Author Archives: idamels

De Gereedschapskist: Himpathy

Sympathie voelen, maar alleen met hém, niet met haar. Niet zozeer tégen een vrouw kiezen, als wel vóór een man, omdat we hem geloofwaardiger, sterker, betrouwbaarder en aardiger vinden dan haar. Dat alles vat wetenschapster en auteur Kate Manne samen onder de noemer Himpathy, Hempathie in de Nederlandse vertaling. Empathie met hem, in het bijzonder een ‘hem’ die machtig is en de fout in ging. De Prindle Post, een magazine rond ethiek en filosofie, wilde deze term in oktober al uitroepen tot het woord van het jaar 2018.

Manne ziet dit gevoel met het bijbehorende gedrag als een van de steunpilaren van een systeem, waarin mannen de macht houden en vinden dat zij recht hebben op diensten en zorgen van vrouwen. In haar boek  Down Girl geeft Manne een analyse van de logica van dit systeem van misogynie. Zolang vrouwen mannen blijven verzorgen en behagen is alles ok, maar als een vrouw niet doet wat mannen willen, zorgt het systeem voor strenge straffen.

Lang niet alle vrouwen ervaren de volle kracht van dit seksistisch systeem, waarin himpathy hoogtij viert:

Misogyny, Manne explains, should be understood not as the psychology of individual men, but as “a property of social environments in which women are liable to encounter hostility due to the enforcement and policing of patriarchal norms and expectations . . . insofar as they violate patriarchal law and order”. Although so often confused with sexism, the two are different: if misogyny is the law enforcement branch of the patriarchal system, sexism is the justification.

Dit basisidee verklaart allerlei ogenschijnlijke tegenstrijdigheden. Als het patriarchaat vrouwen bij wijze van spreken blootsvoets en zwanger in de keuken wil houden, waarom hemelen we dan vrouwen op die, desnoods met geweld, hun kinderen beschermen? Waarom kunnen vrouwen het in de politiek best ver schoppen en als spreker volle zalen trekken en miljoen verdienen met hun boeken en lifestyle bedrijven?

Alles hangt echter af van de vraag of een vrouw de status quo ondermijnt, of niet. Hou je dat punt in de gaten, dan wordt de logica opeens pijnlijk duidelijk. Vrouw beschermt kinderen? Ze versterkt het moederschapsideaal en beschermt de kinderen van haar man. Goed. Vrouwelijke politici die reproductieve rechten aan banden willen leggen en tegen alimentatie zijn? Top! Ze versterken de positie van de man. Boeken schrijven en lezingen geven waarin je vrouwen oproept hun partner te pijpen op afroep en je man altijd te gehoorzamen? Zolang hij het maar leuk heeft in bed en in huis de baas blijft mag jij als vrouw best een succesvolle zaak opbouwen en geld verdienen met lezingen, geen probleem.

Vrouwen kunnen het systeem ook versterken door samen met de mannen, zij aan zij, op te komen voor belaagde mannen. Hoe machtiger de man, hoe meer himpathy mannen én vrouwen opbrengen om hem tweede, derde en vierde kansen te gunnen. Zoals Kate Manne voor de New York Times schreef:

There is a plethora of recent cases, from the Stanford swimmer Brock Turner to the Maryland school gunman Austin Rollins, fitting this general pattern: discussion focuses excessively on the perpetrator’s perspective, on the potential pain driving him or on the loss of his bright future. And the higher a man rises in the social hierarchy, the more himpathy he tends to attract. Thus, the bulk of our collective care, consideration, respect and nurturing attention is allotted to the most privileged in our society.

Beide bewegingen dienen om mannen in het zadel te houden. Door overtuigingen te bekrachtigen die mannen bevoordelen, en door mannen door dik en dun te blijven steunen als ze onverhoopt in de problemen komen. Dat verklaart ook waarom mensen misogyn kunnen denken en handelen, en tegelijkertijd toch individuele vrouwen kunnen liefhebben en eren:

How can one be both a misogynist and love individual women? Because misogyny is designed to single out and punish only those women who break the rules by exercising power, dominance, or a perceived lack of care and love-giving.

Himpathy heeft verregaande gevolgen in de praktijk. Zo blijken Engelse jury’s mannen veel vaker vrij te spreken in verkrachtingszaken, als hij blank is en in de leeftijdscategorie 18-24 jaar valt. Zo’n jongeman heeft zijn hele toekomst nog voor zich. Moet hij echt voor altijd een strafblad krijgen, vanwege een vergissing? Het gevolg van die himpathy is dat jongemannen in slechts 32% van de gevallen ‘schuldig’ te horen krijgen, tegen 46% van de mannen in de categorie 25-59 jaar. Politici pleiten er nu voor om het jurysysteem af te schaffen, omdat het seksistische rechtspraak oplevert. Dit probleem speelt ook in de V.S., waar het racistische en seksistische karakter van de rechtspraak uitgebreid onderzocht is.

Himpathy speelt ook op in de loopbanen van mannen en vrouwen. Zo gaan mannelijke werknemers in de financiële sector veel vaker over de scheef dan hun toch al schaarse vrouwelijke collega’s. Daarna krijgen ze echter opvallend minder vaak straf. Worden ze ontslagen, dan krijgen ze hogere oprotpremies mee dan vrouwelijke collega’s in dezelfde situatie. En na hun wandaden krijgen ze in 46% van de gevallen weer een baan in hun oude vakgebied, terwijl vrouwen slechts in 33% van de gevallen een tweede kans krijgen. De onderzoekers vinden bewijs voor buitengewoon toegeeflijke managers, die het lastig vinden mannen te laten vallen:

Our evidence is inconsistent with a simple Bayesian model and suggests instead that managers are more forgiving of missteps among members of their own gender/ethnic group.

In Nederland kreeg de term Himpathy/Hempathie slechts kort aandacht. Zo besprak Halina Reijn de term in oktober vorig jaar in een aflevering van De Wereld Draait Door. Van Dale nomineerde Hempathie voor woord van het jaar 2018, maar Blokkeerfries ging er met de eer vandoor. Daarna werd het weer een beetje stil rond deze term. Het helpt ook niet dat DWDD Kate Manne omschrijft als ”een columnist in de New York Times”, terwijl het gaat om een filosofe van de Cornell University. Down Girl is nog niet vertaald in het Nederlands en ik kwam in Nederlandstalige media geen recensies tegen van de oorspronkelijke versie, op wat korte stukjes in de aankondigingen-sfeer na.

Ik vind Hempathie een zeer handig woord om een veel voorkomend probleem te beschrijven. Misogynie en hempathie duidelijk herkennen en weten te plaatsen, kan zeer bevrijdend werken. Je kunt een probleem pas bestrijden en situaties veranderen, als je er een naam aan kunt geven. En die naam hebben we nu. Met een begin van een recept om de situatie te verbeteren. Zoals Kate Manne zei in een interview voor magazine Guernica:

Misogyny is the stuff that women face that destroys them in some instances. “Himpathy” is part of the explanation of why we don’t see it, because we’re identifying with “him” and seeing “him” as the good guy, or worrying about “his” future. We don’t see him as taking a life. We see him as asserting his masculinity or defending himself, or as a poor pathetic character, or as vulnerable. Sometimes these things are true, that he is pathetic and vulnerable, but let’s focus on the women. (bold/vetgedrukt door mij toegevoegd aan de tekst)

Feminisme als verkoopfactor: het zit ‘m in de context

Gebruik product X en voel je sterk! Gebruik product X en women powerrrrr!!!! Voor de zelfverzekerde geëmancipeerde vrouw van vandaag: product X! Steeds vaker doen bedrijven een beroep op termen uit het feministische gedachtengoed om hun producten te verkopen. Je kunt dat zien als vooruitgang – feminisme heeft zoveel invloed gekregen dat bedrijven ideeën uit deze stroming benutten om vrouwelijke klanten te paaien. Maar wat zegt het verder over feminisme? Moet je dit inderdaad zien als iets positiefs, of is het schadelijk? Mary Sue publiceerde daar een mooi artikel over. Ook relevant voor Nederland…

Feministen beschouwen al die reclames rond ‘sterke vrouwen’ als uitingen van het zogenaamde commerciële feminisme. Het klinkt feministisch, het ziet er feministisch uit, maar de vrouwen emancipatie boodschap komt uit de koker van reclamebureau’s en dienen om bedrijven aan een hogere winst te helpen.

Dat levert verschillende problemen op. Zo staan de doelen en belangen van het feminisme haaks op de doelen en belangen van bedrijven:

feminism is a political movement bent on dismantling current structures of power, which likely includes multibillion-dollar corporations like Procter & Gamble.

Commercieel feminisme zou de politieke, economische en culturele strijd van feministen daarnaast kunnen ondermijnen, omdat mensen achterover leunen met het idee dat ze hun punt voldoende gemaakt hebben door een flesje water van een specifiek merk leeg te drinken. Vandaar dat commercieel feminisme achterdocht opwekt. Het maakt vrouwen niet krachtiger, het zorgt er niet voor dat je hetzelfde salaris krijgt als je mannelijke collega en nooit meer een ongewilde knijp in je bil of erger meemaakt.

