauw net op stoom komt… De onnavolgbare wegen van de publieke omroep.
 4 min4 minuten geleden Ooit is er iemand geweest die dacht dat Eva Jinek ergens aanleg voor had.
Een anonieme reaguurder bij de NRC-berichtgeving wist bovendien wel waarom Jinek Pauw mocht vervangen:
Die hele Jinek is ook maar omhoog gehyped omdat enkele kerels blij waren een stukje boezem van haar te zien. De helaasheid straalt er in ieder geval aan alle kanten af, we hadden niks beters dus kiezen we Jinek.
‘Die hele Pauw is ook maar omhoog gehyped omdat enkele wijven blij waren een stukje  borstkas van hem te zien”. Klinkt uiterst dubieus, nietwaar? Dat komt omdat dit type aantijging zo seksistisch als de pest is.
Waarna berichten volgden dat circa 100.000 mensen afhaakten bij de tweede avond van ‘de blondine‘, zoals De Telegraaf haar omschrijft. Jeroen Pauw blijft ondertussen gewoon Jeroen of Pauw heten, afhankelijk van het medium. Krantenkoppen geven hem de geruststellende boodschap dat de kijkcijfers tegenvallen, maar dat hij beslist niet van de buis wordt gehaald.
Jinek krijgt die ruimte niet. Er kan in haar geval blijkbaar maar 1 verhaal bestaan: het was om te beginnen al niks, en goh, inderdaad, het is niks, en het kan ook nooit wat worden. Wij willen Pauw terug! Waarbij opvalt dat vooral mannen Pauw terug willen. Vrouwen weten wel beter.
Een vrouw kan pas enigszins ontspannen een late night talkshow doen, als er meerdere late night talkshows van vrouwen zijn. Dan wennen mensen er vanzelf aan en kunnen we hen op hun eigen merites beoordelen, in plaats van commentaar leveren op lichaamsdelen zoals een been of een boezem. Hopelijk hoeven we daarvoor niet te wachten tot 2063. (O wacht…)

Feminisme ligt altijd onder vuur – maar Beyonce redt ons

Je kunt er de klok op gelijk zetten: de discussie over feminisme laait weer op. Deze keer naar aanleiding van een opiniestuk in De Volkskrant over de aard van het feminisme (slecht!!!), en de tegenreactie die daar op volgde. De meest recente uitwisseling heeft echter wel degelijk waarde. Het geeft namelijk een mooi inkijkje in de achterliggende dynamiek. Bovendien gloort er hoop. Zangeres Beyoncé redde het feminisme en brengt de stand in deze ronde op 1-0.

Beyoncé veroverde wereldwijd harten van miljoenen mensen met haar optreden ter afsluiting van de Video Music Awards. Ze bracht een wervelende show op de planken, waarin ze schrijfster Chimamanda Adichie citeerde en trots toonde dat ook zij zich tot de feministen rekent. Verschillende commentatoren noemen dit inmiddels het meest krachtige statement ooit in de populaire cultuur, als het gaat om het feminisme. Ze is bell hooks, maar dan met stampende beats, danseressen met goudglitter op hun benen, en een miljoenenpubliek. Hierna wordt alles anders voor het feminisme, aldus de commentatoren. Eindelijk wordt dit gedachtengoed acceptabel.

Dat het revolutionaire effect van Beyoncé’s optreden nog niet overal even krachtig doordringt, blijkt echter als je Nederlandse media volgt. Niet alleen grossieren kranten in belegen Mars en Venus stukken, maar onlangs kampten we ook weer met de zoveelste ronde van ‘sla de feministe’. De ene vrouw riep, op basis van misdaden tegen de logica, dat het moderne feminisme laf is. Nee, moderne feministen zijn juist cool en dapper, reageert de ander op basis van argumenten. Nee wacht, het feminisme is overbodig en vaag! Of nee, wacht, het feminisme is juist duidelijk en veelzijdig!

Wie echter breder kijkt dan alleen ‘o neeee, hou op’, ziet opvallende patronen. Dynamiek nummer 1: wie de emancipatie van vrouwen irritant vindt, kan losjes vanuit de heup schieten en een beroep doen op cliché’s en mythes. Voorstanders daarentegen moeten met goede argumenten komen, want die roeien tegen de stroom in en moeten eerst vooroordelen ontkrachten, voordat zijn of haar eigenlijke standpunt aan bod kan komen.

Een andere dynamiek, nummer 2, is deze: de semi-kritische kretologie rondom feminisme verschijnt in gevestigde media zoals de Belgische krant De Morgen en het Nederlandse dagblad de Volkskrant. Degene die opkomt voor het feminisme, moet dat vaak doen op eigen weblogs en via andere informele kanalen.

Nog een dynamiek: degene die cliché’s herhaalt en zegt wat ‘we’ al denken te weten (zie je wel, feministen zeuren en zijn laf) kan rekenen op goedkeuring. Degene die daarentegen de waarde van het feminisme inziet en feministische standpunten inneemt, kan rekenen op bergen haat. Want ‘we’ weten allemaal dat feministen lelijke, humorloze, zeurende mannenhaters zijn die drukte maken om niks. Degene die daar tegenin gaat, doet dat voornamelijk omdat ze zelf ook lelijk, humorloos en stom is. Ok….

