Tag Archives: armoede

Bestrijding armoede begint bij vrouwen

Door te investeren in vrouwen en hen kansen te geven op betaald werk, wisten overheden in Latijns-Amerika extreme armoede onder de bevolking als geheel sterk te verminderen. De ”ergste categorie armoede” treft nog steeds 12 procent van de bevolking. Maar dat percentage had 30% kunnen zijn als overheden de afgelopen jaren niet gericht aandacht besteed hadden aan de positie van vrouwen. Dat bleek op een VN-top in Costa Rica, en uit recent onderzoek naar manieren om vrouwen te ondersteunen een eigen inkomen te verdienen.

Armoede heeft vaak een vrouwelijk gezicht, ook in Nederland trouwens. Cijfers van de Verenigde Naties wijzen uit dat de loonkloof in Latijns-Amerikaanse landen rond de 24% schommelt – in het nadeel van vrouwen, voor de duidelijkheid. Daarnaast beschikt 29 procent van de volwassen vrouwen niet over een eigen inkomen, tegen 13 procent van de mannen. Dit soort cijfers maken duidelijk dat vrouwen over veel minder geld beschikken dan mannen.

Sinds de jaren negentig doen regeringen in Latijns-Amerikaanse landen beter hun best om dit soort ongelijkheid te verminderen. In 2014 leidde dat tot een mijlpaal: voor het eerst in de geschiedenis beschikte meer dan de helft van de vrouwen over een betaalde baan. Ook studeren vrouwen tegenwoordig vaker dan mannen. Zodoende beschikken ze over meer diploma’s, van een hoger niveau. In theorie zou dat hun kansen op de arbeidsmarkt moeten versterken. Dit alles leidde ertoe dat naast de VN ook een instantie zoals de Wereldbank vrouwen aanwees als dé cruciale groep om landen vooruit te brengen en extreme armoede te verminderen.

Da’s mooi, want dan kunnen dit soort autoriteiten de vrouwen ondersteunen in hun strijd. Steeds meer Latijns-Amerikaanse vrouwen accepteren hun tweederangs status niet langer. Zelfs op het platteland ontwikkelen boerinnen hun eigen versie van het feminisme om een einde te maken aan huiselijk en seksueel geweld, meer kansen in de samenleving te hebben, en gelijk loon voor gelijk werk te krijgen. (Wat doet geweld in dat rijtje? Nou, als je je leven niet zeker kunt zijn, heeft de rest ook weinig zin.)

Vrouwen ondersteunen wordt extra urgent omdat Latijns Amerikaanse landen het percentage armen de afgelopen jaren weer zag stijgen. De Wereldbank wijt dit expliciet aan een gestagneerde gender-revolutie. Zo geven werkgevers een betaalde baan liever aan een man, en doen mannen nog steeds bijna niks in het huishouden. Dit leidt tot een driedubbele belasting voor vrouwen als ze huishouden, betaald werk en de zorg voor kinderen moeten combineren. Om nog maar te zwijgen van zulke massieve golven van geweld tegen vrouwen, dat de Wereld Gezondheid Organisatie spreekt van een epidemie.

Enfin, nog een lange weg te gaan dus. Maar wil het beter worden in een land, dan MOET het beter gaan met vrouwen. Anders blijven samenlevingen steken in diepe armoede en geweld.

Ngoni chief maakt einde aan kindhuwelijken

Geef een vrouw macht en ze kan het verschil maken, op een zeer positieve manier. Een voorbeeld van dat feit is Theresa Kachindamoto, een traditionele leider van de Ngoni in Malawi. Vorig jaar ontving ze een onderscheiding van de Verenigde Naties voor haar inzet. Als Chief maakte ze onder andere een einde aan kindhuwelijken in haar regio. Ze zet zich voortdurend in om jonge meisjes op school te krijgen en te houden en de algemene positie van haar volk te verbeteren.

Foto Berge Arabian/New African Woman magazine

In een reportage van AlJazeera vertelde ze dat ze nooit gedacht had Chief te zullen worden. Kachindamoto maakt deel uit van de familie die traditionele leiders levert, maar er waren twaalf anderen vóór haar. Ze vertrok naar het zuiden van Malawi en werkte daar ruim een kwart eeuw als secretaris op een school. Totdat ze opeens een telefoontje kreeg: de Ngoni kozen jou, jij bent de nieuwe senior Chief van een bevolkingsgroep van 900.000 mensen.