Ook Mary Sue auteur Teresa Jusino analyseert het commerciële landschap en signaleert dat ze empowerment-boodschappen vaak tenenkrommend vindt. Zeker als het gaat om schoonheidsproducten, omdat vrouwen zo onder druk staan om een bepaalde vorm van schoonheid te bereiken dat we er massaal onzeker en ziek van worden.  Een reclamespot voor menstruatieproducten raakte haar echter diep. De fabrikant vroeg jonge meiden om een bal te gooien ‘als een meisje’, waarna de meisjes hartstikke goeie ballen wierpen. En contrasteerde dat vervolgens met volwassenen, die ‘als een meisje’ meestal gebruiken in de context van een belediging.

Hoe komt het dat de ene reclame doel trof en de andere niet? Jusino behandelt de volgende factoren:

  • het ligt aan het soort product. Schoonheidsmiddelen dienen meestal om vrouwen onzeker te maken en daarna die onzekerheid weg te nemen door ze product X aan te smeren. Andere producten zijn echter duidelijk nuttig voor vrouwen – zoals tampons. In dat geval is het logisch dat een bedrijf zich op vrouwen richt, en is een emancipatoire toon welkom.
  • het ligt aan de context. Neemt het bedrijf vrouwenemancipatie echt serieus? Als hetzelfde bedrijf vrouwen een feministische boodschap voorschotelt en voor een ander product mannelijke klanten opzadelt met halfnaakte vrouwen, wordt het ongeloofwaardig. Neem de recente Gillette reclame, gericht op mannen en mannelijkheid. Fijn dat het bedrijf pleit voor een andere/betere opvatting van mannelijkheid, maar maakt de fabrikant nu eindelijk een einde aan het beleid vrouwen hogere prijzen te rekenen, alleen maar omdat hún scheermesjes een roze kleurtje hebben? Zolang de zogenaamde genderbelasting niet verdwijnt, klinken feministische reclameboodschappen van een merk hol.
  • als de emancipatoire boodschap ten koste gaat van anderen, slaan bedrijven de plank mis. Vrouwen ”sterker” maken door mannen neer te zetten als randdebielen ondermijnt je zogenaamd progressieve boodschap.
  • misschien kun je als bedrijf maar beter volledig stoppen met gendermarketing. De roze en blauwe labels verlaten is veel beter dan het roze kleurtje behouden en overgieten met een ‘vrouwen aan de top’ juichsausje. Da’s nog eens feministisch.

Eindconclusie van Jusino:

Ultimately, I’m not put off by companies trying to appeal to our emotions or values to sell product. I’m put off by companies advertising a product to one group by putting another group down, or advertising to a marginalized group by enticing them to buy something that’s bad for them under the guise of empowerment. And I plan on keeping an eye on them and calling them out when they do.

Emancipatiegolf in het land van kinderboeken

Diversiteit is goed voor ieder kind, betoogt Reza Kartosa-Wong in het Parool. Diversiteit in de literatuur is broodnodig in onze moderne samenleving, betoogt Sayonara Stutgard in diezelfde krant. Heeeej, Nederlandse boekenwereld, het wordt hoog tijd dat uitgevers, lezers en recensenten het werk van schrijfsters serieuzer nemen, stelde Corina Koolen vorig jaar, met de onderzoeksgegevens om dat standpunt te onderbouwen. Zelfs meisjes van 11 zetten tegenwoordig campagnes op om te pleiten voor meer diversiteit in kinderboeken. Het lijkt wel een golf….. Komt er eindelijk ruimte voor een bredere blik?

Er lijkt een emancipatiegolf op handen te zijn als het gaat om boeken en de verhalen die we lezen. Tot nu toe zaten we op een nogal eenzijdig dieet. Ouders namen hun toevlucht tot fora om andere ouders te vragen of er voor hun dochters alternatieven waren voor de vele jeugdboeken waarin jongetjes de hoofdrol spelen. Die komen er gelukkig steeds meer. Hadden meisjes in 1972 in tien procent van de verhalen een hoofdrol, in 2006 was dat gestegen naar veertig procent.

De omgeving van die heldin blijft echter opvallend jaren vijftig. De heldin heet zelden Fatima. Als er dieren in een verhaal voorkomen, blijken die meestal als mannelijk omschreven te zijn. En volwassenen met beroepen houden zich keurig aan klassieke rolpatronen. Lezers komen vooral mannen tegen, in mannenberoepen zoals politieagent. Komt er een keer een vrouw voor met een baan, dan is ze juf of verpleegkundige, constateert Zo Ook.

Op die manier voeden fantasieverhalen uit de kokers van auteurs een wereldbeeld waarbij vrouwen vooral steunen, zorgen, troosten en een mannelijke held helpen, in een wereld bevolkt door werkende mannen in rollen van autoriteit en met de mannelijke held als centrale punt.

Dit wereldbeeld heeft gevolgen voor beeldvorming in de echte wereld. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat kinderen van vijf ‘slim zijn’ nog zien als een kwaliteit van zowel jongens als meisjes. Rond hun zesde vindt een omslag plaats. Vanaf die leeftijd claimen jongens genialiteit voor zichzelf. Meisjes zwichten voor de sociale boodschappen die ze constant horen en vinden zichzelf juist niet slim meer. Zelfs als ze aantoonbaar beter zijn dan jongens, blijkt uit onderzoek van de universiteiten van Illinois (V.S.) en New South Wales (Australië).

Maar er is nog een ander, vervelend gevolg: als je als jongetje jezelf constant ziet als het centrum van alles, leer je af om je te verplaatsen in andere mensen en andere situaties, betoogt Kartosen-Wong. Juist (blanke) jongetjes zouden er als mens beter van worden als ze empathie ontwikkelen met meisjes, vrouwen, en kids uit andere culturen, door verhalen via hun standpunt te lezen. Hij ziet dat jongens daar gelukkig steeds meer kansen voor krijgen. Als leestips geeft hij onder andere:

  • Bedtijdverhalen voor rebelse meisjes
  • Tori en het vervolg Trobi van de Amsterdamse kunstenaar Brian Elstak
  • Brown girl magic van de Vlaamse schrijfster Dalilla Hermans
  • Rocca en het geheime toverrecept van Sharid Alles
  • Cyrus & Farnaz over 7 grenzen van Mark van Waes (over kinderen die zijn gevlucht naar Europa)
  • Het lammetje dat een varken is van Amsterdammer Pim Lammers (Het eerste transgenderprentenboek)

Daarnaast krijgen boeken die verder kijken dan het witte jongetje, steeds meer waardering. Zo won Annet Schaap allerlei prijzen met Lampje. Het verhaal draait om de dochter van een vuurtorenwachter, die na een scheepsramp als dienstmeid aan de slag moet in het Zwarte Huis van een admiraal. In dat huis zou een monster wonen, maar of dat klopt is de vraag….

Meer diversiteit nodig in het boekendieet van je kids? Platform Hebban stelde lijsten op voor kinderen in diverse leeftijdscategorieën. Zoals die met titels voor kinderen van drie tot zes jaar. Je kunt ook eens kijken bij de Feminist Aid Kit, met boeken voor peuters en kleuters die meiden en vrouwen meer te doen geven dan alleen het hulpje zijn van… De beer van Ursula van Rindert Kromhout en Sandra Klaassen, Koning en Koning van Linda de Haan en Stern Nijland, er zijn echt leuke boeken, als je goed zoekt. Dan kun je tegenwicht bieden aan de oude rolpatronen en wordt de kans groter dat je meiske van zes zich op die leeftijd nog steeds als even slim beschouwt als de jongens. Wie weet.

Psychologen: macho mannelijkheid is een ziekte

Mannen die zich laten leiden door klassieke opvattingen over mannelijkheid, hebben een ziekelijke aandoening die hen beschadigt. Dat stelt de American Psychological Association (APA), één van de grootste en belangrijkste vakverenigingen van psychologen in de V.S. De APA heeft voor het eerst in haar geschiedenis richtlijnen opgesteld. Psychologen kunnen die leidraad gebruiken om betere zorg te verlenen aan jongens en mannen. MET UPDATE.

Daar willen we dus vanaf.

UPDATE: hoe fragiel het macho mannelijk ego is, en hoe snel zulke mannen over gaan tot verbaal geweld en vrouwenhaat, blijkt wel uit de ophef rond een nieuwe reclame voor scheermesjes. Een grote groep mannen lijkt er problemen mee te hebben dat mannelijkheid volgens deze reclamespot ook de vorm kan krijgen van goed vaderschap, opkomen voor zwakkeren,  en vrouwen met respect behandelen. Dat je dan juist een held bent, en een voorbeeld voor je kinderen.

