Tag Archives: achterstelling van vrouwen

Recensenten laten romans van vrouwen links liggen

De literaire wereld in Nederland loopt internationaal in de pas. Net als in andere landen komen de boekenbijlages van kranten en tijdschriften niet verder dan gemiddeld een kwart recensies over boeken van schrijfsters. Dat maakte feministisch tijdschrift Opzij bekend. Opnieuw liggen er harde bewijzen op tafel voor een cultuur die zich vooral (75%) richt op het werk van mannen, en vrouwen minachtend behandeld onder het motto lekker ding kan schrijven.

Ron Charles van The Washington Post laat in een satire precies zien hoe schrijfsters gemarginaliseerd worden. Aanbevolen!

In een eerste reactie op het onderzoek van Opzij komt schrijfster Pauline Slot in Trouw met de opmerking  dat de telling groter nieuws was geweest, als niet Opzij, maar HP/De Tijd of Quote dit onderzoek had verricht. Zij leggen meer gewicht in de schaal, blijkbaar. Om er meteen aan toe te voegen:

de stelselmatige achterstelling van vrouwelijke auteurs wordt in de media, van rechts tot links, niet als probleem gezien. Of hoogstens als het persoonlijke probleem van slachtofferige schrijfsters die toch niet in aanmerking komen voor prijzen. Bovendien verkopen die vrouwen al als een dolle door een bevallige foto achterop hun boek.

Dus, wie anders dan een feministisch blad had dit karwei op zich willen nemen? Kranten als het NRC en de Volkskrant vormen een onderdeel van het probleem. Die hebben er geen belang bij om hun eigen falen in harde cijfers uit te drukken. De Zesde Clan heeft zelf op kleinere schaal aandacht besteed aan de achterstelling van vrouwen, onder andere in de boekenrubriek van de VPRO gids en bij de Detective en Thriller gids van Vrij Nederland. Beide redacties namen niet de moeite zelfs maar een ontvangstbevestiging terug te mailen. Zo open en welwillend stonden ze voor goed onderbouwde kritiek op hun recensiebeleid. Dus goed dat Opzij breder onderzoek deed en meer, algemenere cijfers geeft.

Zoals gezegd is Nederland geen uniek geval. Integendeel. De organisatie VIDA houdt bijvoorbeeld al enkele jaren bij hoe het zit met de sekseverhoudingen in het bespreken van romans in het Engelse taalgebied. Uit die telling blijkt steeds dat gezaghebbende literaire tijdschriften en de boekenbijlagen van kranten als de New York Times zich voornamelijk concentreren op blanke mannelijke schrijvers. Ook hier krijgt werk van vrouwen niet meer dan een kwart van de recensies.

Bij genrefictie blijft dit probleem fier overeind. Neem het genre fantasy en science fiction. Medewerkers van website Strange Horizons hielden anderhalf jaar lang bij welke mensen M/V science fiction en fantasy romans schreven, en wat daarvan terecht kwam in de publiciteit. Het goede nieuws: ongeveer evenveel mannen als vrouwen schrijven boeken in deze genres. Het slechts nieuws: de schrijfsters krijgen hooguit een kwart van de recensies. Tijdschriften laten hun werk massaal links liggen, en concentreren hun berichtgeving en kritieken op de mannen.

Bij dit alles vindt De Zesde Clan het veelbetekenend dat het percentage overal rond de 25 procent blijft steken. Vrouwen komen opvallend vaak niet over de magische grens van dertig procent heen. Dertig procent is volgens sociale wetenschappers de drempel. Vanaf dat moment heeft de minderheidsgroep voldoende omvang en kracht om de cultuur te veranderen. Op dat moment wordt het eng voor de dominante groep. Zij verliezen het alleenrecht om te bepalen wie of wat kwaliteit heeft, en wie of wat niet. Vanaf dertig procent moeten ze rekening houden met andere belangen. Heel vervelend.

De dominante groep heeft er alle belang bij om de ander van die kritische massa af te houden, en een kritische discussie over de harde feiten te voorkomen. The Mary Sue besteedde aandacht aan de telling op het gebied van sf en fantasy, en wacht op de eerste seksistische reactie:

So, basically, there are tons of female sci-fi authors out there, but they’re not getting nearly the same coverage as their male counterparts. (Go on, tell me that this particular gender equality is a result of women just not wanting to be reviewed or of women inherently being less review-worthy. Someone’s going to say it. I’m just waiting to see who.)