”Mama, wat zou je willen zijn als je leefde?’

Nog een aspect: in dit geval speelt de discussie tussen vrouwen. Dat gebeurt vaker en past in een bredere trend, waarbij gevestigde media het liefst een vrouw inhuren om rottige stukjes over het feminisme te schrijven. Zie je wel, vrouwen zelf zeggen dat ze het feminisme niet nodig hebben, dus waar hebben we het over. Mannen komen vooral om de hoek kijken om vrouwen te vertellen dat de emancipatie voltooid is. Of om vrouwen vermanend toe te spreken beter hun best te doen, beter te onderhandelen, zich aan te passen enz enz enz.

Kortom, Nederland maakt duidelijk dat één optreden van een wereldster niet meteen alle problemen oplost. Dat wil niet zeggen dat Beyoncé’s actie ‘dus’ geen zin had. Integendeel. Het ging niet om een eenmalige actie. Beyoncé draagt al langer feministische standpunten uit, en schreef er zelfs een artikel over.

Haar VMA-optreden betekende een voorlopig hoogtepunt van die ontwikkeling. Ze bereikte miljoenen mensen en redde het feminisme eigenhandig uit de klauwen van de ‘huuuh lelijke mannenhaters’ aanvallers:

arguably the most powerful aspect is that she provided a simple corrective to widespread misunderstanding of the very meaning of the word. By sharing Adichie’s words—which themselves paraphrase the dictionary definition of “feminism”—Beyoncé was framing feminism as a concept so basic and commonsense that viewers might rightly feel a wee bit foolish for denouncing it.

’t Is een beetje zoals Caitlin Moran het aanpakte. Ze presenteerde een hele simpele test om te achterhalen of je een feministe bent.

What do you think feminism IS, ladies? What part of ‘liberation for women’ is not for you? Is it freedom to vote? The right not to be owned by the man you marry? The campaign for equal pay? ‘Vogue’ by Madonna? Jeans? Did all that good shit GET ON YOUR NERVES? Or were you just DRUNK AT THE TIME OF THE SURVEY?”

Met dien verstande dat Beyoncé de boel van binnenuit verandert en duidelijk maakt. Ze behoort tot de incrowd van het oppervlakkige glitterwereldje, en juist daardoor heeft het gewicht als ze openlijk genderongelijkheid signaleert en feminisme naar voren schuift. Ze steunt daarmee andere beroemdheden die dezelfde standpunten innemen, en versterkt zo de mannen en vrouwen die doorhebben dat we niet vrij zijn, zolang vrouwen niet vrij zijn.

Niemand is hét boegbeeld, niemand vertegenwoordigt hét feminisme. Ook Beyoncé niet. Maar allemaal delen we de opvatting dat vrouwen mensen zijn, die niet op basis van hun sekse gemarginaliseerd mogen worden. Feminisme, het gaat stapje voor stapje. Het is voor iedereen. En deze ronde komt de stand dankzij Beyoncé uit op één-nul voor de ‘vrouwen zijn mensen’-mensen.

Televisie kan vrouwen hoop geven

De Zesde Clan schrijft regelmatig over vrouwen in de media, omdat muziek, televisie, magazines en internet effect hebben op mensen. Het doet iets met meisjes en vrouwen als ze niet in de verhalen voorkomen, of alleen aanwezig zijn als het hulpje of het seksobject. Een figuur als ‘Bob de Bouwer’ zegt in symbolische zin iets over wie bouwvakker kan zijn en wie niet. Maar media kunnen ook een positief effect hebben en vrouwen hoop geven, blijkt uit onderzoek.

Dat vrouwen steeds vaker zelf aan het roer staan, helpt ook om de media een vriendelijkere en hoopvollere plek voor vrouwen te maken.

Medewerkers van het Pathways of Women’s Empowerment at the Institute of Development Studies voerden een kwalitatief onderzoek uit naar het kijkgedrag van vrouwen in Bangladesh. Welke programma’s volgen ze en wat was het effect daarvan? Uit interviews bleek dat vrouwen geïnspireerd raakten door progressieve voorbeelden:

Women experienced pleasure and hope for their own lives from shared viewing, but also chose, judged or disregarded narratives dependent on how they connected with them, the study showed. One research participant in Pakistan said a TV programme that featured a woman in a job interview informed her how to behave in such situations.

Wat dat betreft zeggen beelden soms meer dan duizend woorden. Als je een vrouw iets ziet doen, kun jij als vrouwelijke kijker datzelfde misschien ook doen.

Hetzelfde geldt voor de mate van respect voor vrouwen. Als iemand (man of vrouw, maakt niet uit) een sterk vrouwelijk personage op televisie ziet, heeft hij of zij daarna in het dagelijks leven ook wat meer achting voor vrouwen. Op die manier verzachten sterke figuren als Buffy the Vampire Slayer de potentieel negatieve effecten van (seksueel) geweld tegen vrouwen in de media.