Je zou de reclamespot kunnen zien als een ode aan alle mannen die goede mensen willen zijn. Maar nee, er zijn verrassend veel holbewoners die graag ongestoord vrouwen tussen de benen willen grijpen en om zich heen slaan. Iedereen die daar kritiek op heeft, is een mietje en/of een jood (homofobie en antisemitisme gaan goed samen met racisme en seksisme, blijkt).

Waar hebben we het over als je omschrijvingen hanteert als macho mannelijkheid? De APA definieert zulk soort schadelijk mannelijk gedrag als:

a particular constellation of standards that have held sway over large segments of the population, including: anti-femininity, achievement, eschewal of the appearance of weakness, and adventure, risk, and violence.

Mannen die zich gedragen volgens deze macho opvattingen lopen een groter risico op verwondingen door roekeloos gedrag, hebben een grotere kans om zelfmoord te plegen en kunnen zichzelf in gevaar brengen omdat ze veel te laat medische of psychologische zorg vragen. De APA baseert definitie en richtlijn op veertig jaar wetenschappelijk onderzoek naar gender en de (schadelijke) effecten van opvattingen over gender, mannelijkheid en vrouwelijkheid.

Ik zou bijna zeggen ”uiteraard” is wat de APA doet voor feministen niets nieuws. Feministen bekritiseren de oude rolpatronen al eeuwenlang omdat dit gender keurslijf schadelijk is voor zowel vrouwen áls mannen. We gaven er woorden aan, zoals toxic masculinity/giftige mannelijkheid. We brachten in kaart wat die vorm van macho mannelijkheid teweeg brengt, zowel bij mannen als bij vrouwen die met zulke macho mannen in aanraking komen. We zeggen dat feminisme voor iedereen is, en steeds meer mannen beginnen zelf ook in te zien dat ze baat hebben bij meer feminisme.

Bij het ontmantelen van macho mannelijkheid hoort ook dat mannen in moeten zien dat ze niet beter of belangrijker zijn dan vrouwen. Zo sprak Gerda Lerner, een historica die vrouwengeschiedenis op de kaart zette in de V.S., over het schadelijke effect op jongens van een geschiedenis waar alleen mannelijke heersers macht hebben. Jongens worden op die manier arrogante, over het paard getilde betweters die neerkijken op meisjes en alles wat riekt naar ”vrouwelijkheid”:

The effect on men has been very bad too, of the omission of women’s history, because men have been given the impression that they’re much more important in the world than they actually are, and that’s not a good way to become a human being. It has fostered illusions of grandeur in every man that are unwarranted. If you can think, as a man, that everything great in the world and in civilization was created by men, then naturally you have to look down on women, and naturally you have to have different aspirations for your sons than for your daughters, and I don’t think that’s good for men either.

Maar het is fijn dat wat feministen al decennia bestuderen en bevechten, nu een officiële plek heeft gekregen in de psychologie. Meer disciplines zouden er beter op worden als ze inzichten uit de feministische wetenschap integreren. Zo vertonen economische theorieën over de toenemende kloof tussen arm en rijk mankementen, doordat ze gender buiten beeld houden. Onderzoekers denken dat ze neutrale, abstracte standpunten innemen, maar gebruiken eigenlijk witte mannen als standaard. Die blinde vlek zorgt ervoor dat hun probleemanalyse eenzijdig blijft en dat ze een deel van de oorzaak van de toenemende ongelijkheid missen. Zodoende missen ze ook een deel van de oplossingen.

Top daarom, dat onder andere psychologen oog krijgen voor de schade die mannen oplopen als ze zich willen houden aan opvattingen waarin mannen agressieve wezens zijn die geen zwakheden mogen tonen. Mannen zijn gewoon mensen, zeggen feministen. Misschien kunnen psychologen jongens en mannen met de nieuwe leidraad helpen om zichzelf evenwichtiger te ontwikkelen. Dan wordt het voor hen makkelijker hulp te vragen als er iets is, kunnen ze vrijere beroepskeuzes maken (de verpleging, kinderzorg, ook prima beroepen voor mannen), en het ‘vrouwelijke’ in zichzelf respecteren. Dan worden ze hopelijk ook verlost van de stress van een fragiele mannelijkheid, met een ego wat al in elkaar klapt als ze één keer de wc schrobben.

Vrouwen opgezadeld met vriendelijkheidstest

Senator Elizabeth Warren zette onlangs de eerste stap om zich voor de Democraten kandidaat te stellen voor het presidentschap van de V.S.  Prompt worden nu bij haar dezelfde patronen zichtbaar, als bij Hillary Clinton in 2016. De media en tegenstanders schilderden Clinton in 2016 af als een kille bitch. Mensen zouden liever stemmen op iemand zoals Warren. Díe was tenminste wel warm en aardig. Maar nu Warren aanstalten maakt voor de kandidatuur, schrijven de media dezelfde koppen voor Warren als ze in 2016 voor Clinton deden – wat dat betreft heeft de Amerikaanse journalistiek niets geleerd, signaleert een commentator in de Engelse krant The Guardian. Is ze wel vriendelijk genoeg?!?!?

Warren gold in 2016 nog als het vriendelijke alternatief voor Clinton. Het is de ironie ten top dat nét nu Warren concreet aanstalten maakt voor de kandidatuur, zij opeens ook te kil, naar en onecht zou zijn. Extra ironisch als het om precies dezelfde personen gaat – mensen die Warren destijds eerst ophemelden ten opzichte van Clinton, en haar nu opeens niet goed genoeg vinden. Journalist Ashton Pittman verzamelde in een Twitterdraad een hele reeks voorbeelden van mensen die deze ommezwaai maakten. Magazine McSweeney vat die houding samen in een satirisch artikel, waarin een fictieve kiezer uitlegt dat hij/zij/x helemaal geen hekel heeft aan vrouwelijke kandidaten – ”ik haatte alleen Hillary en heel toevallig begin ik nu Warren te haten”.

In het goed bestudeerde voorbeeld van Clinton zie je precies wanneer mensen haar aardig vonden, en wanneer niet. Zodra ze zelf macht wilde in de politiek, duikelde haar populariteit omlaag. Had ze de baan eenmaal, dan vonden mensen haar opeens weer prima:

Omgekeerd maakt het voor mannelijke politici weinig uit of ze wel of niet aardig zijn. Mannelijke kandidaten mogen boos worden, klagen, bot doen en ongezouten hun mening geven, zonder dat dit hun kandidatuur beschadigt. Pas als je overtuigend bewezen ernstige wetsovertredingen begaat en/of  ”genoeg” opheft veroorzaakt, bijvoorbeeld als je niet langer kunt ontkennen dat je je schuldig maakte aan seksueel misbruik, duikel je als man misschien van het podium af. De vriendelijkheidstest geldt alleen voor vrouwen, en o wee als ze zakt.

Het gaat om meer dan alleen krantenkoppen, anecdotes en analyses rond één kandidate. ‘Vrouwen in de politiek’ is tegenwoordig een serieus onderwerp voor wetenschappelijk onderzoek, en onafhankelijk van elkaar uitgevoerde analyses en studies wijzen allemaal in dezelfde richting. Wij mensen zijn seksistisch, bewust en/of onbewust. We hebben sterke overtuigingen hoe vrouwen moeten zijn, en op welke plekken ze wel en niet horen. Zolang vrouwen zich bescheiden opstellen en anderen dienen, is het ok, maar politiek is iets van, voor en door (blanke) mannen. Als daar een vrouw opduikt is de eerste, instinctieve reactie vaak ‘Kop dicht! Aaaaargh, weg met die heks!

Het is een houding met diepe, diepe wortels in de zogenaamde Westerse Beschaving. In het boek Vrouwen en Macht traceert historica Mary Beard die weerzin tegen vrouwen, die in het openbaar een rol willen spelen, terug tot aan de oude Grieken en Romeinen. Die wilden vrouwen ook het liefst meteen terug in hun hok meppen, zodra ze toespraken hielden of politiek actief werden.

Steeds meer vrouwen nemen geen genoegen met een tweederangs positie, ontwikkelen een feministisch bewustzijn, en willen voor zichzelf bepalen wie ze zijn, hoe ze zijn, wat ze willen. In de V.S. vormen de Republikeinen als het gaat om de politieke macht een sterke remmende factor, maar vanuit de Democratische partij winnen steeds meer vrouwen politieke posten. Pas gekozen congresleden zoals Alexandria Ocasio-Cortez, Sharice Davids, Ilhan Omar and Rashida Tlaib veranderen patronen, stellen seksisme aan de kaak en vullen macht op hun eigen manier in.

Hopelijk helpt dit Warren en andere vrouwelijke kandidaten, als de strijd om het presidentschap van de V.S. opnieuw begint.

Lekker lezend het nieuwe jaar in

2018 was een veelbewogen jaar, en dat leverde vele mooie artikelen, essays en analyses op. Hieronder een totaal niet representatieve greep uit de goudberg, om heerlijk lezend en denkend het nieuwe jaar in te gaan. Veel plezier!

