Tag Archives: Aletta Jacobs

De lezing van…Aletta Jacobs

Aletta Jacobs mag natuurlijk niet ontbreken in de rubriek ‘de lezing van’. Bijna honderd jaar geleden hield deze Nederlandse feministe in Amsterdam een toespraak over het vrouwenkiesrecht. Zij riep een bomvolle zaal op: Vreest niet de Vrouw der toekomst, Broeder!” 

Een oproep die nog steeds actueel is, gegeven alle weerstand tegen en ophef over de verschrikkelijke ‘feminisering’ van de overheid, het onderwijs, de rechtspraak, de medische zorg, nou ja, iedere sector waar vrouwen enigszins voet aan de grond beginnen te krijgen. Atria heeft de link naar het oorspronkelijke krantenartikel met de volledige tekst.

Enneh, vrouwen, maak op 18 maart gebruik van je hard bevochten democratische recht. Eer Aletta Jacobs, breng je stem uit!

Trage emancipatie roept frustratie op

Wat betreft vrouwenemancipatie kun je stellen dat niets makkelijk gaat. Na vele protestacties nam Nederland bijvoorbeeld in 1975 de eerste wet aan om gelijk loon voor gelijk werk verplicht te stellen. Inmiddels zijn we veertig jaar verder en constateren instanties als het CBS en het College voor de Rechten van de Mens nog steeds ‘onverklaarbare’ loonverschillen tussen mannen en vrouwen. Welke gevolgen heeft die traagheid en hoe ga je daar mee om?

Aletta Jacobs gaf in 1883 het officiële startschot in de strijd voor het stemrecht voor vrouwen. Pas 39 jaar actievoeren later toonden de mannen van de Nederlandse regering zich eindelijk bereid dit burgerrecht aan vrouwen toe te kennen. Maar trage emancipatie is geen verschijnsel uit vorige eeuwen. Zo duurde het 90 (negentig) jaar voordat het Olympische Comité overstag ging en bij de vrouwen schansspringen op ski’s opnam in het programma van de Winterspelen. In 2014.

Ook op andere gebieden verloopt de emancipatie traag. Jongens en mannen kunnen ongestoord blijk geven van een dubieuze houding. Zo vinden jongens onderwijs iets voor mietjes, zingen iets voor meisjes – alsof het dan minderwaardig zou zijn – en wc’s schrobben iets voor hun moeder of later hun vrouw. In studentenhuizen kun je het huishouden gerust overlaten aan de meiden. Veroorzaakt deze situatie problemen, dan moet de omgeving zich aanpassen aan de jongens of mannen. Hup, het onderwijs op de schop. Hup, zingen weer leuk maken voor jongens.

Omgekeerd hoeven meisjes en vrouwen niet op begrip te rekenen. Zo blijven vrouwen massaal onderaan de ladder aan de werkvloer plakken. Meer vrouwen op hogere posten gaat met een slakkengang. Ook bij talkshows op de televisie doen omroepen wel mooie beloften, maar een gendermonitor van communicatiewetenschapper Leon van Wijk toont aan dat er niets van streefcijfers terecht komt. In driekwart van de gevallen praat een blanke man nog steeds met een blanke man. Maar niemand roept in die gevallen ‘het systeem moet op de schop’. In plaats daarvan gebeuren er allerlei andere dingen. Zoals:

1. onbegrip. Waar zijn de vrouwen? Waar zijn de vrouwen? Tsja, waar blijven die vrouwen toch? Het ene artikel gaat alleen in op de situatie en noemt die problematisch – of niet, en da’s eigenlijk nog erger. Op enkele goede voorbeelden na vertonen de meeste analyses daarbij een grote blinde vlek. Dat Nederland anno 2015 nog steeds een oerconservatief, seksistisch (en racistisch) land is, wil er meestal niet in. Dat lijkt taboe.

Het gevolg is dat veel artikelen na de constatering ‘weinig vrouwen’ de hete aardappel omzeilen, en liever meteen doorhollen naar oplossingen.  Wie de factor ‘discriminatie’ wél durft te noemen, krijgt er 2. meteen van langs. Neem de loonkloof. Die ontstaat gewoon omdat vrouwen verkeerde keuzes maken, heet het. Omdat ‘ze’ slecht onderhandelen. Omdat ‘ze’ thuis willen blijven voor de kindertjes. Ook op andere terreinen geldt het credo: vrouwen, doe beter je best. Schrijf gewoon fatsoenlijke romans en je wint vanzelf de prestigieuze literaire prijzen. Ja?