Televisie, tijdschriften en internet kunnen ook een positieve rol spelen in de seksuele opvoeding van kinderen en tieners. L. Monique Ward, Kyla M. Day en Marina Epstein van de universiteit van Michigan zetten vier nuttige functies op een rijtje. Tijdschriften kunnen jonge lezers voorzien van informatie over seksuele gezondheid, relaties en voorbehoedsmiddelen. Ten tweede kunnen media diversiteit tonen, en op die manier de tolerantie vergroten voor bijvoorbeeld homoseksuele en lesbische relaties, of alleenstaande vrouwen.

Ten derde kunnen media voorbeelden geven van daten en vervolgafspraakjes maken. Hoe ga je in die spannende fase met elkaar om, hoe hou je het fijn, en wat doe je met grenzen stellen en grenzen verkennen? Tot slot bestaat er naast de massamedia ook een tegencultuur. Die kritische beweging, bestaande uit onder andere girl-zines, festivals en andere ondergrondse bewegingen, geeft meisjes een mogelijkheid hun eigen identiteit te vormen. Onder andere rondom weblog De Tweede Sekse ontstond zo’n tegencultuur, en ook de Zesde Clan maakt deel uit van deze media.

Is dit alles genoeg? Ward, Day en Epstein vinden terecht van niet, en publiceren aan het einde van hun artikel een wensenlijstje. Dat lijstje komt vooral neer op minder stereotypen en meer progressieve, complexe verhalen en personages. Minder nadruk op slanke blonde vrouwen, en meer diversiteit in huidkleur en lichaamsvormen. Meer kritische aandacht voor rolpatronen en de manier waarop dat soort stereotiepe opvattingen beide seksen hinderen bij het opbouwen van fijne en gezonde relaties. Meer voorbeelden van zelfstandige vrouwelijke seksualiteit. Minder ‘vrouw-van’, ‘vriendin-van’ en meer veelzijdige vrouwelijke personages, die ook echt iets te doen krijgen in het verhaal. Dat en meer zou het positieve effect van de massamedia op vrouwen nog verder kunnen vergroten.

Who Needs Feminism?

Gloedjenieuw en heel erg inspirerend, deze nieuwe tumblr. Who Needs Feminism, is de titel, en bijdrage na bijdrage vertellen mensen waarom zij feminisme hard nodig hebben. Studenten van de Duke universiteit zetten de site op om een tegenwicht te bieden aan de stereotypen over feministen als mannenhatende, harige kenaus. Dat is een vijandige vertekening van de werkelijkheid. Hoog tijd dat meer mensen dat doorkrijgen.

In het universiteitsblad vertellen de oprichters hoe ze tot de campagne kwamen:

We, the 16 women of Professor Rachel Seidman’s course Women in the Public Sphere, have decided to fight back against these popular misconceptions surrounding the feminist movement. Our class was disturbed by what we perceive to be an overwhelmingly widespread belief among students that today’s society no longer needs feminism. In order to change this perception on campus, we have launched a PR campaign for feminism. We aim to challenge existing stereotypes surrounding feminists and assert the importance of feminism today.

De studenten krijgen inmiddels navolging van andere Amerikaanse universiteiten.

Who Needs Feminism leverde tot nu toe ontroerende, strijdbare, boze, grappige, diep menselijke uitspraken op. Jong en oud, man en vrouw, blank, gekleurd, homo, hetero, bi, de diversiteit is enorm en voor iedereen houdt feminisme weer iets anders in. Toch is er een rode lijn te ontdekken. Feminisme heeft te maken met respect, mensen in hun waarde laten, de vrijheid hebben om je leven in te richten zoals past voor jou.

Who needs feminism?

I need feminism because my parents shouldn’t be afraid of me being attacked for “looking like a dyke” just because I have short hair, and don’t wear make-up, and my sexuality shouldn’t be defined my the way that I look.

because the girls in my high school shouldn’t feel uncomfortable in Chemistry when our teacher tells us to make him a sandwich instead of learning stoichiometry.

…I found out on Tuesday morning that on Monday night, when I was walking to my car, another woman was being sexually assaulted and robbed just 3 blocks away.

Whenever I’m with a family member for the first time in a while, instead of asking how I’ve been or how’s school, they ask me “do you have a boyfriend yet?”. And when I answer “no”, they look at me with a mix of pity and concern.

Dat en meer.

De Gereedschapskist: plaatjes bekijken

Stel dat je al jaren het blad Rolling Stone leest. Je hebt een stapeltje oude nummers liggen en denkt hmmmm, zal ik ze weggooien of bewaren. Bij het doornemen van de tijdschriften valt je opeens wat op. Mannen staan in serieuze poses volledig gekleed op de voorpagina. Is het echter een vrouw, dan staat ze half bloot op de cover. Wat gebeurt hier? Hoe zit dat? Sociologen uit de V.S. gingen covers tellen en analyseren en kwamen tot een paar inzichtgevende resultaten over de seksualisering van vrouwen.