  • Weblog De Tweede Sekse bestond in november tien jaar. Gezien het gure klimaat waarin feministen moeten opereren, is dat een hele prestatie. In een terugblik schrijft de redactie dat er destijds geen enkele Nederlandstalig feministisch blog bestond, ”dus begonnen we er eentje”.  Het allereerste artikel ging in op goedaardig seksisme. Denk ‘o, vrouwen zijn zo geweldig met kinderen’, waarna je als vrouw onderbetaald wordt, minder vaak promotie krijgt, en mensen je prestaties niet serieus nemen want waarom blijf je niet bij je kinderen. Dat genre. Gewone media hebben nog steeds veel te weinig aandacht voor dit soort vormen van seksisme, dus het werk van het weblog blijft broodnodig.
  • Eidolon magazine gooide dik een jaar geleden het roer om en besloot de Griekse en Latijnse klassieken vaker te bespreken vanuit andere invalshoeken. Denk feministisch, antiracistisch, enz. Dat leidt onder andere tot mooie besprekingen van romans waarin auteurs het personage van Briseis uit de Ilias centraal stellen. En aandacht voor de lange, lange geschiedenis van mannen die tekeer gaan tegen echtgenotes.
  • Marie Claire gaf in 2018 ruimte aan een longread over feminisme. Met als conclusie: ”We moeten niet proberen om het probleem op te lossen door vrouwen te ‘fixen’, te ‘wapenen’. Vrouwen veranderen heeft geen zin. Je kan ze eindeloos weerbaar maken tegen geweld, maar het houdt pas op als mannen ermee ophouden.”
  • #metoo, de door Tarana Burke opgezette campagne om solidariteit te tonen met vrouwen die het doelwit werden van seksueel geweld, maakte een doorstart. De beweging gooide in 2018 vanalles overhoop. En bracht wat Moira Donegan betreft een verschil in visie aan de oppervlakte. Een kloof tussen mensen die feminisme beschouwen als een individuele zelfredzaamheidsbeweging, en mensen die uitgaan van collectieve, verbindende idealen. Jezelf bij je schoenveters uit het moeras trekken, versus structuren en patronen radicaal veranderen.
  • In Plot Magazine, vakblad voor scenarioschrijvers, vraagt Mirjam Groen aandacht voor vrouwen in de Nederlandse film en televisiewereld. Uit de V.S. komen tegenwoordig allerlei producties die een feministisch bewustzijn tonen en tegenwicht bieden aan de mannelijke kijk op zaken en vrouwen. ”In Nederland lijkt de tijd qua films en series echter stil te staan”, constateert ze. ,,Ons belangrijkste vrouwelijke personage van de afgelopen filmjaren is Soof, die in al haar in bloemenjurkjes gestoken onhandigheid en warrigheid geruststellend niet-bedreigend is voor de status quo.” Groen roept op om andere verhalen over vrouwen te durven vertellen. De markt is er, nu de makers nog…..
  • Wat betreft film en televisie: de Graveyard Shift Sisters richten zich al een aantal jaar op de rollen van en verhalen over mensen met een gekleurde huid in het horror genre. Er gaat een wereld voor je open als je hun stukken leest. Kende je bijvoorbeeld Stephanie Jeter al? Of Sloan Turner? Of Justina Ireland? Allemaal regisseurs en auteurs, werkzaam in het genre. Leuk om kennis te maken met hun werk en een indruk te krijgen van de thema’s die hen bezig houden.
  • De Belgische feministe Ida Dequeecker blikte in mei 2018 terug op de tweede feministische golf in Vlaanderen. Ze kan dat doen vanuit een schat aan ervaring – Dequeecker speelde een belangrijke rol in die tweede golf en denkt na over feminisme toen en nu.
  • Hórmónar is de feministische punkband die we nú nodig hebben, kopte het blad Best Fit in oktober. Zangeres Brynhildur Karlsdóttir schrijft de teksten en legt uit dat ze allemaal op de een of andere manier gaan over hoe het is om opgevoed te worden tot vrouw in een patriarchale cultuur. Dat levert een feest aan herkenning op voor de fans: ,,“Trying to be a woman in a patriarchal society is enough to drive you mad, and punk offers an avenue to express justified anger about an unfair world. It is, after all, a tool to rebel against something, to stand in opposition to something morally wrong. I think that’s why women are flocking to punk these days‘.’
  • Feministe en auteur Laurie Penny schreef een essay over de effecten van internet. Internet haat vrouwen niet, stelt ze. Mensen haten vrouwen. Internet geeft hen alleen een middel om dat massaler, sneller en feller te doen. Of om zichzelf op te peppen voordat ze de straat op gaan en vrouwen dood schieten.
  • Autostraddle zette de 50 beste feministische boeken van 2018 op een rijtje. In de lijst staan een aantal titels die gelukkig al in het Nederlands vertaald zijn. Zoals Mijn jaar van rust en kalmte, geschreven door Ottessa Moshfegh. Of Circe, van Madeline Miller, bekroond met de Hebban lezersprijs. Rode Klok, van Leni Zumas. Andere boeken wachten nog op de vertaalslag. Zoals She Would Be King van Wayétu Moore, over de eerste jaren van wat nu de staat Liberia is.
  • Lithub publiceerde in 2018 talloze lezenswaardige artikelen. Ik heb al vaker aandacht besteed aan deze site omdat er zoveel interessants te vinden is. Zoals analyses van ophef over #metoo – ‘ze’ gaan te ver! Eh… nou nee. Het blad besteedt regelmatig aandacht aan poëzie van vrouwen uit inheemse gemeenschappen. Een mooie manier om kennis te maken met het werk van dichters zoals Abigail Chabitnoy, Tria Blu Wakpa, Heather Cahoon, and Sara Marie Ortiz, om er maar een paar te noemen. Maar ook politieke onderwerpen, zoals de impact van politiegeweld op zwarte vrouwen. En hoe mannen betere feministen kunnen worden. En wat te doen met bedrijven die feminisme gebruiken om spullen te verkopen, het zogenaamde ‘commerciële feminisme‘.

2019 brengt vast ook weer talloze mooie artikelen en essays vol nieuwe inzichten. Maak er een goed jaar van!

Dode vrouwen tellen in Nederland – 2018

Engeland heeft organisatie Women’s Aid, die een Femicide Census bij houdt, en Counting Dead Women. In Spanje publiceren landelijke dagbladen zoals El País de lijsten met de namen van vrouwen gedood door mannen. Argentijnse kranten volgen de doden die vallen. Nederland heeft De Moordatlas, maar alles staat daar door elkaar, zodat onduidelijk blijft hoeveel mannen jaarlijks een vrouw doden. Niet getreurd, in dit weblog staan vrouwen centraal, dus ik concentreer me op de dode vrouwen van 2018. Dit geweld moet stoppen. En dat kan alleen als je het probleem wil erkennen en aanpakken.

Voor Nederland staat de dode vrouwen teller dit jaar op minstens 35. Zoveel vrouwen kwamen, blijkens de moordatlas en allerlei losse berichten in de media, tot nu toe om het leven door een man. Daarnaast hadden vrouwen bijna dood ervaringen. Een paar voorbeelden daarvan noem ik onderaan de lijst.

De overgrote meerderheid van de moordenaars heeft een geschiedenis van huiselijk geweld. Na tientallen incidenten zonder echte gevolgen voor de dader, loopt hun agressie uiteindelijk uit in moord. In het bijzonder de periode waarin de vrouw aan het geweld wil ontsnappen, is gevaarlijk. Dan komt er een motief bij om agressief te worden. Verlies van controle, verlies van ”mannelijkheid”. Daarom staan er zo vaak varianten van de zin ‘vrouw vermoord door ex’ in de krantenkoppen -en artikelen.

Counting Dead Women a la Nederland levert voor 2018 tot nu toe het volgende beeld op:

  1. Rotterdam, januari. Frensel J, 61, sneed de keel door van ”zijn” ex vriendin Adyan Koeiman (41 jaar). Volgens de officier van justitie wijst alles erop dat Frensel seks met haar wilde en dat zij dit weigerde. ”Duidelijk is dat de dood van Adyan Koeiman extreem gewelddadig was. Ze is in haar rug en in haar voorhoofd gestoken. Koeiman overleed toen J. haar keel doorsneed.” Haar dochtertje vond het lichaam.
  2. Buren, januari. Gerard van D. heeft volgens het Openbaar Ministerie (OM) de 21-jarige Nathalie Polak geslagen met een fles drank, op bed vastgebonden, verkracht, en daarna haar woning in brand gestoken. Naar eigen zeggen had Van D. een relatie met haar maar kregen ze ruzie, verder weet hij van niks – een lezing waar het OM niks van gelooft.
  3. Den Haag, januari. De 40-jarige Andrei geldt als hoofdverdachte voor de verdwijning van ‘zijn” echtgenote Julia. De politie trof haar lichaam in stukken gesneden aan in een pand waar ook de yogastudio van de vrouw gevestigd was. Kort voor haar dood kocht de man cement, een kruiwagen en een zaag. Later bleef hij de moord ontkennen maar gaf hij wel toe dat hij haar lichaam probeerde te verbergen.
  4. Velserbroek, januari. Een 41-jarige Tilburger schoot een 25-jarige vrouw dood en pleegde daarna zelfmoord. ”Het gaat om een drama in de relationele sfeer. Wat de relatie tussen de Tilburger en de vrouw is, wil de politie nog niet zeggen.” Volgens de Moordatlas zag een getuige de vrouw huilend op haar balkon staan, waarna de man haar naar binnen trok.
  5. Warfhuizen, februari. Rutger van B. vermoordde Anja Hoek in haar woning in Warfhuizen. Volgens de Moordatlas keek hij daarna twee dagen series op Netflix. Volgens het OM liep hun relatie stuk maar mocht Rutger in haar huis blijven wonen, op voorwaarde dat hij geen alcohol zou drinken. Rutger deed dat toch. Bij de daardoor ontstane ruzie sloeg Rutger haar en stak op haar in met een mes. Hij kreeg hiervoor zeven jaar cel en TBS met dwangverpleging.
  6. Zaandam, februari. Een 44-jarige Bulgaar ervaart problemen in de relatiesfeer en steekt ”daarom” een 29-jarige Bulgaarse neer. Zij overleed later in het ziekenhuis.
  7. Hattem, februari. De 50-jarige Loetje K. steekt Dwoëny van den Brink neer. ”De twee hadden een jarenlange, moeizame relatie. De moeder van het slachtoffer deed onlangs haar aangrijpende verhaal tegenover deze krant. Volgens haar is haar dochter op beestachtige wijze omgebracht. ,,Haar keel was doorgesneden.” 
  8. Amsterdam, februari. De 34-jarige Hristo H. vermoordt zijn zus door haar te wurgen met de hengsels van haar tas. Tegenover de politie verklaarde hij dat hij al een tijdje in haar woning logeerde en vaak ruzie met haar had. Haar dochter trof haar moeder zwaargewond op bed aan. Hulp mocht niet meer baten.
  9. Zoetermeer, februari. De 64-jarige Aldert P. sloeg ”zijn” vrouw de hersens in, met een klauwhamer. Uiteindelijk krijgt hij 11 jaar cel voor deze moord.
  10. Amersfoort, maart. De 73 jarige Piet G. gebruikte al langer geweld tegen ”zijn” 75-jarige vrouw, en in maart wurgde hij haar. De man kreeg uiteindelijk zeven jaar cel: ”De kans op herhaling achtte het OM klein. De agressie van de Amersfoorter zou specifiek op zijn echtgenote zijn gericht.” 
  11. Wernhout, maart. Herman M. (47) bekent dat hij ”zijn” partner Ingrid van Elsacker doodde. Eerder had hij gezegd dat hij zich niets kon herinneren. Vanwege het lopende onderzoek blijft de precieze toedracht vooralsnog onduidelijk.
  12. Nieuwe Pelela, maart. De politie vindt twee lichamen in een woning en concludeert na onderzoek dat een 62-jarige man eerst ”zijn” vrouw doodde en vervolgens zelfmoord pleegde.
  13. Ossendrecht, april. Een Poolse man brengt de 41-jarige Ola Urbaniak met veel geweld om het leven. Het onderzoek loopt nog, de vermeende dader kan geen verklaring geven en is overgebracht naar het Pieter Baan Centrum
  14. Bodegraven, april. De 41-jarige Ljubisa O. riep een dag van tevoren al dat ‘zijn’ vrouw zou overlijden. Dat gebeurde ook, hij bracht haar met diverse steken om het leven. Er was sprake van overkill: ”’Het slachtoffer had heel veel steekwonden in haar hoofd, hals en bovenlichaam,’ zei de officier van justitie.”
  15. Breda, mei. De 42-jarige Hoessein A. steekt minstens 20 keer in op een 42-jarige vrouw uit Hoogvliet. Later bleek dat hij ruzie met haar had vanwege een geldkwestie.
  16. Utrecht, juni. De 70-jarige Mimoun H. stak ”zijn” vrouw dood, gooide diesel over haar heen en stak toen de kamer in brand. Volgens omwonenden hadden de twee al een tijd ruzie. De vrouw een paar dagen vertrokken naar het huis van een dochter. Ze was net weer terug toen het ”opeens” mis ging.
  17. Hilversum, juli. De 22-jarige Kelvin M. brengt een studente om met messteken. Later verklaarde hij dat hij uit noodweer zou hebben gehandeld. Tegelijkertijd lijkt er ook sprake van problemen in de relationele sfeer.
  18. Hoogerheide, juli. Een man die al verdacht werd van twee andere moorden, doodde ”zijn” vriendin. Jack H. bekende later dat hij haar 99 keer stak met een mes: ‘‘Volgens de politie is zeer waarschijnlijk sprake van een relationeel conflict.”
  19. Utrecht, juli. De 31-jarige Zamir G. bleef de 24-jarige Laura Korsman stalken en op andere manieren lastig vallen, toen zij het uit wilde maken wegens mishandeling. Ondanks een straatverbod drong hij haar woning binnen en doodde haar. De rechtszaak loopt nog.
  20. Leiden, juli. Een 44-jarige man heeft bekend dat hij Natasja Scheeres doodde. De politie verdenkt een man van 50 dat hij de andere man hielp met het verbergen van haar lichaam. Pas na circa twee weken vond de politie haar lijk in een sloot en kon op basis van DNA onderzoek haar identiteit achterhalen. Haar familie herkent in de 44-jarige dader de vriend van Natasja. De vermoedelijke moordenaar pleegde later zelfmoord in de gevangenis.
  21. New York, juli. De 39-jarige Amerikaan James Shields schoot onder andere de Nederlandse Linda Olthof neer. Hij had ooit een relatie met haar, waarbij ze ook samen een kind kregen. Na het stuklopen van de relatie vertrok Linda naar Nederland.  Shields ruziede met haar over de voogdij. Tegelijkertijd kreeg hij een nieuwe vriendin. Olthof keerde vanuit Nederland terug naar New York, zodat de vader zijn kind kon zien. Bij die gelegenheid vermoordde hij haar, zijn nieuwe vriendin, en het kind. Daarna pleegde hij zelfmoord. Later vond de politie een GoFund me pagina, waar de man geld inzamelde voor de voogdijzaak en zijn ex beschuldigde van allerlei wandaden, zes maanden voor de moordpartij.
  22. Malta, augustus. Een 30-jarige Nederlandse vrouw is op Malta gedood door haar vriend of ex-vriend. Malta Today zegt vriend, Times Malta houdt het haar ex-vriend. Volgens Maltese media zou de politie de man hebben gearresteerd en heeft hij inmiddels bekend.
  23. Emmen, september. Een student stak een studente neer en verstikte haar met een kussen. Het slachtoffer, de 20-jarige Leonore Prothmann, was vanuit Duitsland naar Emmen gekomen voor haar studie nternational business & languages en woonde al een tijdje in een studentenhuis. Verdachte is een huisgenoot, een 20-jarige Italiaanse man, die net als zij aan de NHL Stenden studeerde. Hij zou haar hebben neergestoken.
  24. Papendrecht, september. De 32-jarige Hengk Pedreira klaagde op Facebook dat je van vrouw en kinderen alleen maar ellende krijgt. Volgens de media waren er bij de gemeente Papendrecht daarnaast meldingen binnengekomen van huiselijk geweld en wilde de vrouw des huizes met haar kinderen vertrekken. De verhuizing zou binnen een maand plaats vinden. Zover kwam het niet: Hengk stak haar neer, evenals hun twee kinderen, en pleegde zelfmoord.
  25. Muiden, september. De politie houdt een 43-jarige man uit Bussum aan in verband met de moord op de 42-jarige Edita Moliené. Haar lijk werd gevonden in de Muidertrekvaart bij Muiden en dreef daar toen al zeker tien dagen rond.
  26. Delft, september. Ton L. bracht zijn 79-jarige moeder naar het verpleeghuis van haar man, waarna zij verdween. Later pakte de politie hem op omdat agenten sporen van haar bloed in zijn auto vondden, en bekende hij alsnog. Hij vermoordde haar en liet haar lijk verdwijnen in een park bij Heinenoord. Tegenover de Telegraaf verklaarde een broer van de dader dat Ton gokverslaafd is en dat hij een aversie tegen vrouwen heeft.
  27. Bergen op Zoom, september. De 24-jarige Onno R. heeft ”zijn” vriendin Lara Sint Jago gedood, waarschijnlijk met een vuurwapen. Volgens omstanders kende de moord een lange aanloop: ”,,Om de haverklap hoorden we ruzies, slaande deuren en moest de politie eraan te pas komen. Dan kun je wel zeggen dat Lara geen hulp wilde en dat ze niet gewond was, maar je ziet toch dat er iets aan de hand is! Al hadden ze alleen het 4-jarige zoontje van Lara maar uit huis gehaald. Dat kind is nu voor zijn leven getraumatiseerd”, oordeelt Lara’s directe buurman Rob Blesgraaf in de flat Goudbaard.
  28. Amsterdam, oktober. Een vijftigjarige man doodde zijn vrouw (30), dochtertje (5) en de moeder van de vrouw(67) en pleegde daarna zelfmoord. De politie kreeg rond 01.00 uur meldingen binnen dat buurtbewoners schoten hadden gehoord en troffen de lijken aan. De politie was gewaarschuwd voor de man: hij had een geschiedenis van huiselijk geweld. ‘‘De nacht van zondag 30 september op maandag 1 oktober, rond kwart voor een, hoorden Orie en zijn vrouw een enorme ruzie bij hun buren. “De huizen zijn heel gehorig. De buurvrouw schreeuwde en rende door het huis. We hoorden glasgerinkel… en toen die schreeuw. Het klonk alsof ze smeekte. Ik wilde eigenlijk meteen helpen maar die muur stond ertussen. Het was zo frustrerend. We hoorden schoten en vervolgens een enorme stilte. Ik zei meteen tegen mijn vrouw: ‘Ze zijn dood.'”
  29. Culemborg, oktober. De 31-jarige Griek Deligianni doodde de 47-jarige Yioula Deligianni waarschijnlijk uit jaloezie, verklaren omwonenden. De politie wil tijdens het onderzoek nog niets zeggen, alleen dat de vrouw door geweld om het leven kwam in het gezamenlijke appartement van het tweetal. De verdachte blijft tot zeker volgend jaar in voorarrest.
  30. Sittard, november. De politie vindt twee lichamen in een appartement en concludeert na onderzoek dat de man eerst de vrouw om het leven heeft gebracht en vervolgens zelfmoord heeft gepleegd. De politie zoekt de oorzaak in de relationele sfeer. De man gebruikte een mes.
  31. Amersfoort, december. Agenten treffen het lijk van een vrouw aan in de woning van een man. Uiteindelijk arresteren ze hem als verdachte. De politie vermoedt dat de man tot moord over ging vanwege problemen in de relationele sfeer.Volgens het AD had de man eerder aan buren laten weten dat zijn vriendin bij hem langs zou komen nadat ze hun relatie op pauze hadden gezet. Hij liet toen volgens de buren weten ‘dat hij voor hun relatie wilde knokken.’
  32. Haarlem, december. Een 55-jarige man gaf zichzelf aan bij de politie wegens moord op ”zijn” vrouw. De man vermoordde de 38-jarige vrouw terwijl hun twee zoontjes buiten op straat speelden.
  33. Rotterdam, december. Stephen K. geldt als hoofdverdachte voor de moord op de 29-jarige Bianca van Es. ”Verschillende bronnen rond het onderzoek verklaren dat Bianca enkele dagen voor haar dood de relatie met haar vriend had beëindigd.” De man probeerde een ongeluk met een gaslek in scene te zetten om aan vervolging te ontkomen. In het huis was een peuter aanwezig, die liep gelukkig geen verwondingen op.
  34. Rotterdam, december. Joël S. vermoordde Sarah Papenheim (21 jaar) met meerdere messteken in een studentenhuis. ”Volgens de Amerikaanse vriend, Adam Pryor, heeft Sarah nooit gezegd dat ze zelf in gevaar was. ,,Ik dacht dat hij boos was op bepaalde mensen. Ik had helemaal niet het gevoel dat zij zelf in gevaar was‘’, zegt Pryor tegen ABC News. ,,Ik vertrouwde haar. Ze was heel verantwoordelijk en ik dacht dat ze naar de politie zou gaan en ervoor zou zorgen dat het goed kwam. Ik had er helemaal niet bij nagedacht dat zoiets als dit zou gebeuren.’’
  35. Rotterdam, december. Bekir E. ontwikkelde een obsessie voor de 16-jarige Humeyra Ergincanli. Na verschillende bedreigingen en stalking schoot hij haar bij haar school dood met meerdere kogels.