Ook de commentator van Dagblad Trouw verwacht dooddoeners:

Pogingen om dit tot onderwerp van debat te maken stuiten op verbazend felle weerstand. Meest gehoorde discussiestop: ‘Wij letten alleen op kwaliteit, en de mannen waren dit keer nu eenmaal beter.’ Maar pak de rekenmachine erbij en er openbaart zich een schokkend systematische achterstelling. Literair tijdschrift Tzum heeft naar aanleiding van de Opzij-telling beterschap beloofd. Dat is mooi. Maar waarom hadden ze het zelf niet in de gaten? En wie volgt?

Discussie is hard nodig. De cijfers spreken voor zich. Schrijfsters verdienen beter. Inderdaad, wie volgt met het nemen van stappen ter verbetering?

Advertenties

Kwaliteit = blank en man, en dat komt ergens vandaan

Lijstjes geven, vaak onbewust en onbedoeld, een mooi inkijkje in de psyche van de samenleving. Wat vinden we belangrijk, wat bedoelen we met kwaliteit, wat beschouwen we als de canon. En wie zijn de ‘we’ die dit bepalen? Nadat uitlekte dat de mensen die beslissen welke films een Oscar verdienen, voornamelijk blank en mannelijk waren, komt een invloedrijke Amerikaanse site nu met een lijst van 50 beste films uit de jaren negentig. Films van vrouwen en zwarte mannen ontbreken geheel.

Zulke situaties hebben invloed, want de Nederlandse markt wordt overspoeld met Amerikaanse films en televisieseries. Wat dat betreft kijken we met Amerikaanse ogen. En die blik versterkt trends in de Nederlandse samenleving om bij kwaliteit automatisch voor een blanke man te gaan. Zie de bekende voorbeelden van het kabinet Rutte en het formeren met heren, wat op dit moment aan de gang is. Dat zijn uitingen van een klimaat waarin Nederland bij de term ‘bekwame politicus’ aan een man denkt. Idem voor degenen die ‘echte literatuur’ kunnen schrijven.

Wil iemand echt beweren dat alleen blanke mannen in staat zijn tot grootse prestaties? Zelfs als je oogkleppen op hebt en vanuit een neuroseksistische visie over de seksen praat, zodat je vrouwen uit kunt sluiten, levert zo’n eenzijdige lijst problemen op. Want een zwarte man is een man, en toch kan ook die groep binnen de categorie mannen blijkbaar geen goed werk leveren. Verklaar dat maar eens, Mars en Venus denkers. Nu kom je niet weg met theorieën over Man de Jager en vrouwen die passief in hun grot zitten bij de kindertjes.

Dat blijkt wel uit de lijstjes die ontstaan als mensen serieus kijken naar kwaliteit. Dan ontstaat ‘opeens’ een diverser beeld, zoals bij dit fictieve kabinet, samengesteld door de Volkskrant. (Waarbij de Zesde Clan opmerkt dat de m/v verhouding in balans is, maar allochtonen/mensen met een getinte huidskleur, nog steeds schitteren door afwezigheid.)

Iedereen die een ‘algemene’ of ‘universele’ lijst onder ogen krijgt, en daar bijna alleen maar blanke mannen ziet staan, zou zeer, maar dan ook zeer alert en kritisch moeten worden. Iedereen die een algemeen geldende norm tegenkomt, die bij nader inzien alleen blijkt te gelden voor mannen, moet daar vraagtekens bij zetten. Zoiets ontstaat namelijk niet vanzelf. Daar zit een giftige cocktail achter van (onbewuste) vooroordelen en waardeoordelen die voor een bepaalde groep positief uitpakken, en voor alle anderen niet.

Met andere woorden: zulke lijsten zijn een product van privileges. Op die privileges aangesproken worden is meestal naar voor de persoon die baat heeft bij zijn automatisch aan hem toegekende voordelen. Meestal levert het dan ook verzet op als je erover begint, zoals blanke mannen die inmiddels beter weten, ook erkennen:

By the end of it, some will be mad at me, perturbed and energy-sapped because I’ve made them feel guilty and asked them to question things that seem natural to them. Some will dismiss me, too entrenched in the perceived righteousness of their ways. They will tell themselves that I am expressing a progressive viewpoint for the express purpose of ruining their fun. By inviting my friends to read, I might burn a few bridges—but it’s for the greater good.

Inderdaad. Daarom blijft ook De Zesde Clan dit probleem bespreekbaar maken, totdat het niet meer nodig is.