Mary Nell Trautner en Erin Hatton, beiden werkzaam als assistent professor sociologie aan SUNY Buffalo, namen alle voorpagina’s van Rolling Stone in de periode november 1967 tot en met 2009 onder de loep. Zodra er een mens op stond, analyseerden Trautner en Hatton de foto aan de hand van criteria. Hoeveel kleding draagt de persoon, welke pose neemt hij/zij aan, hoe ‘sexy’ is het beeld – mond open in een porno pruilmondje is een punt, lippen ontspannen op elkaar in een glimlach is neutraal, etc.

Deze manier van turven levert een beschrijving op van de seksualisering in de beeldvorming. En wat blijkt? Rolling Stone hanteert een beeldvorming waarbij mannen geheel gekleed en krachtig op de foto staan, terwijl vrouwen als sexy stoeipoezen voorgesteld worden. In 43 jaar tijd komen mannen in slechts 2% van de gevallen supergeseksualiseerd op de foto. In 83% van de gevallen was er niets sexy’s te bekennen. De mannen zijn serieus, of worden afgebeeld in een normale context.

Bij vrouwen daarentegen is er in ruim driekwart van de gevallen juist sprake van een behoorlijke mate van seksualisering. Vooral vanaf de jaren tachtig stijgt het aantal extreem geseksualiseerde afbeeldingen. Vrouwen likken halfbloot suggestief aan een ijsje, of liggen op  een lap rode stof, slechts bedekt door een gitaar. Een foto van een vrouw zonder sexy element is praktisch niet te vinden.

En heej, verrassing: niet alleen Rolling Stone doet dat. Dit patroon treedt ook op in stripboeken. Batman geheel gekleed, rechtop staand, met een ernstige uitdrukking op zijn gezicht, terwijl Catwoman in pornoposes over de pagina’s kronkelt, gekleed in een zodanig strak zwart leren fetishpakje dat er op zijn minst een borst uit floept. Videospelletjes dan? Daar hebben we ze weer. Geheel geklede mannen in krachtige poses, vrouwen als afhankelijke seksobjecten:

Female video game characters tend to suffer from a particularly extreme manifestation of the male gaze[14] — even when not serving the male characters (be it as a plot devicereward, or something else), “the woman” will virtually always find herself serving the male players through the systematic enforcement of sex appeal,[15][16] with rarely much regard to how gratuitous, out-of-place or out-of-character such appeal might be (e.g. high heels in armed combat).

Zulke beeldvorming is geen toeval. Het is een patroon wat je kunt zien als je het wilt zien. Je kunt het tellen, en je kunt er conclusies uit trekken. Bijvoorbeeld dat dit een gevolg is van een cultuur waarin mannen de dominante groep zijn, degene die privileges hebben:

Male privilege – again – is about what men can expect as the default setting for society. A man isn’t going to have everything about him filtered through the prism of his gender first. […]  if he fails at a job, it’s not going to be extrapolated that all men are unfit for that job. A man who’s strong-willed or aggressive won’t be denigrated for it, nor are men socialized to “go along to get along”. A man can expect to have his opinion considered, not dismissed out of hand because of his sex. When paired with a woman who’s of equal status, the man can expect that most of the world will assume that he’s the one in charge. And, critically, a man doesn’t have to continually view the world through the lens of potential violence and sexual assault.

Enzovoorts. In die cultuur hebben vrouwen pech. Neem computerspelletjes:

the vast majority of female characters are sexual objects. If a girl wants to see herself represented in video games, she better get used to the idea of being the prize at the bottom of the cereal box. If she wants to see herself as a main character, then it’s time to get ready for a parade of candyfloss costumes where nipple slips are only prevented by violating the laws of physics. The number of games with competent female protagonists who wear more than the Victoria’s Secret Angels are few and far between.

Zo kun je een heleboel interessante inzichten opdoen aan de hand van leuke onderwerpen zoals stripverhalen, populaire tijdschriften en computerspelletjes. En het mooie is: ook jij kunt dat. Je hoeft alleen maar te kijken naar wat je om je heen ziet, en de beelden te analyseren. Trek vervolgens je eigen conclusies.

PS: er zijn inmiddels onderzoeksresultaten dat de geseksualiseerde beeldvorming rondom vrouwen ertoe leidt dat mannen die daar gevoelig voor zijn – seksisten bijvoorbeeld – vrouwen daarna nog sneller beschouwen als voorwerpen, in plaats van als denkende en voelende mensen. Dat geeft te denken…..

Verkrachters en mannenbladen spreken dezelfde taal

‘Meiden zijn als plasticine, als je ze opwarmt kun je met ze doen wat je wilt’. Snel, wie zei dit, een veroordeelde verkrachter of een journalist van een mannenblad? Veel mensen wisten het niet, merkten onderzoekers van de Middlesex University. Ze gokten vaak maar wat en konden geen onderscheid maken tussen de verschillende uitspraken.