Dan zijn er nog de gevallen waarbij de man de vrouw of vrouwen niet kende, maar hen toch bewust uitkoos vanwege hun sekse. Bijvoorbeeld omdat de dader specifiek een vrouw aanrandt of verkracht, al dan niet voor of na moord, of omdat de dader in vrouwen een makkelijke prooi ziet. Dat leidt tot bijna-dood ervaringen voor vrouwen. Voorbeelden in 2018:

36. Breukelen, maart. De 45-jarige Ingmar S. gebruikte een nep vuurwapen om bij een vrouw in de auto te kunnen stappen. De man dwong haar naar een recreatieterrein te rijden. Hij verkrachtte haar, dwong haar in de kofferbak van zijn eigen auto te gaan liggen, reed naar een andere plek waar hij haar opnieuw verkrachtte, en reed daarna opnieuw uren met haar rond, ”Toen ze voelde dat de auto over een zandweg reed, vreesde ze voor haar leven, hield de rechter de man voor.” S. liet haar uiteindelijk achter in Diemen.

37. Rotterdam, juli. Een man heeft een Indonesische studente vanaf het Centraal Station gevolgd. Op een voor hem gunstige plek overviel hij haar en verkrachtte haar met zoveel geweld dat ze bijna het leven liet – ze liep een slagaderlijke bloeding op en lag enkele dagen in coma. Na uitgebreid onderzoek kon de politie een dader aanhouden, een 18-jarige man, die zijn misdaad later inderdaad bekende.

Cold Cases: Dit jaar, 2018, kwam er eindelijk uitsluitsel in een oude strafzaak, de verkrachting van en moord op Milica van Doorn. De misdaad vond plaats in 1992 maar het duurde jaren voordat justitie een dader op het spoor kwam. Het OM eiste in november 20 jaar cel tegen de 48-jarige Hüseyin A., omdat volgens hen vaststaat dat A. haar in Zaandam heeft verkracht, met messteken doodde en haar lijk vervolgens in een vijver gooide. Daarnaast kreeg Jos de G. in augustus dit jaar een eis van veertien jaar cel tegen zich, voor de verkrachting van en moord op Nicole van den Hurk, een misdaad uit 1995.

Soms betreft het streekgebonden serie-misdaden. Zo was een hardloopster, een vrouw van 18, bezig met haar rondje bij Egmond aan Zee toen een onbekende man haar klemreed in zijn auto, zijn arm door het raam naar buiten stak en op haar inhakte met een mes. In de loop van het onderzoek bleek dat de dader waarschijnlijk eerder op diezelfde dag twee andere slachtoffers maakte in Castricum. De dader reed een 18-jarige vrouw aan terwijl ze fietste. Even verderop verwondde hij een 52-jarige hardloopster aan haar arm. Alledrie vrouw… en dat is geen toeval.

Laten we gehoor geven aan de oproep van de mensen die in Rotterdam een protestmars hielden, nadat mannen de zoveelste vrouw in hun stad doodden. Laten we eindelijk het verband erkennen tussen al die losse incidenten, al die losse stipjes met elkaar verbinden en het resultaat onder ogen zien. Geen geweld tegen vrouwen. Moet kunnen, toch?

Aanbevelingsbrieven: hoezo is ‘zorgzaam’ een negatief etiket?

Top, als je ergens een leuke stage of baan had, en een leidinggevende wil een aanbeveling schrijven om je volgende sollicitatie kansrijker te maken. Maar veel van zulke aanbevelingen hebben een problematische kant. Uit analyses van zulke stukken blijkt dat aanbevelingsbrieven voor mannen langer, krachtiger en wervender zijn dan voor vrouwen. Mannen kunnen het, vrouwen… ehm… misschien?

Vrouwen krijgen kortere brieven, die bovendien veel vaker dan die voor mannen opmerkingen bevatten over hun persoonlijke leven, of hun mate van zorgzaamheid en collegialiteit. Gekoppeld aan bewuste en onderbewuste stereotypen leidt dat tot een drempel voor vrouwen. Ze komen over als harde werkers, maar niet geniaal. Etiketten zoals zorgzaam of vriendelijk leiden daarnaast tot aannames als ‘dan is ze niet assertief genoeg voor deze baan’/risico van een voetveeg.

Opstellers van aanbevelingsbrieven zouden daarom ”mannelijk” taalgebruik moeten bezigen om vrouwen een fatsoenlijke kans te bieden, adviseren onderzoekers. Er bestaat zelfs voor het Engelse taalgebied een calculator om het seksisme gehalte in zulke brieven te analyseren en de inhoud bij te stellen.

Onder andere Helen De Cruz is blij met de aandacht voor seksistische stereotypen, maar maakt zich tegelijkertijd zorgen wat het betekent als ”vrouwelijke” kwaliteiten gelden als zwakker en minder. Wat zegt dit over ons als cultuur als een kwalificatie als ‘zorgzaam’ een handicap is, vooral voor vrouwelijke kandidaten? Willen we dan geen fatsoenlijke collega’s, die sociaal vaardig zijn, kunnen samenwerken en verder kijken dan hun eigen ikje groot en lang is? Voor de academische wereld en het wervingsbeleid van universiteiten stelt ze:

Our practices of hiring someone who is a single-minded researcher, thinking only of their qualities as a researcher, without any regard for how they might be among students or colleagues are problematic. They do not reflect our lived reality in the workplace, where we do in fact care about colleagues being at least minimally decent. Worse, some instances I have heard of people who were hired who were known to be problematic, for instance, among female students, but it was overlooked because they were such excellent researchers. Given this, maybe we should re-evaluate practices whereby compassion, kindness and other qualities are coded by search committee readers as feminine and where they can hurt a candidate.

