Tag Archives: agressie

“De Macht” maakt deel uit van een nieuwe vrouwenopstand

Hoera, de prijswinnende SF roman van Naomi Alderman is in het Nederlands vertaald onder de titel De Macht. Voor het eerst in tijden kunnen mensen weer eens kennis maken met vrouwelijke personages die geweld gebruiken om een einde te maken aan agressie van mannen. Dat komt niet vaak voor in feministische utopieën of dystopische romans, signaleert literatuurcritica Elaine Showalter.

Als dit fenomeen de kop opsteekt in boeken, is dat meestal omdat er iets broeit in de samenleving:

Despite the infinite possibilities of imagination, most feminist speculative fiction could display the humane tagline: “No men were harmed in the writing of these books.” Rage and the desire for revenge against male oppressors, however, has emerged in women’s dystopian writing during periods of feminist protest and uprising.

Showalter signaleert dat vrouwen, van Margaret Cavendish in 1666 tot aan moderne grootheden zoals LeGuin en Atwood, meestal opvallend vredig denken over revoluties. Vrouwelijke personages zijn het lijdend voorwerp of strijden met woorden, argumenten, ideeën. Regelmatig bereiken ze hun utopie alleen door zich terug te trekken in samenlevingen zonder mannen. Zo stelde Christine de Pizan zich al circa 1405 een Stad der Vrouwen voor, waarin vrouwen veilig zijn voor hatelijke mannen.

De voorbeelden van auteurs die vrouwelijke personages expliciete agressie tegen mannen laten gebruiken, zijn schaars. Zo staat Atwood’s  roman Het Verhaal van de Dienstmaagd bol van het geweld, maar het is meestal geweld tegen vrouwen. Als vrouwen persoonlijk een man aanvallen en/of vermoorden, gebeurt dat bij wijze van genade, ziet Showalter. Een verzetsman valt in handen van het theocratische regime dat vrouwen reduceert tot broedkippen. De overheid veroordeelt hem tot een openbare lynchpartij in een stadium, met vrouwen als beulen. Een vrouw die banden heeft met het verzet, zorgt dat ze als eerste bij hem is en vermoordt hem snel en relatief pijnloos. Ze bespaart hem zodoende een marteling.

Uitzonderingen steken de kop op als vrouwen een emancipatiegolf vormen. Neem bijvoorbeeld auteur Joanna Russ. In haar romans van eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, tijdens de tweede feministische golf, vechten vrouwen soms met een man. Ze gebruiken wapens. En winnen.

In De Macht, originele titel The Power, schrijft Alderman over een maatschappij waarin jonge vrouwen tijdens hun puberteit een lichamelijke verandering doormaken. Daardoor kunnen ze elektrische schokken uitdelen. Van een fijne tinteling tot een zodanig heftige schok dat mensen sterven. Meisjes blijken deze gave wakker te kunnen maken in oudere vrouwen, zodat al snel iedere vrouw de mogelijkheid heeft iemand met één klap te doden. Mannen worden bang voor vrouwen: wangedrag kan hen fataal worden. De macht leidt tot grote veranderingen. Slachtoffers van mensenhandel vermoorden mensenhandelaars, huisvrouwen doden de partner die hen slaat, en meiden slaan terug als ze geconfronteerd worden met straatintimidatie.

Showalter stelt dat Alderman in haar science fiction boek de huidige woede kanaliseert, die vrouwen verenigt in campagnes zoals #metoo en #yesallwomen:

So why this fantasy now? Alderman is reflecting and channeling the anger of a young generation of feminists who will not forgive, excuse, cover up, and accept male abuse. […]  Women are willing to use their public power to destroy men’s careers, to break up their marriages, even send them to prison. […]  If, as Lindy West wrote recently, “feminism is the collective manifestation of women’s anger,” this feminist wave is a tsunami. Alderman sees herself as part of that wave.

Met haar roman stelt Alderman de huidige machtsongelijkheid tussen de seksen aan de kaak, zwengelt ze het debat aan over agressie, en laat ze mensen speculeren wat er zou kunnen gebeuren als vrouwen opeens ongestraft terug kunnen slaan.

