Tag Archives: Afrika

Black Panther geeft vrouwen de ruimte

De zwarte superheldenfilm Black Panther breekt allerlei records. Net zoals destijds bij Wonder Woman vrouwen spontaan tranen in hun ogen kregen toen de heldin haar krachten voor het eerst openlijk toonde, zo zijn mensen met een gekleurde huid enthousiast dat zij zichzelf eindelijk op het witte doek terug zien als superheld. En het mooiste van alles: de film geeft diverse complexe vrouwen met hun eigen verhaal alle ruimte. Bijvoorbeeld in de vorm van het personage Shuri, wetenschapster, uitvindster en strijdster. Tekst gaat verder onder de foto en bevat spoilers. Dus heb je de film nog niet gezien, doe dat eerst….

Zoals magazine Vice ons in herinnering brengt, is het voor mensen van levensbelang dat ze zichzelf terugzien in de media:

“Minderheden realiseren zich – ondersteund door onderzoek – dat media niet alleen invloed hebben op hoe anderen naar hen kijken, maar ook op hoe zij zichzelf zien.”

Je hebt voorbeelden nodig, rolmodellen, bronnen van inspiratie. Tot nu toe zagen vooral blanke jongens en mannen zichzelf weerspiegeld in de populaire cultuur. De ene na de andere superheld, opvallend vaak gespeeld door acteurs genaamd Chris, bevolkten de bioscopen. De andere driekwart van de mensheid – iedereen met een gekleurde huid m/v, en vrouwen – moesten het doen met de kruimels. Ze worden symbolisch vernietigd in de populaire cultuur, en dat leidt tot een gevoel van minderwaardigheid. Je bent onzichtbaar, je bent onbelangrijk, alleen blanke jongens en mannen tellen mee. Daarom is het ernstig dat je voor de laatste film met zwarte superhelden twintig jaar terug in de tijd moet. Dat was Blade, en die film kwam er alleen omdat hoofdrolspeler Wesley Snipes de boel zelf produceerde.

Black Panther heeft opnieuw een man als centrale held. Maar de film geeft complexe, krachtige vrouwelijke personages alle ruimte, zodat het eindresultaat toch een stuk evenwichtiger is dan voorgaande rolprenten. Het geheel heeft een bevrijdende effect voor mensen met een gekleurde huid en voor vrouwen. Ga maar na:  een film over een fictief land waar blanke kolonisten nooit de macht kregen. Waar een Afrikaanse identiteit de norm is en geen afgeleide van iets anders, verwrongen en uit z’n verband gerukt. En waar mensen vrouwen serieus nemen. Vrouwen leiden stammen, vrouwen zitten in de hoogste raad, vrouwen waren in het verleden de Black Panther. Ze tellen mee, maken hun eigen ontwikkeling door en nemen op verschillende momenten in de film cruciale beslissingen.

De film zegt kritische dingen over gender en de ervaringen van afro-Amerikanen in de VS. De ”schurk” van het verhaal werd als jongen wees en moest zien te overleven in de achterbuurt van een grote stad. Hij verhardde. Hij gebruikt vrouwen maar zodra ze voor hem geen nut meer hebben, schiet hij ze neer. Hij claimt de troon om als patriarchale alleenheerser met geweld zijn ideale wereld te scheppen. Dit is een kritische verwijzing naar een realiteit waarin zwarte mannen onder invloed van patriarchale ideeën rechtvaardigheid eisen – voor zichzelf. Vrouwen moeten nog steeds zwijgen en mannen onderdanig ondersteunen. Dit soort seksisme ondermijnde ook de Black Panther partij, stellen historici.

Hoe anders in het fictieve land Wakanda. Ja, de held is een man, maar hij omringt zich met vrouwen die hun eigen ambities en bezigheden hebben. Dat wordt meteen duidelijk in het begin, als de kersverse koning zijn ex Nakia terughaalt van een missie, omdat hij niet gekroond wil worden zonder haar erbij. Nakia blijkt dezelfde kant uit de willen als de schurk van de film. Terwijl de koning het bestaan van het land geheim wil houden, pleit zij ervoor dat Wakanda uit haar zelfgekozen isolement stapt en kansarmen in de wereld helpt. Alleen wil zij dat geweldloos doen, door middel van hulpverlening en het delen van kennis, terwijl de schurk een gewapende opstand wil die moet leiden tot een rijk waar de zon nooit onder gaat. Onder andere de recensenten van Bitch Media zien Nakia als de ware revolutionaire van het verhaal, samen met haar metgezellinnen.