Een derde reactie is de boodschapper de schuld geven. Dat komt vaak neer op feministen terug in hun hok slaan. In Nederland, maar ook in de V.S., gebruiken mensen als knuppel al minstens sinds de strijd om het kiesrecht vijandige stereotypen over ‘de’ feministe als eng, boos, lelijk manwijf, die hysterisch rechten opeist. Je zou bijna de mannen in bescherming willen nemen. Die lijden onder al dat gezeik over seksisme, terwijl ze nauwelijks overleven temidden van ”feminisering” en ander onduidelijk gedefinieerd onheil. Tot op de dag van vandaag maken Nederlandse media gretig ruimte voor mannen die de belaagde mannelijkheid menen te moeten verdedigen.

Dat soort reacties (onbegrip, vervolgens vrouwen op verschillende manieren de schuld geven, en mannen willen beschermen tegen die haaibaaien) leidt de aandacht af van de inhoudelijke kwesties. Ze zorgen er bovendien voor dat vrouwen aan zichzelf gaan twijfelen.

Tip 1 is dan ook: ken die drogredenen en doorzie het mechanisme van het slachtoffer de schuld geven. Anders word je depressief – ‘vrouwen deugen niet, geef het maar op’. Nee. Dat klopt niet. Als je kritisch ontleedt wat mensen je wijs willen maken, zie je meestal dat je eerste instinctieve ‘dit is onzin’- gevoel volkomen correct was.

Tip 2: leg de verantwoordelijkheid waar die hoort. Neem de loonkloof. Degenen die de macht hebben, in dit geval de staat (ivm de handhaving van wetten) en werkgevers, moeten hun verantwoordelijkheid nemen en vrouwen fatsoenlijk behandelen. In geval van haat wordt het bovendien hoog tijd dat mannen andere mannen aanspreken op seksistisch gedrag en/of seksuele intimidatie. Want ‘mannelijke agressie’ is een van de antwoorden op de vraag waar de vrouwen toch zijn:

Een bloemlezing. “We zijn lastiggevallen op de mailinglist en voor hoer en kut uitgemaakt. We hebben allemaal verhalen over hoe we werden betast op publieke bijeenkomsten. We maakten mee dat mannen een zakelijke afspraak probeerden te veranderen in een date. We krijgen constant de vraag ‘of we wel kunnen programmeren’ wanneer we praten over technische onderwerpen of daar presentaties over geven. En soms krijgen we boze mailtjes die dreigend zeggen dat we het vak beter kunnen verlaten, want ‘er zijn niet meer cunts nodig die het verpesten’.”

Tip 3: besteedt veel aandacht aan zelfzorg. Je moet immers een lange adem hebben om de taaie emancipatiestrijd vol te houden. En omgaan met haat en jij-bakken vergt veel energie.

Tip 4: verheug je over alles wat er al wél bereikt is. In Nederland zijn vrouwen baas in eigen buik, we kunnen naar school en universiteit, we hebben stemrecht, we kunnen over ons eigen geld beschikken, en steeds vaker zeggen vrouwen iets terug als anderen ons, bijvoorbeeld op sociale media, voor rotte vis uitmaken. Vrouwen leveren kritiek. Vrouwen stellen onrecht aan de kaak en eisen verandering. Wen er maar aan….

Nieuwsronde

Overal op de wereld gebeurt weer vanalles, dus een nieuwe Nieuwsronde is geen overbodige luxe. Welkom in de wondere wereld van Belgische universiteiten, Aziatische zakenvrouwen en Argentijnse artsen. Plus: mede dankzij giften van particulieren kreeg het grafmonument van feministe en pionier Aletta Jacobs een grondige opknapbeurt.