Kachindamoto keerde terug naar haar geboortestreek en schrok zich rot. Ze trof kinderen van 12 aan die al een baby gebaard hadden. De mensen hielden ook vast aan de gewoonte meisjes naar speciale kampen te sturen om hen seksueel in te wijden en klaar te stomen voor een huwelijk. Kinderen van zeven moesten daar soms al naar toe.

Als nieuwe Senior Chief besloot Kachindamoto in te grijpen, maar wel op een zodanige manier dat ze haar mensen bij zich hield. Ze zet zowel in op preventie, zoals voorlichting over de medische en sociale gevolgen als meisjes zo ongelofelijk jong moeten trouwen, en initiatieven voor verbetering op de langere termijn. Zoals meer en beter onderwijs voor jongens, maar in het bijzonder ook voor meisjes. Omdat dát volgens haar de sleutel is voor de toekomst:

“When girls are educated, everything is possible.”

Daarnaast beëindigt ze bestaande kindhuwelijken waar ze maar kan. Toen vier andere chiefs niks deden tegen dit maatschappelijke probleem, ontsloeg ze deze mannen. Pas toen de lager in rang staande ex-chiefs alsnog maatregelen namen en de betrokken meisjes weer naar school stuurden, nam ze hen weer aan.

Chief Kachindamoto heeft inmiddels haar eigen Wikipedia pagina, ontving bezoek van Emma Watson, de actrice en eveneens Goodwill ambassadrice voor UN Women en kreeg de stoere bijnaam The Terminator, omdat ze zoveel kindhuwelijken beëindigde. Vorig jaar riep New African Woman Magazine haar bovendien uit tot winnaar in de categorie openbaar bestuur.

Ook in 2018 valt er genoeg te doen voor deze traditionele leider. De klimaatveranderingen zorgen onder andere voor toenemende droogte. Arme gezinnen zien vee sterven en oogsten mislukken. Ze hebben in die situatie de neiging hun zonen te beschermen en hun dochters op te offeren. Bijvoorbeeld door ze als kindbruid weg te sturen. Als het ‘huwelijk’ mislukt lopen de meisjes daarna een groot risico in de prostitutie te belanden – het alternatief is verhongeren.

Kachindamoto kan niet alle problemen van het hele land aanpakken. Maar in haar eigen regio is ze de baas, en dat zullen de mensen wéten. Ook in 2018.

VERDER LEZEN: Joop.nl noemt Kachindamoto de heldin die Malawi nodig heeft. De StarFish organisatie zamelt geld in, zodat de chief en haar team een busje kunnen aanschaffen om dorpen te bezoeken en voorlichting te geven. Ook de overheid van Malawi staat achter haar werk: de regering benoemde haar als World Vision Malawi’s ‘End Child Marriages’ brand ambassador, en schonk fietsen zodat Kachindamoto’s medewerkers zich makkelijker kunnen verplaatsen.

Belgische vrouwen lopen miljoenen euro’s alimentatie mis

Als groep lopen Belgische vrouwen maar liefst 200 miljoen euro per jaar aan alimentatie mis. De Dienst Alimentatievorderingen (Davo) loopt tegen zoveel weigerachtige mannen aan dat deze organisatie nu de hulp van de Belgische politiek inroept om het geld alsnog te vorderen, berichten De Standaard en De Morgen.

De mannen voeren meestal aan dat ze de alimentatie niet op kunnen brengen. Zelfs als dat zou kloppen vindt de directeur van Davo dat er dan met twee maten wordt gemeten: ,,We raken hier het kernprobleem: nu hoeden we ons ervoor om de mannen in armoede te storten, maar ondertussen moeten de alleenstaande moeders het wel op eigen houtje zien te rooien.”

Uit de reportage van De Standaard blijkt dat het in 94% van de gevallen gescheiden moeders zijn die bij de Davo aankloppen. Het gaat jaarlijks om 35.000 vrouwen die in ernstige financiële problemen verkeren door de weigering van hun ex om alimentatie te betalen. De dienst kan indien nodig voorschotten uitbetalen om ervoor te zorgen dat kinderen toch kleding, schoenen en voedsel kunnen krijgen. Vorig jaar betaalde de organisatie zodoende bijna negentien miljoen euro uit. Dit geld kwam ten goede aan 12.671 kinderen.