Dan heb je de Dora Milaje, een volledig uit vrouwen samengestelde groep krijgers die de troon beschermt. Hun generaal Okoye neemt beslissingen die cruciaal zijn voor de toekomst van haar land. Ze heeft een op zich liefdevolle relatie met een man, maar als die de koning verraadt verslaat ze hem. Dieren houden van haar. En ze vecht fantastisch. Kortom swooooooon. Ook dit verwijst naar de realiteit: een soortgelijke vrouwelijke gevechtsmacht rond de troon bestond echt, in het huidige Benin. Daar heetten ze de Dahomey, en Franse militairen waren in de negentiende eeuw als de dood voor deze professionele vechtjassen. UPDATE: er komt een film over deze vrouwen!

Een derde krachtige vrouw is Shuri, een genie. Als één van de weinigen is ze in staat om te werken met Vibranium, een mysterieus edelmetaal waar Wakanda z’n macht aan ontleent. Niet alleen ontwikkelt ze allerlei handige apparaten en wapens, ze geneest ook mensen en speelt een beslissende rol in de strijd om de troon. Sterker, ook zij kan Black Panther worden. In ieder geval in de stripboeken, en misschien ook in een vervolgfilm. Ze staat in zekere zin symbool voor wat de zwarte NASA wetenschapsters uit de jaren zestig hadden kunnen worden, als mensen hen destijds serieus hadden genomen en hadden voorzien van macht, mensen, faciliteiten en geld.

Met een goed verhaal en zoveel vrouwelijke personages die belangrijke rollen spelen, is het niet zo gek dat Black Panther veel succes heeft. Zowel voor vrouwen als voor zwarte mannen biedt de film wensvervulling, een rolmodel, een weerspiegeling van zichzelf op het grote doek. Dit alles begeleidt door een fantastische soundtrack. Wat wil een mens nog meer?

Film zet Afrikaanse mannen aan het denken over condooms

Geen officiële pamfletten, geen dikke boeken, maar een film waarin gewone mannen vertellen wat hun aarzelingen en beslissingen zijn rondom het gebruik van condooms. De film, Protection, probeert zo taboes te doorbreken en gevoelens bespreekbaar te maken. Uiteindelijk doel: levens redden. Want sinds AIDS de kop opstak is veilig vrijen een zaak geworden van levensbelang. 

PlusNews Global schetst een portret van producente Jill Lewis, die met het idee van de film kwam, en de twee regisseurs, Francois Vester en Neil Brandt. Alledrie wilden ze af van het stereotiepe beeld van de brute Afrikaanse man, die te stom is om in te zien wat hij aanricht. In plaats daarvan zochten ze naar aansprekende voorbeelden van eenvoudige mannen, uit dorpen en steden, uit verschillende landen, die iets wilden vertellen over hun eigen ideeën. Uiteindelijk vond het team mannen uit Kenia, Zuid-Afrika en Sierra Leone bereid om de kijker mee te nemen in hun zoektocht.

De film ging vorige week in première in Pretoria. Allerlei non-profit organisaties woonden het feestje bij. Ze zien de film als een geschikt middel om te gebruiken in hun werk. Condooms zijn namelijk in veel landen nog steeds een taboe-onderwerp. Een echte man doet het zonder. Dat deze macho houding ook vrouwen het leven kost, is minder belangrijk dan het mannelijk eergevoel. Daarbovenop kwam nog de Paus, die lange tijd fel tegenstander was van het gebruik van condooms.

Maar als je de film vertoont, en ruimte geeft aan twijfels, aarzelingen en dilemma’s, kunnen gezondheidswerkers daarna in gesprek over de thema’s die de voorbeeldmannen aansnijden. En met de mannen afspraken maken over veilig vrijen. Wie weet helpt het meer tolerante standpunt van de kerk ook…

Man loopt marathons om vrouwen Congo te steunen

Aanstaande zondag vormt een mijlpaal voor de 26-jarige Chris Jackson uit Engeland. Hij raakte op een reis door de Congo zo onder de indruk van de verhalen van slachtoffers van verkrachting, dat hij besloot om in twaalf maanden twaalf marathons te rennen. Zondag is zijn laatste marathon. Met zijn actie wil Jackson meer bekendheid geven aan de oorlog in de Congo en de situatie van verkrachte vrouwen, vertelt hij in The Guardian.

Chris Jackson rende ook een marathon in Congo.

Jackson heeft tot nu toe 4000 pond ingezameld. Het geld gaat naar Amnesty International en een project van Women for Women International in Congo. De organisatie geeft slachtoffers van verkrachting hulp bij het verwerken van hun trauma en het opbouwen van een nieuw leven. Naast het geld heeft Jackson de afgelopen twaalf maanden publiciteit gekregen, en kunnen spreken over de situatie zoals hij die aantrof in het door oorlog verscheurde land.