In plaats van een eigenschap als zorgzaam of collegiaal naar beneden te halen, zou De Cruz veel liever zien dat er ook bij mannen gekeken wordt naar hun sociale, dienstverlenende eigenschappen. Ook bij mannelijke kandidaten zou een woord als ‘zorgzaam’ in een aanstellingsbrief moeten komen, of een alinea over zijn vaardigheden bij het samenwerken in een team. Dan lukt het hopelijk vaker om te voorkomen dat een egoïstische streber de situatie in een hele groep verziekt.

Moord op meisje past in horrorpatroon

Wat de 16-jarige scholiere in Rotterdam overkwam heeft bij feministen een naam: femicide. Het woord is afgeleid van genocide, volkerenmoord. Alleen betreft het hier exclusief de vrouwelijke helft van het volk. Overal ter wereld, ook in Nederland, vermoorden mannen vrouwen omdat zij een vrouw is (en zij ”dus” moet doen wat de man wil of verwacht). De mannelijke agressie heeft grote gevolgen voor alle vrouwen, of het nou uitloopt op moord of niet: angst, beperkingen in onze bewegingsvrijheid, de talloze voorzorgsmaatregelen die we nemen om zo veilig mogelijk te zijn.

De redenatie om als man een vrouw te doden kan verschillen, maar komt in de kern op hetzelfde neer. Ze is ”zijn” partner of ex-partner, en als man wil hij haar blijven domineren. De dood vormt relatief vaak het slot van een geschiedenis vol huiselijk geweld. En/of de moord vindt plaats op het moment dat de vrouw de relatie verbreekt, aankondigt te willen scheiden, of al weg is (waarna hij haar doodt of eerst een tijd lastig valt en dan doodt).

In andere gevallen kent de moordenaar de vrouw in kwestie niet persoonlijk, maar staat haar sekse alsnog centraal. Zo vonden in de V.S. en Canada verschillende moordpartijen plaats waarbij de dader in verklaringen aangaf woede te voelen. Vrouwen moesten niks van hem hebben, dus moesten meisjes en vrouwen dood. Dit gebeurde onder andere in de Canadese stad Toronto. Dit soort algemene vrouwenhaat was ook het motief voor de zogenaamde Isla Vista moordenaar uit de V.S. Om maar een paar voorbeelden te noemen – er zijn er vele.

Het algemene publiek, inclusief journalisten, heeft de neiging zulke moorden af te doen als incidenten. Het gaat om een onbegrijpelijk fenomeen, een trieste gebeurtenis, het was ‘zinloos’. De man had het moeilijk en ‘opeens sloegen de stoppen door’. Dat is een geruststellend verhaal, analoog aan de mythe van de onhandige man, om een groot maatschappelijk probleem te verhullen en mannelijke agressie te negeren. Als er al iets mis is, ligt de oorzaak bij de vrouw: hij was wel agressief, maar zij wimpelde de politie af.

Hoe gaat het patroon? We zien het mechanisme in een mildere vorm al bij straatintimidatie. Mannen bewijzen, vaak in groepjes, aan elkaar hun mannelijkheid, door vrouwen lastig te vallen. De man is in dit wereldbeeld ‘dé man’ en beheerst de straat. Vrouwen zijn daar te gast en moeten zich gesis, geroep, achterna lopen, ongewenste betastingen en erger laten welgevallen. Wil een meisje of vrouw niet meewerken aan dit vertoon van macho gedrag, dan grijpen de daders in en gaan over tot agressie. Neem dit voorbeeld uit Utrecht, waarbij vier jongens een meisje uitdaagden en, toen ze protesteerde, in elkaar sloegen. Of straatintimidatie die overgaat in seksueel geweld, zoals een aanranding.

In ernstigere vorm zie je dat ook bij de dode vrouwen. De meeste vrouwen, circa driekwart, kennen hun moordenaar. Het is meestal hun partner of ex partner, en in veel van de overgebleven andere gevallen een mannelijk familielid. Dit zie je nu ook bij de moord op de 16-jarige Rotterdamse scholiere  De dader kende haar en bronnen spreken van ”een relatie”. In hoeverre dat het juiste woord is voor iets tussen een 31-jarige man en een tiener, met in mijn optiek duidelijke elementen van geobsedeerdheid en stalking, moet nog blijken. Getuigen en veel media noemen de man in ieder geval de ex van het meisje. Volgens de media wilde zij van hem af en begon hij daarna met dreigen. Zodra de tiener hem bij haar school zag staan probeerde ze nog te vluchten, maar helaas, zijn kogels waren sneller dan zij.

In Nederland sterven tussen de 30 en de 40 vrouwen per jaar op een manier die in dit patroon past. In 2016, een op zich ”rustig” jaar, waren het er bijvoorbeeld 34. Onderzoek voor moorden in de periode 2010-2015 wijst uit dat de vrouwenmoordenaar in iets meer dan de helft van de gevallen een intieme relatie had met het slachtoffer. Hij was haar partner of ex. In de meeste gevallen pleegde de man de moord met een steekwapen of wurgde hij de vrouw.

De percentages komen overeen met andere onderzoeken. In Engeland, met een grotere bevolking, staat de teller voor 2017 op 139. 109 daarvan, 76%, kende de man in kwestie. In bijna de helft van de gevallen was de dader hun partner of een ex, vergelijkbaar met Nederland. In de andere gevallen betrof het een mannelijk familielid of een zoon. Bijna de helft kwam om het leven door een scherp voorwerp, zoals een mes – dit is in Nederland zoals we zagen ook zo.

Welk wapen of welke manier een man gebruikt, hangt af van de cultuur. Zo telde de V.S. in 2016 ruim 1800 vrouwenmoorden, waarbij de man de vrouw in 56% van de gevallen doodde met een vuurwapen. Dat hangt samen met de wapencultuur in dat land. In andere culturen kunnen fenomenen zoals eerwraak een rol spelen en de kans vergroten dat de dader een mannelijk familielid van de vrouw is. Maar de kern blijft hetzelfde: een vrouw doet iets wat een man niet wil, en ze betaalt voor de vermeende wandaad met haar leven.

In 42% van de gevallen was er volgens de Engelse onderzoeksgegevens bij de femicide sprake van overkill. Zo stak een man een vrouw 175 keer. In een ander voorbeeld sloeg de man zo lang, vaak en hard op een vrouw in, dat haar gezicht voor de nabestaanden totaal onherkenbaar was. Dit soort gevallen van overkill zie je ook terug in Nederland. In het geval van de 16-jarige scholiere vuurde de dader volgens door journalisten opgetekende verklaringen zeven tot acht schoten af, waarvan vier van zeer nabij. Of de man die ”zijn” vriendin en dochter wurgde, de dochter verkrachtte, (onduidelijk in welke volgorde dit gebeurde) en de lichamen daarna verborg in de kruipruimte van hun woning. Of deze man, die 99 keer instak op de vrouw.

De forse mate van geweld maakt duidelijk dat er extra emotie in het spel is in veel gevallen waarin mannen vrouwen doden. In Engeland houdt Ingala Smith zich al jaren bezig met femicide. Zij stelt dat deze felheid aangeeft dat het hier niet gaat om onschuldige, aardige mannen die door pech en toeval opeens een misstap begaan. Het zijn mannen die vrouwen haten:

Ingala Smith, the chief executive of the domestic violence charity Nia, said: “The use of excessive violence or desecration after death challenges narratives of momentary loss of control that are especially prevalent in relation to domestic violence. “Instead it highlights the brutality and misogyny that men bring to their violence against women whether dead or alive and challenges benign rationales given by men which are often accepted and repeated in media coverage of the killings of women.”

Femicide. Onthoudt die term. En neem eens een kijkje bij de diverse overzichten en tellingen van al die dode vrouwen. Zoals het Engelse Counting Dead Women. Of deze Canadese inventarisatie. Of deze Spaanse telling uit 2017. Of de moorden op vrouwen die de Moordatlas verzamelt, tussen uitgaansgeweld onder mannen en afrekeningen in het criminele circuit door. Dan zie je het vanzelf.

Bestrijding armoede begint bij vrouwen

Door te investeren in vrouwen en hen kansen te geven op betaald werk, wisten overheden in Latijns-Amerika extreme armoede onder de bevolking als geheel sterk te verminderen. De ”ergste categorie armoede” treft nog steeds 12 procent van de bevolking. Maar dat percentage had 30% kunnen zijn als overheden de afgelopen jaren niet gericht aandacht besteed hadden aan de positie van vrouwen. Dat bleek op een VN-top in Costa Rica, en uit recent onderzoek naar manieren om vrouwen te ondersteunen een eigen inkomen te verdienen.