De onderzoekers schrokken van de uitkomsten van hun studie. Als mensen te horen kregen wie wat had gezegd, namen mannen afstand van de uitspraken van de verkrachters. Als ze de bron echter niet kenden werd het een heel ander verhaal:

Dr Horvath, lead researcher from Middlesex University, said: “We were surprised that participants identified more with the rapists’ quotes, and we are concerned that the legitimisation strategies that rapists deploy when they talk about women are more familiar to these young men than we had anticipated.”

Het hoofd van het onderzoek betwijfelt of redacteuren van mannenbladen alert genoeg zijn op het effect van hun verhalen

Miranda Horvath, is concerned that lads’ magazine editors are not working hard enough to moderate the content of their magazines: […]  These magazines support the legitimisation of sexist attitudes and behaviours and need to be more responsible about their portrayal of women, both in words and images. They give the appearance that sexism is acceptable and normal – when really it should be rejected and challenged.

Zelf proberen? Webmagazine Jezebel zette de in het onderzoek gebruikte uitspraken op een rijtje. De uitkomsten staan in kleine lettertjes onderaan het artikel, dus scherm dat even af terwijl je probeert de meningen van verkrachters te onderscheiden van het taalgebruik in zogenaamde lads mags. Benieuwd hoe ver je komt.

EenVandaag geeft moeder de schuld

Heeft de Zesde Clan gisteren echt hetzelfde item bij EenVandaag gezien over Antilliaanse jongemannen die nadenken over de rol van vaders? Het item zelf bevatte zeer zeker problemen – De Zesde Clan legt ze zo aan u voor – maar kende over het algemeen een kalme toon. De makers van het filmpje deden duidelijk hun best respectvol met het onderwerp om te gaan. Open echter de webpagina met het item, en de kop schreeuwt je tegemoet: ‘Man wil wel, maar vrouw eist rol als opvoeder op’.

EenVandaag: Antilliaanse mannen praten over vaderschap.

Internettrollen gaan gretig in op die boodschap. Zo schrijft er eentje de volgende, van haat en nijd vervulde tekst onder het bericht:

Eindelijk zegt iemand dat duizenden vrouwen liegen bij geboorteaangiftes, waarbij klakkeloos geaccepteerd 2werd en wordt dat streepje wordt gezet alsof dat soort niet zou weten wie vader is. Ze liegen, bedriegen, manipuleren dat soort vrouwen. Met en zonder “borderlinestoornis” van heb ik jouw daar. En rechters familierecht moesten zich te barsten schamen.

Zo! Die zit! Die akelige manipulerende wijven hebben het gedaan. Valt het niemand op dat dit een cliché vijandbeeld is? Schuimbekkende mannenrechten-activisten en mannen die hun gal willen spuwen na een pijnlijke echtscheiding, roepen dit al jaren te pas en te onpas. Op basis van hun uiteraard geheel objectieve waarnemingen, die gesteund worden door solide wetenschappelijk onderzoek en drie maal gecheckte cijfers. Tuurlijk.

Waarom voeden de koppenmakers van EenVandaag dit soort tirades? Het item zelf concentreerde zich namelijk op een mooi intiatief. De Antilliaanse gemeenschap in Nederland kent een aantal problemen, en Antillianen zelf geven aan dat het preventief kan werken als jongens positieve mannelijke voorbeelden om zich heen hebben. EenVandaag interviewde ook een vrouw die erkende dat het erg zwaar is om een kind in je eentje op te voeden. Het gaat wel, omdat veel Antilliaanse vrouwen hechte sociale netwerken hebben, maar het is fijner als je de zorg kunt delen met een andere verantwoordelijke volwassene.

Tot zover prima. Het item gaat echter helaas op twee momenten de mist in. EenVandaag vroeg aan een vrouw waarom vaders zo vaak afwezig zijn. Zeer diplomatiek antwoordde ze dat de redenen dezelfde waren als in de rest van Nederland. Met één verschil: soms wil een man terug naar de Antillen, maar de vrouw wil in Nederland blijven omdat de kinderen daar meer kans hebben op een hogere opleiding en een goede baan. Vervolgens werd dat voorgesteld als het probleem. Die man heeft heimwee en gaat weg. Het komt door haar dat de kinderen zonder vader opgroeien.

Zeer, zeer vreemd. De vrouw moet klakkeloos haar man volgen? De heimwee van de man is het allerbelangrijkste? Een man hoeft nooit in te schikken? De wens van de vrouw om haar kinderen te laten wonen in het land waar ze naar haar mening de beste mogelijkheden hebben, is een probleem? Wat willen de programmamakers eigenlijk zeggen door de zaken zo voor te stellen?