Wat deed Jackson in Congo? Op zijn weblog schrijft hij dat hij zich op de universiteit verdiepte in Afrikaanse politiek, in het bijzonder het gebied bij de grote meren (waar ook Congo ligt). Het begon hem op te vallen dat allerhande milities, legertroepen en ongeregelde bendes in Congo seksueel geweld routinematig inzetten om mensen te vernederen en gemeenschappen uit elkaar te rukken. Omdat erover lezen iets anders is dan zien en ervaren, reisde hij naar het land toe. Wat hij daar zag en hoorde maakte zo’n diepe indruk op hem, dat hij niet denkt dat hij er snel overheen zal komen.

Het probleem met ernstig geweld is dat het te erg is. Het stoot mensen af. Daardoor dreigt Congo een van die landen te worden waarvan iedereen zegt ‘hopeloos, laat maar zitten’. Alleen in geval van extreme uitwassen besteden onder andere Nederlandse kranten nog aandacht aan de oorlogssituatie daar. Ondertussen stopt het geweld niet en hebben de slachtoffers nog steeds hulp nodig.

Om deze laat maar zitten reactie tegen te gaan besloot Jackson iets positiefs te doen. Marathons lopen, aandacht vragen voor de verhalen van vrouwen, en geld inzamelen zodat hulporganisaties de pijn van slachtoffers van verkrachting kunnen verlichten. Een project van een jaar waar nu dus bijna een einde aan is gekomen.

De Zesde Clan vindt het geweldig dat een man zich verdiept in seksueel geweld, in actie komt en iets doet voor vrouwen. Vandaar dat we hier graag aandacht aan besteden. Ren ze, Jackson! En voor wie meer wil weten over het helpen van de vrouwen in Congo: Women for Women International, Amnesty International Nederland en Artsen Zonder Grenzen.

Afrikaanse landen pleiten voor ruimere abortuswetgeving

Terwijl Christelijke partijen en anti abortus bewegingen in Nederland meer beperkingen willen, pleiten steeds meer landen op het Afrikaanse continent juist voor een meer tolerante abortuswetgeving. Begin november kwamen experts uit diverse landen bijeen in Accra, Ghana om te bespreken hoe Afrikaanse landen dit voor elkaar kunnen krijgen.

Veel Afrikaanse landen staan abortus alleen toe als het leven van de moeder in gevaar is. In alle andere gevallen is het illegaal en krijg je lange gevangenisstraffen als iemand je betrapt. Het gevolg: veel dode en verminkte vrouwen. Persbureau IPS noemde de strikte abortuswetgeving daarom zelfs een stille oorlog tegen vrouwen.

Dat is niet zo vreemd, want het gaat om grote aantallen. Het Amerikaanse Guttmacher instituut becijferde dat in Ghana één op de tien vrouwen sterft als gevolg van een onveilig uitgevoerde abortus. Gezondheidswerkers in Nigeria verwachten dat veilige abortus de moedersterfte kan terugdringen met twintig procent. En op de conferentie in Ghana van begin november schatten gezondheidswerkers in dat jaarlijks een miljoen Afrikaanse vrouwen verminkt raken als gevolg van onveilige abortussen. Het gaat om een schatting, omdat veel vrouwen hun illegale abortus voor de buitenwereld verbergen en een andere reden opgeven voor hun medische klachten.

Deze situatie begint ook door te dringen tot de publieke opinie. Tijdens de conferentie in Accra gaven verschillende experts aan dat mensen anders beginnen te denken over abortus. Zoals de vertegenwoordiger van Ghana:

Dr Richard Turkson, Ghana’s High Commissioner to Canada, noted that the stigma surrounding abortion was still very strong but no longer absolute and there was the need now to say the word “abortion” in many settings where it previously was unthinkable.

Zoals altijd wanneer het gaat om de mentaliteit van mensen, gaan de veranderingen langzaam. Maar zulke trends zijn wel hoopgevend. Bovendien zijn er hier en daar al voorbeelden van hoe het anders kan. Zo paste Zuid-Afrika de eigen strikte abortuswetgeving aan. Lange tijd was abortus alleen mogelijk als drie dokters onafhankelijk van elkaar toestemming gaven. Dat lukte bijna nooit, en dus stierven jaarlijks duizenden vrouwen aan de gevolgen van illegaal uitgevoerde abortussen. De situatie werd zo nijpend dat de regering in 1996 het roer omgooide en abortus tot 12 weken legaal maakte. Na de twaalf weken mogen alleen artsen onder bepaalde omstandigheden nog een abortus uitvoeren.