Hoogste rechters buigen zich over zaak tegen Wal-Mart

Heeft warenhuisketen Wal-Mart vrouwen systematisch gediscrimineerd, ja of nee. Over die vraag buigen zich vanaf vandaag de  rechters van het Amerikaanse Hooggerechtshof, meldt De Standaard. De zaak sleept sinds 2001, toen zes vrouwen, aangevoerd door Betty Dukes, de gigant aanklaagden voor discriminatie. De groep maakte er een zogenaamde class action suit van. Dat betekent dat de kleine groep alle vrouwelijke personeelsleden kan vertegenwoordigen.

Betty Dukes en haar mede aanklagers.

Het hooggerechtshof gaat in eerste instantie antwoord geven op de vraag of de zes werkneemsters inderdaad de hele groep mogen vertegenwoordigen. Met andere woorden: hebben we te maken met zes pechvogels, of discrimineert Wal-Mart vrouwen. Lagere rechtbanken hebben al aangegeven dat er genoeg bewijs is voor de systematische achterstelling van vrouwen binnen het bedrijf, en dat het dus een class action suit mag worden. Wal-Mart blijft dit echter aanvechten en ging tegen iedere uitspraak in beroep. Zodoende is het nu aan de hoogste rechters om een definitieve uitspraak te doen.

Volgens politiekeconomisch tijdschrift Forbes speelt de sociale wetenschap een grote rol. Gerechtshoven hebben in eerdere zaken geaccepteerd dat bedrijven vrouwen bewust of onbewust benadelen. Forbes haalt het beroemde voorbeeld aan van symfonie orkesten. Vrouwen voelden zich achtergesteld bij audities, maar de orkesten hielden vol dat alleen de muziek telt – je speelt goed of je speelt niet goed, en toevallig namen ze op basis daarvan veel meer mannen aan dan vrouwen.

Totdat de orkesten zich lieten overhalen tot een experiment. Hou het bij sollicitanten op kandidaat 1, 2, en 3, en laat ze voorspelen achter een scherm zodat de sollicitatiecommissie geen idee heeft wie auditie doet. Prompt steeg het aantal aangenomen vrouwen met meer dan dertig procent. Sekse speelde wel degelijk een rol bij de beslissing wie je goed vindt en wie niet.

Ook bij Wal-Mart zijn er volgens alle voorgaande rechtbanken duidelijke aanwijzingen dat benoemingsprocedures plaats vonden op basis van vage criteria, onduidelijk omschreven profielen, en zeeën van ruimte voor lokale bazen om hun eigen beleid te voeren. Het gevolg: de vrouw doet er bijna vijf jaar over om assistent manager te worden, terwijl mannen die positie in de helft van de tijd bereikten. Ook kregen vrouwen aantoonbaar minder salaris voor hetzelfde werk.

Vinden ook deze rechters dat het gaat om een structurele achterstelling van vrouwen, dan wordt het defintief een class action suit. Met enorme gevolgen. Er werken meer dan 1,5 miljoen vrouwen bij Wal-Mart, en die hebben dan allemaal recht op genoegdoening voor jarenlange systematische discriminatie. De Standaard signaleert dat een positieve uitspraak voor de vrouwen ook het arbeidsrecht kan beïnvloeden. De mogelijke gevolgen van de zaak zijn zo groot dat ook megacorporaties als Microsoft baden in het angstzweet:

Het hele Amerikaanse arbeidsrecht zou erdoor kunnen worden gewijzigd. Omdat er zoveel aan vasthangt, hebben allerlei bedrijven en belangengroepen zich erbij aangesloten. Twintig grote bedrijven, waaronder Microsoft, Bank of America en General Electric, hebben zich formeel aan de kant van Wal-Mart geschaard. Ze zijn bang dat een overwinning van de klagers kan leiden tot een enorme golf gelijkaardige class action suits, die de bedrijven miljarden dollars kan kosten.

Wordt vervolgd…

400 miljoen dollar winst boeken is niet genoeg in Hollywood

Stel, je zoekt een regisseur voor een nieuwe film met een groot budget. Je kunt kiezen. Een man, wiens laatste werk een absolute flop was. Of een vrouw wiens laatste werk 400 miljoen dollar opleverde. Wie kies je? Nou, de man natuurlijk, want dat is een veilige keuze en zolang er geld in het laatje rolt is het prima zoals het is. Die praktijk levert deprimerende cijfers op over de positie van vrouwen achter de camera’s en als producenten van shows.

Catherine Hardwicke op de set.