De tweede misser is een op zich netjes interview met een psychiater. Deze man legt wat uit over de effecten van het slavernij verleden, waardoor vrouwen er eeuwenlang alleen voor stonden. Dat redden ze, maar de man stelt terecht dat het alleen kinderen opvoeden een oud overlevingspatroon is. Anno 2011 zou je als gemeenschap opnieuw kunnen bekijken hoe het zit met de vaders. Om vervolgens uit te roepen, dat vrouwen niet meer de mogelijkheid mogen krijgen om bij de aangifte van de geboorte ‘vader onbekend’ aan te geven. Want ‘de vader is nooit onbekend’. De vader moet dús altijd geregistreerd worden bij de aangifte.

Pardon? Ten eerste gaat het hier om wetgeving. Als de man in kwestie zich liefdevol en betrouwbaar toont, is er geen enkele behoefte aan het opgeven van ‘vader onbekend’. Helaas leven we niet in sprookjesland. Soms loopt de boel compleet in de soep. Dit type wetten heb je dan om de zaken toch nog zo netjes mogelijk te regelen. Het betreft de uitzondering, niet de regel. Deze optie is er ook om de vrouw in dit soort pijnlijke situaties een beetje te beschermen. Zij hoeft zich niet te schamen of teveel persoonlijke zaken uit te leggen. Het is voldoende dat zij de moeder is, punt.

Plus, hoezo is de vader altijd bekend? Wel eens van verkrachting gehoord? Of van vrouwen die meerdere partners hebben en niet precies weten van wie ze zwanger zijn? Of vrouwen die erachter komen dat de man van wie ze zwanger zijn geworden, een gevaarlijke of onbetrouwbare engerd is, die haarzelf en het toekomstige kind schade kan berokkenen? Om zichzelf en het kind te beschermen kan het dan juist een uitstekend idee zijn om de biologische vader buiten de deur te houden.

De Zesde Clan vindt het opmerkelijk dat een discussie over een grotere rol van de vader, zo vaak uitloopt op een roep om vrijheden van vrouwen in te perken. We vinden het ook jammer dat bij dit type debat zo vaak vijandige beeldvorming over vrouwen opborrelt. Is het niet vanuit de koker van journalisten, dan wel vanuit de gifpennen van internettrollen en dwaze vaders. Het zou fijn zijn als mensen deze twee elementen eens een keertje achterwege konden laten.

Achter de stereotypen over alleenstaande vrouwen

Alleenstaand en vrouw? O jee… Daar komen de stereotypen. Die van de eenzame ouwe vrijster óf het tegenovergestelde daarvan, de manisch gelukkige single die van het ene naar het andere evenement fladdert. Maar kloppen die cliché’s wel? Wanda Klein en Maarten Berg doken in de belevingswereld van alleenstaande vrouwen in Nederland. De onderzoekers komen tot de conclusie dat singles veel meer diversiteit en complexiteit vertonen dan de cliché’s je willen laten geloven. Ze zijn niet alleen maar single.

Het is jammer dat het boek van Klein en Berg nog steeds de nadruk legt op alleenstaande vrouwen en hun denkbeelden over liefde, daten en seks. Zo blijf je steken in het culturele patroon van vrouwen definiëren aan de hand van relaties. En bestaat het risico dat je in de valkuil stapt van de alleenstaande vrouw die op dat gebied wat uit te leggen heeft.

Dat die sociale druk bestaat maakt dagblad Trouw duidelijk in een bespreking van het boek. De kop boven het stuk, Heb je nou al een vriend , vat de situatie van veel single vrouwen perfect samen. Leuk, je loopbaan of je hobby’s of wat dan ook, maar heb je al een vriend? En zo nee, waarom niet? Wat doe jij, vrouw, verkeert? Wat mankeert je? Voordat je het weet ziet de omgeving een vrouw alleen nog maar in termen van dat wat er mist, namelijk een man naast haar.

Vrouwen hebben last van die sociale druk, toonden Veenhoven en Van Schoonhoven aan. Ze concludeerden al eerder dat mannen van de samenleving meer ruimte krijgen om een zelfstandig individu te zijn. Bij vrouwen voelen mensen zich eerder ongemakkelijk en doemt meteen de eenzame oude vrijster op als schrikbeeld. Dat doet afbreuk aan hun mate van welbevinden.

We zijn nu in 2011, maar er lijkt in die situatie weinig verandering te komen. Er zijn nog steeds auteurs genoeg die het nodig vinden zich te buigen over de alleenstaande vrouw als probleemgeval. Ze deinzen er niet voor terug deze mensen de grond in te schrijven met verhalen dat ze te moeilijk doen en te hoge eisen stellen aan mannen. Om vervolgens  te stipuleren dat een vrouw genoegen moeten nemen met ‘een man’, maakt niet uit hoe of wat. Mochten single vrouwen al twijfelen aan zichzelf, dan doen dit soort artikelen en boeken hun uiterste best om deze vrouwen nog onzekerder te maken. Lastig om dan het hoofd koel te houden.

Alles is beter dan vrouw en alleenstaand zijn, lijkt het wel. En het punt is: eeuwenlang was dat ook zo. Tot diep in de vorige eeuw hadden Nederlandse vrouwen de status van een kind. Je had een man nodig voor een respectabel leven als moeder en huisvrouw. Al het andere leverde een probleem op. Pas de laatste zestig jaar kunnen vrouwen vrijuit studeren, een inkomen verdienen, leningen afsluiten, een huis kopen of zonder man op vakantie gaan.