Het Britisch Medical Buletin noemt dit een van de meest ingrijpende wijzigingen in de wet sinds Zuid Afrika de Apartheid afschafte. De sociale gevolgen waren enorm. Voor het eerst kregen vrouwen een stem en konden ze zonder veto van drie artsen hun eigen keuze maken. In medisch opzicht waren de gevolgen iets minder duidelijk. Vanwege de slechte medische omstandigheden in grote delen van het land is de moedersterfte nog steeds hoog. Maar het aantal vrouwen dat in de problemen raakt vanwege slecht uitgevoerde abortussen daalde drastisch. Een direct gevolg van het kunnen aanbieden van legale, professioneel uitgevoerde procedures door goed opgeleide medewerkers.

Radio geeft vrouwen in Liberia een stem

Liberia beschikt sinds kort over een radiostation van vrouwen, voor vrouwen. Vanuit de hoofdstad Monrovia bereikt Liberia Women Democracy Radio (LWDR) acht van de vijftien regio’s in het land. Doelstellingen voor de komende tijd: een krachtigere zender krijgen zodat het hele land naar de programma’s kan luisteren, en vrouwen ondersteunen om het verschil te maken bij de verkiezingen van 2011.

AllAfrika.com’s correspondent Tamasin Ford omschrijft duidelijk waarom dit radiostatio nodig is:

Rape is the number one reported crime in Liberia and children are often the victims. A recent survey of rape survivors in Monrovia found three out of eight were under the age of twelve, while one in ten was under five. But issues like rape, teenage pregnancy, female genital mutilation and prostitution are rarely, if ever, talked about on other stations across the country The media, run almost exclusively by men, seldom touch on these subjects, preferring to pontificate about politics and policy making. 

Bij LDWR zijn dit soort onderwerpen juist belangrijk. Want de focus ligt op het laten horen van de stemmen van vrouwen. Waar hebben zij mee te maken, wat willen zij dat er gedaan wordt, wat kunnen ze zelf doen. Door open en eerlijk te spreken over zaken als huiselijk geweld, weten vrouwen dat zij niet de enige zijn die hier mee worstelen. Dit geeft hoop en helpt vrouwen om na te denken over hoe zij willen leven. En hoe niet.

De risico’s van het eenzijdige verhaal

Ok, je moet er even twintig minuten voor uittrekken. Maar deze lezing van de Nigeriaanse auteur Chimamanda Ngozi Adichie is heel erg de moeite waard. Ze spreekt over haar ontwikkeling als schrijfster en de invloed van het literaire klimaat waarin ze opgroeide. Wat doet het met een zwarte vrouw als alle verhalen gaan over blanke mannen in een ver buitenland, bijvoorbeeld? Of als Afrika alleen aan bod komt in termen van honger en oorlog? Hoe vind je dan je eigen stem? Met veel humor en persoonlijke anecdotes behandelt ze belangrijke thema’s als identiteit, beeldvorming en macht – en hoe je je eigen weg kunt vinden. Geniet ervan!

Afrikaanse wetenschappers ontvangen beurs van AWARD

Zestig landbouwwetenschappers uit tien verschillende landen ontvangen een beurs van de organisatie African Women in Agricultural Research and Development (AWARD). Daarmee kunnen ze twee jaar lang deelnemen aan een mentorprogramma en krijgen ze cursussen om hun onderzoeksvaardigheden en leiderschapsstijl verder aan te scherpen. Dat meldt de krant East African Business Week.

Eén van de wetenschappers is Ruth Amata, een senior onderzoeker uit Kenia. Ze is verbonden aan het Keniase Landbouw Onderzoeksinstituut en helpt boerinnen bij het verhogen van de voedselproductie, onder andere door onderzoek te doen naar ongediertes en ziektes bij gewassen als de zoete aardappel. Ze is ongelofelijk blij met de beurs: ,, This fellowship will help me link up with and learn from other women scientists who are making an impact, and to develop the leadership skills I need.”

AWARD geeft beurzen sinds 2008, en wordt daarbij gesteund door een fonds van Melinda en Bill Gates. De organisatie heeft nadrukkelijk tot doel duidelijk te maken dat Africa genoeg talentvolle vrouwen kent, die waardevol wetenschappelijk onderzoek doen.  De zestig wetenschappers werden gekozen uit 748 aanvragers.

Zeker op het gebied van de landbouw valt veel te winnen. In de meeste landen zijn de vrouwen verantwoordelijk voor het gezin. Ze bewerken kleine stukjes grond om eten te verbouwen. Een lage oogst betekent honger, zo simpel ligt het. Een betere bestrijding van plagen, of nieuwe landbouwtechnieken om de oogst te vergroten, zorgen ervoor dat mensen beter eten en dus meer mogelijkheden hebben om een bestaan op te bouwen.