Het boek geeft mannen ook de kans om hun empathische vermogens verder te ontwikkelen. Vrouwen hebben te maken met massale agressie van mannen, zowel psychologisch als fysiek, en veel vrouwen zijn bang, als ze eerlijk zijn en die nare emotie toestaan. We blijven tot het uiterste lief voor mannen, want we vrezen wat er kan gebeuren als mannen kwaad worden – huiselijk geweld, aanranding en verkrachting, of zelfs moord en schietpartijen. Wat als mannen zich zorgen moeten maken over vrouwelijke agressie? Wat als mannen tot het uiterste lief en beleefd moeten blijven tegen vrouwen, omdat situaties anders razendsnel kunnen escaleren? Alderman maakt die belevingswereld invoelbaar. Mannen, doe er je voordeel mee! En behandel vrouwen daarna wat vriendelijker. Je weet wel, als mensen met gevoel en verstand….

Vrouwenhaat en dominantie zijn aangeleerd groepsgedrag

Mannen gaan nu eenmaal de strijd aan met andere mannetjes, om daarna vrouwtjes te domineren. Da’s de natuur! En vrouwtjes vinden dominante mannen juist leuk, ook als ze agressief gedrag vertonen. Doe je niks aan. O ja? Nee. Slecht nieuws voor de gelovigen, die allerlei situaties wensen te verklaren vanuit genen en biologie:  Vrouwenhaat is aangeleerd groepsgedrag, blijkt uit twee studies.

Lekker vlooien schept een onderlinge band bij aapjes.

Zowel apen als mensen blijken bijzonder flexibel in hun gedrag. Zodra de verhoudingen in een groep wijzigen, wijzigen ook de rollen van mannen en vrouwen. Onderzoek naar mensen toont dit beeld:

Within every population, whether we are looking at baboons or humans, there is a range of variation in traits. Some individuals are highly aggressive and seek dominance, whereas others are more content to socialize with their peers. These traits become enhanced or reduced based on the environment in which the population lives.

De mate van agressieve dominantie door mannen bleek van groot belang voor eenieders welbevinden. Als de seksen elkaar in evenwicht hielden, vielen de sociale problemen wel mee. Echter, hoe agressiever en dominanter mannen de aanwezige middelen beheersten en vrouwelijke seksualiteit onderdrukten, des te meer doden en ernstige interne spanningen:

across nations, women’s social and economic empowerment had a strong inverse relationship with the disparity between male and female mortality from both external (direct behavioral) and (behaviorally mediated) internal causes, even when accounting for general economic inequality and the prevalence of polygyny. This study demonstrates the usefulness of an evolutionary framework for explaining contemporary social phenomena and important public health issues.

Dat mannelijke dominantie weinig te maken heeft met biologie en genen bleek ook uit een studie naar een apenkolonie, die werd geteisterd door agressieve mannetjes. De macho apen vochten met andere mannetjes en terroriseerden de vrouwtjesapen. Hun agressie nam vooral angstwekkende vormen aan als een vrouwtjesaap hun seksuele avances weigerde.

De macho apen claimden op een gegeven moment vleesresten uit afvalbakken. De apen met een lagere status konden slechts toekijken. Zij en de vrouwtjes lachten echter het laatst. Het afval bleek verrot en de macho apen stierven massaal. Prompt sloeg de groepscultuur in de apenkolonie radicaal om. De agressie verdween en in plaats daarvan ontstond er een vreedzamer, op samenwerking gebaseerd systeem.

De studie naar deze specifieke apenkolonie signaleerde nog iets anders. De overlevers droegen die cultuur over op nieuwkomers. Zo verlaten pubermannetjes hun eigen groep, en voegen zich bij andere kolonies. Apen die zich bij deze specifieke kolonie voegden, namen de nieuwe gedragsregels over. Ook zij begonnen samenwerkingsgedrag te vertonen en besteedden meer tijd aan elkaar vlooien – een daad die ontspanning teweeg brengt en de harmonie bevordert.

Wetenschap, mensen. Denk hier even aan voordat je in boys will be boys cliche’s vervalt om wangedrag van mannen te rechtvaardigen. Er is niks natuurlijks aan.