Zestig jaar is een veel te korte tijd voor mensen om hun houding te veranderen. Er kunnen generaties overheen gaan voordat het tot mensen doordringt dat vrouwen niet meer vast zitten aan een man om een positie in de maatschappij te verwerven. Vrouwen kunnen tegenwoordig een zelfstandig leven leiden, zonder partner. Net als alle andere keuzes zitten daar nadelen aan, maar ook voordelen. En wil je een relatie, dan hoeft dat niet beperkt te worden tot man-vrouw. Vrouw-vrouw of man-man kunnen ook. Kinderen krijgen is niet zaligmakend . We hebben veel meer keuzes dan vroeger.

Totdat de mentaliteit van mensen echt verandert, is het goed dat onderzoekers wijzen op de complexe werkelijkheid achter de stereotypen. Zielige ouwe vrijster? Happy single? Nee, gewoon mensen. In al hun diversiteit.

Niet NASA, maar Sarah Parcak ontdekt piramides

Archeologe Sarah Parcak ontdekte zeventien piramides in Egypte. Ze gebruikte hiervoor diverse technieken, onder andere van NASA. De koppen in de media: NASA ontdekt piramides. Of: piramides ontdekt met NASA technologie. Of deze: NASA helpt bij het vinden van piramides. Parcak komt er in de koppen niet aan te pas. Het is één van de manieren waarop het werk van wetenschapsters onzichtbaar wordt gemaakt. NASA kan het succes op zijn/haar naam schrijven, niet degene die de techniek als hulpmiddel gebruikt.

Onderzoekster Sarah Parcak gebruikt onder andere satellietbeelden om het oude Egypte in kaart te brengen.

Alleen De Volkskrant geeft Parcak de eer die haar toekomt. Daar vertelt de kop gewoon wat er aan de hand is: archeologe vindt zeventien piramides. Er staat wel bij ‘dankzij NASA’, maar ok, ze komt in ieder geval als een actief handelend persoon naar voren.

En terecht, want Parcak is al jaren actief als wetenschapster en archeologe, met als specialisatie Egypte. De Amerikaanse gebruikt ook al jaren satellietbeelden, van NASA en andere leveranciers, om bouwwerken in Egypte op het spoor te komen. De zeventien tot nu toe onbekende piramides zijn de meest recente vrucht van dit jarenlange harde werken, en maken deel uit van haar pogingen het oude Egypte beter in kaart te brengen.

Vrouw versus stereotype 4: de demonische verleidster

Je kent haar wel. Ze is supersexy. Ze windt mannen om haar vinger. Ze zet haar charmes in om in en inslechte daden te verrichten. Wat is er aan de hand? Nou, ze is geen mens. Ze is de demonische verleidster!!! In deel vier van de serie Tropes vs Women haalt Feminist Frequency dit verhaalpatroon naar voren. Als je dit eenmaal weet vind je dit cliché overal terug….

Miss Representation stelt seksisme in de media aan de kaak

Als vrouwen in beeld verschijnen, zoomt de camera te vaak in op haar lichaam. Televisie en kranten concentreren zich op het uiterlijk van vrouwen. Wat ze te zeggen hebben telt niet, en vrouwen met hoge leidinggevende posities mag je rustig een bitch noemen. Documentairemaakster Jennifer Siebel Newsom besloot deze situatie niet als een gegeven te beschouwen, maar te ontdekken wat dit stoeipoes imago doet met vrouwen. Haar film doet sinds kort de ronde op filmfestivals, en werd onder andere vertoond op Sundance in de Verenigde Staten

Sinds Sundance, het grootste festival voor onafhankelijke filmproducties in de Verenigde Staten, is er een aardige hype ontstaan rondom Miss Representation. Gezaghebbende bladen zoals Hollywood Reporter en Variety recenseerden de documentaire op een zeer positieve manier. Hollywood Reporter roemt de documentaire bijvoorbeeld voor de nietsontziende, confronterende analyse, inclusief inspirerende voorbeelden van hoe het beter kan.

Variety geeft een mooi voorbeeld van de ‘ja het kan wel kloppen maar de toon had wel iets liever gemogen” kritiek, die altijd oprijst zodra iemand seksisme aan de kaak stelt. Grutjes, iemand zou zich eens ongemakkelijk kunnen voelen als hij of zij geconfronteerd wordt met harde feiten. Seksisme is niet leuk en hoe goed je de boodschap ook verpakt, het verandert niets aan de situatie. Gelukkig moet zelfs Variety toegeven dat de film ook ingaat op hoe het dan wel zou moeten, om te eindigen met inspirerende voorbeelden. Kun je toch nog met opgeheven hoofd de zaal uit.

Wanneer de film in Nederland te zien is, is bij weten van de Zesde Clan nog niet bekend. Maar in de V.S. heeft de maatschappij van Ophra Winfrey inmiddels de rechten gekocht om de documentaire breed onder de aandacht te brengen. Dus wie weet.