Ook in Nederland is de weigering alimentatie te betalen een fors probleem. In plaats van Davo kent ons land het LBIO: Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen. In september vorig jaar meldde dit bureau dat ook in Nederland de naleving slecht is. Het bureau schatte in over heel 2010 tot zo’n 13.000 zaken te komen. De oorzaken zijn volgens het bureau deels regeltechnisch: de berekening van alimentatie ligt ingewikkeld. Het bureau wil de methode daarom vereenvoudigen en makkelijker inzichtelijk maken.

Daarnaast merkt het bureau dat veel ouders de betaling van alimentatie gebruiken om hun conflicten uit te vechten. Zie dit representatieve voorbeeld, waarbij een vader met een bovenmodaal inkomen weigert om een fatsoenlijke kinderalimentatie te betalen aan zijn ex. Na een eerdere uitspraak ging hij rustig in hoger beroep om te ontkomen aan zijn verplichtingen. In dit geval zonder succes.

Bimbocultuur, nu ook in Zuid Afrika

Ariel Levy noemde het de Bimbocultuur: een samenleving waar de vrouw als seksobject zo vanzelfsprekend is geworden, dat vrouwen zelf ook gaan denken dat macht gelijk staat aan seksuele aantrekkingskracht. Dus omarmen ze Playboy, doen ze gewillig mee aan natte t-shirt wedstrijden en dansen ze topless op de bar. Het is een cultuur die niet beperkt blijft tot rijke westerse landen, toont AllAfrica aan in een reportage over Zuid Afrika. Daar houdt zakenman Kenny Kunene de gemoederen ernstig bezig na een verjaardagsfeestje met halfnaakt modellen.

Kenny Kunene leefde zich uit met vijf modellen.

Kenny Kunene is een beroemdheid in Zuid Afrika. Hij vergaarde een fortuin en houdt er sindsdien een nogal opzichtige levensstijl op na. Ook zijn veertigste verjaardag besloot hij te vieren op een manier die de aandacht wel móest trekken. Als onderdeel van de festiviteiten ter waarde van 700.000 Rand huurde hij vijf modellen in. Hij liet hen rondparaderen in lingerie, of louter bodypaint, en liet één van de vrouwen halfnaakt liggen zodat hij sushi vanaf haar blote buik kon eten.

Dit feestje trok zoveel aandacht dat zelfs een vakbond zich in het debat mengde. Volgens Zwelinzima Vavi van de Congress of South African Trade Unions spuugde Kunene in het gezicht van de arme bevolking van Zuid-Afrika door zoveel geld zo publiekelijk uit te geven. Kunene sloeg al even publiekelijk terug met een open brief in de kranten. Hij rechtvaardigde zijn feestje als volgt:

You remind me of what it felt like to live under apartheid: you are telling me, a black man, what I can and cannot do with my life,” he said. “You are narrow-minded and still think that it’s a sin for black people to drive sports cars or be millionaires at a young age. You make my stomach turn.”

Kortom, apartheid en ras als wapens in de woordenstrijd. Maar AllAfrica neemt daar geen genoegen mee. Waar blijven de vrouwen, vraagt journaliste Jennifer Ellen Lewis zich af. Geen woord over de manier waarop zij gebruikt werden, als onderbord voor sushi en statusverhogende trofee. Volgens Lewis lijkt de discussie tussen Kunene en Vavi nog het meest op de manier waarop jongens hun bezittingen aan elkaar tonen. Kijk, mijn brandweerauto is groter dan de jouwe. Met vrouwen als gewoon een van de vele dingen waar je mee kunt pochen.

Waarop precies dezelfde discussie begint die Ariel Levy zo mooi analyseerde in haar boek over de Bimbocultuur. Wanneer bepaalt een vrouw uit vrije wil, vanuit haar eigen interesses en voorkeuren, hoe ze zich presenteert? Als dat inhoudt dat ze halfnaakt als sushibord fungeert, is dat dan iets wat ze echt zelf leuk vindt of is ze dan alleen bezig zich te conformeren aan een dominante cultuur?  Of doet ze dit omdat ze gekocht is door een rijke man die wil pochen met zijn weelde? Wat zegt zo’n manier van doen over de manier waarop mannen en vrouwen met elkaar omgaan?

Helaas maakt dit hele genderaspect geen deel uit van het in Zuid-Afrika opgelaaide debat. AllAfrica:

Based on the attitudes expressed by both Kunene and Vavi, discourse such as the above is so far off their radar that a man can argue in favour of his wealth by mentioning champagne and fancy cars, while neglecting to see the women that were literally bought via the same funds. The rights of women amidst this cheesy ersatz opulence are so far gone, that there is no recognition by either men that the women, or their rights, even existed.