  • Net als in Nederland stoten vrouwen in België niet door naar de top van universiteiten. Een gesloten mannenbolwerk houdt vrouwen buiten de deur, signaleren betrokkenen.
  • Zakenmagazine Forbes eert vijftig vrouwen die in Aziatische landen in woord en daad tonen dat ze goede managers zijn. Dat is niet zo vreemd, want je moet wel ontzettend talentvol zijn als je door alle discriminerende structuren heen weet te breken. Forbes: “This inaugural list celebrates the dynamic ways in which Asia’s businesswomen are driving some of the region’s most exciting growth,” said Moira Forbes, president and publisher of ForbesWoman in a statement.
  • Aletta Jacobs, een van de voormoeders van de Nederlandse vrouwenbeweging, weet mensen nog steeds te raken. Particulieren en vier organisaties wisten genoeg geld in te zamelen om haar graf te restaureren. Haar urnenmonument staat op een begraafplaats van de gemeente Velsen, het Westerveld in Driehuis. Zo blijft de herinnering aan haar levend. Jacobs kwam op voor de rechten van vrouwen en was zelf een pionier: de eerste vrouw die een universitaire studie afmaakte, de eerste vrouw die arts werd.
  • Mannen die een Argentijnse vrouw verkrachten en zwanger achterlaten, kunnen er vrij zeker van zijn dat ze vader worden. Argentijnse artsen weigeren slachtoffers van verkrachting vaak een abortus. Maar er gloort hoop: het allerhoogste gerechtshof van het land oordeelde dat slachtoffers van verkrachting altijd een beroep moeten kunnen doen op een legale afbreking van hun hoogst ongewenste zwangerschap.
  • Mother Jones, een gerespecteerd links tijdschrift in de V.S., analyseerde de eigen berichtgeving en komt na tellen en turven tot een hoopvolle conclusie. Je kunt een prima blad maken, met geweldige onderzoeksjournalistiek, en precies evenveel artikelen publiceren van mannen en vrouwen. Mother Jones is daarmee, samen met Granta, een baken van hoop in een grimmige mediawereld waarin vrouwelijke journalisten en vrouwenstemmen routinematig in de marge verdwijnen. Zoals het NRC kopt: mannen schrijven kritieken over mannen. Een patroon wat overal opduikt, ook buiten de wereld van het geschreven woord.
  • Lucy Lui krijgt de rol van Watson, de bekende kompaan van Sherlock Holmes. Wacht, Watson was toch een man? Niet in deze nieuwe Amerikaanse televisieserie, waarin Joan Watson de beroemde Engelse detective bijstaat. Je kunt wachten op protesten…. en die komen er dan ook volop.
  • De meest actieve demonstrant is een vrouw. Wereldwijd staan vrouwen in de frontlinies. The Guardian heeft een overzicht.
  • Nieuw wetenschappelijk onderzoek bevestigt voor de zoveelste keer dat cultuur vrouwen tegen houdt om leiderschapsposities in te nemen. Overal krijgen mannen de voorkeur. Het onderzoek levert wel een nieuw inzicht op: strak van bovenaf geleide culturen hebben een grotere kans deze situatie te veranderen, omdat zij, a la Noorwegen, bij wet kunnen zorgen voor meer vrouwen in topfuncties. In lossere samenlevingen met een meer open karakter is zo’n omwenteling moeilijker te bewerkstelligen.

Aletta Jacobs: een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid

Aletta Jacobs begon als dorpskind uit de Groningse veenkoloniën, maar ontwikkelde zich tot de eerste vrouwelijke arts in Nederland en tot wereldburger die zelfs de toenmalige president van de Verenigde Staten bezocht. Historica Mineke Bosch schreef haar biografie. Haar boek ligt nu voor vijftien euro in De Slegte. Een buitenkansje om deze mooie uitgave toe te voegen aan je boekencollectie en je te verdiepen in het Nederland van de negentiende eeuw….

Trouw interviewde Bosch in 2005 over haar biografie ‘Aletta Jacobs- een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid’. Bosch aarzelde om haar levensverhaal op te tekenen. Wat moest zij met een negentiende eeuws dokterskind die af en toe een zelfgenoegzame toon aan kon slaan? Alsof ze zichzelf als heldin zag… Nou, daar moeten Nederlanders niet zoveel van hebben. Totdat Bosch in de archieven dook en in ging zien hoeveel Aletta Jacobs voor elkaar had gekregen. Met name de enorme inspanningen die ze verrichte om het kiesrecht voor vrouwen te bereiken, maakten indruk op de historica.

Die strijd om het vrouwenkiesrecht is volgens Bosch weggezakt uit het collectieve geheugen van Nederlanders. Zo luidt het verhaal volgens de historica meestal dat het met de grondwetswijziging van 1917 -de befaamde uitruil van algemeen kiesrecht met bijzonder onderwijs- helemaal in orde kwam. Maar zo ging het niet:

,,Het actief kiesrecht was er in die ruil uitgevallen. Vrouwen kregen alleen passief kiesrecht, terwijl ze dat helemaal niet wilden.” Hedendaagse geschiedschrijvers noemen dat een ‘detail’. ,,Maar in spotprenten destijds werd die nederlaag scherp gezien: Troelstra gaat juichend af, Aletta Jacobs huilend.” Volgens Mineke Bosch is die bagatellisering kenmerkend voor hoe historici tegen vrouwen aankijken. ,,In het huidige debat over de canon komen ze niet voor. […]. Een heleboel kennis die wij binnen vrouwengeschiedenis relevant vinden staat nog steeds buiten de canon. Het blijft moeilijk om gehoor te krijgen. Nou ja, misschien dat dit boek eraan bijdraagt.”