De lezing van… Mineke Schipper

Hoogleraar Interculturele Literatuurwetenschap Mineke Schipper heeft iets met folklore, volkscultuur, en taal zoals dat zich uit in liedjes, spreekwoorden en gezegden. Die fascinatie kreeg een aantal jaren geleden vorm in een boek: Trouw nooit een vrouw met grote voeten. Het is niet alleen een bundel met spreekwoorden over vrouwen uit talloze landen en culturen.  Schipper analyseerde de spreekwoorden, en ontdekte dat er patronen zitten in de beelden en lading die ze oproepen. Tijdens de Annie Romein-Verschoorlezing van 2004 ging ze nader in op haar ontdekkingen en wat spreekwoorden zeggen over vrouwen (en daarmee indirect ook over mannen).

Mineke Schipper

Mooie uitspraak uit haar lezing: ,,Wie uit is op verschil, zal altijd verschillen vinden, maar wie overeenkomsten zoekt, ontdekt ook wat mensen delen.” Mocht je na deze lezing meer willen weten, duik dan eens in haar boek over spreekwoorden. Trouw nooit een vrouw met grote voeten is als papieren boek in ieder geval nog verkrijgbaar bij De Slegte, en hier en daar duikt ook nog wel een exemplaar op in de kasten van de betere boekhandel. Sinds maart 2010 is de bundel ook digitaal verkrijgbaar, voor je e-reader.

Steeds meer weblogs volgen vrouwen en mensenrechten

Vrouwen zijn mensen, en mensenrechten worden helaas geschonden. Gemiddeld genomen zijn vrouwen daar vaker het slachtoffer van dan mannen, omdat vrouwen in de meeste samenlevingen de underdog zijn.  Allerlei weblogs, met name in de Engelstalige wereld, volgen de ontwikkelingen rondom vrouwen en mensenrechten op de voet. Maar welke moet je kiezen? Masters Degree zette op een rijtje welke blogs het beste zijn.

Steeds meer vrouwen schrijven hun eigen nieuws.

Opvallend is dat veel weblogs zich richten op de volgende drie zaken: specifiek op vrouwen gericht geweld, zoals verkrachtingen en intimidatie in de openbare ruimte, de media, waarin vrouwen vaak op seksistische wijze worden opgevoerd, en kwesties rondom je lichaam en baas in eigen buik. In die drie groepen vallen weblogs zoals Stop Street Harassment, Happy Bodies, Yes Means Yes en het Women’s Media Center. Omdat moslimvrouwen nog eens extra vreemd beschreven worden in de media, ontstond er zelfs een Muslimah Media Watch, waar de ergste excessen een grondige analyse krijgen om aan te tonen welke gedachtenkronkels journalisten soms hanteren.

Daarnaast zijn er een aantal kwalitatief goede weblogs die zich richten op juridische zaken, onder andere op het gebied van de vruchtbaarheid en voortplanting, het gevangenissysteem in de V.S. en de situatie van de afro amerikaanse vrouwen. Andere weblogs richten zich net als De Zesde Clan breed op vrouwen algemeen, maar nemen binnen die algemene nieuwsstroom relatief veel berichten op die te maken hebben met mensenrechten. Daaronder het weblog van het feministische blad Ms. Magazine, Feministing en XX Factor, een weblog dat samenhangt met internetmagazine Slate.com.

Voor een Nederlandstalig publiek is het wat langer zoeken naar weblogs die zich op dit soort onderwerpen richten. De website van maandblad Opzij neemt breed de vrouwelijke opinie mee in haar berichtgeving, inclusief mensenrechten en de schendingen daarvan. Verder zijn er weblogs zoals De Tweede Sekse uit België, de Dolle Mollies uit Amsterdam, en Wasbord uit Nijmegen. Daarnaast zijn er projectsites, zoals video history van Aletta. Dit centrum voor vrouwengeschiedenis wil zoveel mogelijk verhalen van vrouwen vastleggen.

Van een andere orde is vrouw.blog. Hier gaat het ook rustig over dieten, mode en relaties, maar net als je denkt ‘ik kan net zo goed een standaard glossy lezen’ komt er opeens een artikel dat vrouwen al die zuurstok roze producten helemaal zat zijn en gewoon als een volwassen consument behandeld willen worden. Daarnaast houden een aantal bekende Nederlanders weblogs bij die ook op gezette tijden ingaan op de situatie van vrouwen. Daaronder Anja Meulenbelt en Karin Spaink. Dit type blog is veel persoonlijker van toon en inhoud, en Meulenbelt en Spaink behandelen ook andere thema’s. Zoals de Palestijnse kwestie, of katten steriliseren.

In ieder geval kunnen mannen en vrouwen via internet een hele wereld ontdekken van nieuws, activiteiten en analyses die in de traditionele media zelden of nooit voldoende ruimte krijgen. Ga mee op ontdekking en neem eens een kijkje in de keuken van een ander weblog!