Ariel Levy heeft nog een hoop werk te doen….

Armoede concentreert zich rond vrouwen en allochtonen

Mensen met een kleurtje en vrouwen met jonge kinderen lopen van alle soorten groepen het grootste risico om jaren achter elkaar in armoede te leven. Dat blijkt uit een rapport van het Sociaal Cultureel Planbureau. Paren zonder (minderjarige) kinderen staan er het beste voor: als ze al in de problemen komen, weten ze snel weer uit de armoede te komen.

De beste kandidaten voor een welvarend leven: een blank heterostel.

Het SCP volgde een groep huishoudens tussen 2004 en 2007  en keek of huishoudens die destijds rond de armoedegrens schommelden, drie jaar later welvarender waren geworden of niet. De analyse maakt duidelijk wie een groot risico lopen om blijvend in armoede te zitten: alleenstaande moeders, mensen in de bijstand, en mensen met een kleurtje. Die soorten huishoudens overlappen elkaar soms – denk aan de alleenstaande moeder met een uitkering.

Als het gaat om vrouwen, is het beeld als volgt: vrouwen staan vaker aan het hoofd van een eenoudergezin dan mannen, verrichten minder vaak betaalde arbeid, en als ze al een inkomen verwerven zijn mannen in het voordeel omdat die een hoger uurloon krijgen dan vrouwen. Omdat vrouwen gemiddeld langer leven, zijn arme vrouwen oververtegenwoordigd in de hoogste leeftijdscatergoriën. Zij vormen 70% van de langdurig arme senioren. 

Voor vrouwen spelen rolpatronen een belemmerende rol. Ze moeten vaak schipperen als het gaat om de balans tussen zorgtaken en een inkomen verdienen. Het SCP:

Mannen en vrouwen worden van jongs af aan geleerd hoe zij zich dienen te gedragen en worden gecorrigeerd als ze dat niet doen. Deze aangeleerde normen en waarden bepalen niet alleen het rolpatroon van mannen en vrouwen, maar bepalen tevens of zij het geoorloofd achten de zorg voor de kinderen uit te besteden aan derden (zie Portegijs en Keuzenkamp 2008).

Zeker als de kinderen jong zijn, constateert het SCP dat ,,men” meestal vindt dat de moeder bij de kinderen moet blijven. Wie is ”men”? Het SCP legde de onderzochte huishoudens een vragenlijst voor. Bij de stelling dat de vrouw geschikter is voor de opvoeding bleek dat 60% van de mannen het hier mee eens was. Bij de vrouwen daalde dat meteen naar 30%. Verder vonden ongeveer een kwart van de mannen en een kwart van de vrouwen dat mannen het eerste recht hebben op een betaalde baan. Kortom, de oude rolpatronen zijn hardnekkig.

Maar daarnaast moet je ook niet het gezicht van een allochtoon hebben, want dan loop je ook grote risico’s. Het SCP signaleert dat vooral Marokkanen de klos zijn: van hen behoorde 34% tot de huishoudens met een blijvend laag inkomens. Bij het vinden van betaald werk bleek huidskleur/nationaliteit zelfs het grootste obstakel te vormen, belangrijker nog dan die ouderwetse rolpatronen of gezondheid.

Wie komen er dan wel uit de armoede? Deze groep kent ook een duidelijke omschrijving. Autochtone Nederlanders en stelletjes die in de problemen raken, komen daar meestal snel weer uit. Met name paren zonder (minderjarige) kinderen zijn zeer kansrijk. Deze groep vormt slechts 6% van de langdurig armen, en maakt 25% uit van de groep die zich langdurig aan armoede kon onttrekken.

Ook is het van doorslaggevend belang dat je kenmerken vertoont die in trek zijn bij werkgevers. Blank, jong, gezond en al werkervaring? Je hebt zo weer een baan en kunt je met een hoger inkomen uit de armoede werken. Allochtoon, ziek, of te oud? Vergeet het. Toch handig om te weten.

 

De lezing van… Femke Halsema

GroenLinks politica Fenke Halsema hield in maart 2010 de Annie Romein-Verschoor lezing. Zij betoogde dat niet het glazen plafond, maar de armoede onder vrouwen de hoogste prioriteit zou moeten krijgen. Dat die armoede wel mee zou vallen omdat veel economisch onzelfstandige vrouwen samenleven met een man die wel een groter inkomen inbrengt, verwerpt ze. Al is het maar omdat een op de drie relaties tegenwoordig strandt. Lees ze!