Magazine The Wrap wist de hand te leggen op de nieuwste cijfers van het Centrum voor de Studie van Vrouwen in Film en Televisie. Vrouwen regisseerden in 1998 nog 9 procent van alle grote filmproducties. In 2009 en 2010 bleef dat percentage steken op 7. Slechts tien procent van alle schrijvers zijn vrouwen, van de producenten is slechts 15 procent vrouw, en van de editors is 18 procent vrouw. Het schiet, kortom, voor geen meter op. Bigelow mag dan een Oscar hebben gewonnen, maar in het algemeen is er voor vrouwen in Hollywood eerder sprake van achteruitgang dan vooruitgang. Zie ook weblog Women & Hollywood voor alle statistieken.

Op de werkvloer vertaalt zich dit direct in rare toestanden. The Wrap sprak met Catherine Hardwicke. Zij regisseerde Twilight, een vampieren en weerwolven film die 400 miljoen dollar opbracht. Vervolgens ging ze er vanuit dat ze wel een nieuwe grote film zou kunnen regisseren. Maar nee:

Hardwicke told TheWrap she was prevented from even pitching to direct “The Fighter.” “I couldn’t get an interview even though my last movie made $400 million,” she said to TheWrap. “I was told it had to be directed by a man — am I crazy?” said Hardwicke, who also noted she liked what David O. Russell did on the film. “It’s about action, it’s about boxing, so a man has to direct it … But they’ll let a man direct “Sex in the City” or any girly movie you’ve ever heard of.”

De klus ging uiteindelijk naar ene meneer Russell. Zijn vorige film heette I Heart Huckabees en was volgens de site Jezebel een absolute ramp. Maar ja, een man, dus dan gaat de boksfilm natuuuuurlijk naar hem. Want de vrouwtjes weten daar niks vanaf.

Op de televisie is de situatie iets beter, signaleert de Chicago Tribune. Vrouwen maken daar gemiddeld iets minder dan een kwart uit van bedenkers en producenten van shows. Met notoire uitschieters naar beneden, zoals bij de Daily Show. Vorig jaar januari raakte dit satirische programma verwikkeld in een schandaal omdat vrouwen totaal afwezig waren in het creatieve team. Alle teksten werden geschreven door mannen, en zij zetten een groepscultuurtje neer waarin vrouwen zich totaal onwelkom voelden. Na hevige kritiek paste de show het schrijversteam aan: vrouwen vormen nu met net geen 12 procent een minderheid. Enfin, beter dan nul procent, zullen we maar zeggen.

Vrouwen die werkzaam zijn in de televisiewereld geven regelmatig aan dat dit seksisme moeilijk aan te pakken is. De Chicago Tribune:

“I’ve been confronted by misogyny on a staff before,” “Eureka” co-executive producer Amy Berg said in a lively writers roundtable posted at io9.com. “It’s just sad that this sort of thing still exists. The really horrible thing about this kind of behavior is that it’s not something you can change. You can’t talk things out. I tried that. It’s just something that’s ingrained in people. And if you don’t have support [..], all you can do is pack your stuff and move on to bigger and better things.”

Women & Holywood interviewde de hoofdonderzoeker van de jaarlijkse studie naar de positie van vrouwen in film en televisie, Martha Lauzen. Zij noemt drie hoofdredenen voor de systematische achterstelling van vrouwen: studio’s zien vrouwen als een risico. Ze spelen liever op veilig, en dat betekent de keuze voor een man.  Ten tweede maakt Hollywood deel uit van een samenleving waarin vrouwen ondergewaardeerd worden. Dit is een mentaliteit die niet snel veranderd kan worden. En drie: er is geen wil om iets te veranderen. Studio’s zien de mannelijke monocultuur niet als een probleem.

Lauzen ziet maar één uitweg: de systematische achterstelling aanpakken via de wet. In het bedrijfsleven gebeurt dit al. Vrouwen klaagden giganten als Wal-Mart en Toshiba aan en eisen miljoen schadevergoeding voor misgelopen promoties, onderbetaling en andere vormen van discriminatie. Eerder hadden werkneemsters al succes in het geval van Novartis, een van oorsprong Zwitsers farmaceutisch bedrijf. Novartis besloot het niet op een openbare rechtszaak aan te laten komen, maar betaalde een schikking van 175 miljoen dollar aan een groep van 5600 werkneemsters.

Als vrouwen in de entertainmentbranche hetzelfde doen, komt Hollywood er opeens achter dat discrimineren geld kost. Misschien ontstaat er dan wél een wil om te veranderen.