Armoede heeft vaak een vrouwelijk gezicht, ook in Nederland trouwens. Cijfers van de Verenigde Naties wijzen uit dat de loonkloof in Latijns-Amerikaanse landen rond de 24% schommelt – in het nadeel van vrouwen, voor de duidelijkheid. Daarnaast beschikt 29 procent van de volwassen vrouwen niet over een eigen inkomen, tegen 13 procent van de mannen. Dit soort cijfers maken duidelijk dat vrouwen over veel minder geld beschikken dan mannen.

Sinds de jaren negentig doen regeringen in Latijns-Amerikaanse landen beter hun best om dit soort ongelijkheid te verminderen. In 2014 leidde dat tot een mijlpaal: voor het eerst in de geschiedenis beschikte meer dan de helft van de vrouwen over een betaalde baan. Ook studeren vrouwen tegenwoordig vaker dan mannen. Zodoende beschikken ze over meer diploma’s, van een hoger niveau. In theorie zou dat hun kansen op de arbeidsmarkt moeten versterken. Dit alles leidde ertoe dat naast de VN ook een instantie zoals de Wereldbank vrouwen aanwees als dé cruciale groep om landen vooruit te brengen en extreme armoede te verminderen.

Da’s mooi, want dan kunnen dit soort autoriteiten de vrouwen ondersteunen in hun strijd. Steeds meer Latijns-Amerikaanse vrouwen accepteren hun tweederangs status niet langer. Zelfs op het platteland ontwikkelen boerinnen hun eigen versie van het feminisme om een einde te maken aan huiselijk en seksueel geweld, meer kansen in de samenleving te hebben, en gelijk loon voor gelijk werk te krijgen. (Wat doet geweld in dat rijtje? Nou, als je je leven niet zeker kunt zijn, heeft de rest ook weinig zin.)

Vrouwen ondersteunen wordt extra urgent omdat Latijns Amerikaanse landen het percentage armen de afgelopen jaren weer zag stijgen. De Wereldbank wijt dit expliciet aan een gestagneerde gender-revolutie. Zo geven werkgevers een betaalde baan liever aan een man, en doen mannen nog steeds bijna niks in het huishouden. Dit leidt tot een driedubbele belasting voor vrouwen als ze huishouden, betaald werk en de zorg voor kinderen moeten combineren. Om nog maar te zwijgen van zulke massieve golven van geweld tegen vrouwen, dat de Wereld Gezondheid Organisatie spreekt van een epidemie.

Enfin, nog een lange weg te gaan dus. Maar wil het beter worden in een land, dan MOET het beter gaan met vrouwen. Anders blijven samenlevingen steken in diepe armoede en geweld.

Videogames geven ruim baan aan seksisme

Videogames zijn een paradijs voor mannen die vrouwen haten. Het meest recente voorbeeld biedt Red Dead Redemption 2. Het verhaal speelt zich af in het Wilde Westen rond 1900, en toont in een bepaald deel van het spel vrouwen die strijden voor het kiesrecht. Spelers blijken zo’n activiste te kunnen benaderen, slaan en vermoorden – en doen dat ook. Filmpjes op Youtube trekken inmiddels miljoenen kijkers, die wel eens willen zien op welke creatieve manieren een spelersavatar een einde kan maken aan het leven van een feministisch personage.

Fijn feministen meppen in videospelletjes!

De open spelstructuur van Red Dead Redemption biedt daarvoor alle ruimte. Op Youtube filmpjes is te zien hoe speler Shirrako een strijdster voor vrouwenkiesrecht slaat, met een lasso vastbindt en in een mijnschacht gooit. Titel: Dropping feminist to hell and killing the devil. In een ander filmpje voert hij de feministe aan een alligator. Opgewonden en blij volgen andere spelers dat voorbeeld en uploaden hun eigen filmpjes vol moord en doodslag:

Given that Red Dead Redemption 2 is the biggest video game of the year and that much of video game culture is ensconced in blatant misogyny, it’s not surprising but still upsetting that some players are delighted that the game lets them beat, abuse, and kill these characters.

Producent Rock Star Games bood mensen eerder ook al alle ruimte om hun haat jegens vrouwen symbolisch uit te leven. Red Dead Redemption 1 schetste een zeer, zeer vijandig beeld van vrouwen. Als speler kwam je vrouwelijke personages vooral tegen als zeur en/of liegbeest. Het spel bood je alle mogelijkheden om een vrouw vast te binden aan spoorrails en toe te kijken terwijl ze wordt overreden door de trein. Met eerdere producties, zoals de Grand Theft Auto serie, liet de producent ook al zien dat vrouwelijke personages stukken vlees zijn. Spelers konden daar seks hebben met hoeren, en de vrouwen daarna vermoorden om hun geld terug te pakken.

Bij dit alles is het belangrijk om te beseffen dat wat we in onze fantasie doen, ook iets zegt over hoe het er in de werkelijkheid aan toe gaat. Videogames zijn door mensen verzonnen verhalen. Wat die verhalen wel en niet bieden, en de manier waarop mensen reageren op aangeboden personages, is geworteld in onze cultuur, normen en waarden. Daarom is het verontrustend dat grote spellen met een hoge status spelers ruimte geven voor allerlei seksistische moordzucht. Via het spel borrelen opeens zichtbaar mannen op die het geweldig lachen vinden om vrouwen te slaan en te vernietigen:

“I killed that lady too,” user Joker Productions, a channel with over 120,000 subscribers, wrote. “Every time I went to the tailor right there I had to listen to her yapping. Got fed up so I took her to lunch… except the only thing served was buckshot.” “You could take this small portion of the game, stretch it to full AAA game length, charge me $60 for it, and I’d pre-order it with a season pass,” a user named Silly Goose wrote.

Een videogame waarin dit kan, versterkt andere culturele patronen waarbij vrouwen symbolisch of echt vernietigd worden. Zoals feministe Anita Sarkeesian, die het doelwit werd van trollen, doodsbedreigingen ontving en een tijdje onder moest duiken omdat ze seksisme in videospelletjes aan de kaak stelde. Eén van de trollen ontwierp een game waarin je haar gezicht bont en blauw kon meppen, ter versterking van de haatcampagne tegen haar.

Dit soort vijandige fantasieën versterken ook patronen rond het uitgummen van vrouwen, een andere vorm van al dan niet symbolische vernietiging. In veel gevallen komen vrouwen domweg niet in het verhaal voor, of alleen in stereotype rollen in de marge. Alles draait om veelal witte mannen, hun avonturen, hun lof en eer. Dit gebeurt in het echt ook. Tik ‘vergeten vrouwen’ in op een zoekmachine, en het wemelt van de overzichten van ondergewaardeerde en gemarginaliseerde kunstenaressen, outlaws, schrijfsters, geleerden, politici, enzovoorts.

De uitwassen rond Red Dead Redemption 2 laten zien dat we nog een lange weg te gaan hebben….

 

 

Democratische vrouwen verheffen hun stem in de V.S.

Je kunt veel kritiek hebben op de Democratische partij in de V.S., maar in tegenstelling tot Republikeinen krijgen vrouwen goede kansen. Een record aantal stelde zich kandidaat voor de tussentijdse verkiezingen die op dit moment spelen. Een record aantal vrouwen won daarna inderdaad een zetel in het Congres of de Senaat. Waaronder de allereerste vertegenwoordigsters van de inheemse bevolking van de V.S., Sharice Davids en Deb Haaland, en de eerste twee moslima’s, Rashida Tlaib in Michigan and Ilhan Omar in Minnesota.

De verkiezingsresultaten in deze Amerikaanse midterms kenden een lange aanloop. Twaalf grafieken laten zien hoe de politieke verschuiving langzaam sterker en sterker zichtbaar werd. Organisatie Emily’s List speelde een belangrijke rol bij het kanaliseren van de politieke belangstelling van vrouwen na het verlies van Clinton. In 2016 meldden zich 920 vrouwen, na de winst van Trump steeg dat naar 42.000. Emily’s List steunt vrouwelijke kandidaten met coaching, fondsen, adviezen en praktische hulp en zet belangstelling om in serieuze kandidaturen. Voor het Congres steeg het aantal vrouwelijke kandidaten zodoende van 16 naar 23% in twee jaar tijd.

Als vrouwen zich kandidaat stellen, doen ze het vaak beter dan hun mannelijke collega’s. Van alle Democratische kandidaten wonnen de vrouwen 44% van hun races, terwijl de mannen niet verder kwamen dan 21%. Republikeinen vaardigen veel minder vrouwen af dan de Democraten, maar als de Republikeinse kandidaat een vrouw is wint ze in 34% van de gevallen, tegen 29% van de mannen.

De vrouwelijke kandidaten, zeker die van de Democratische kant, ontvangen massaal steun. Zo organiseerden vrouwen talloze protestmarsen, te beginnen met dag 1 van het presidentschap van Trump, waar miljoenen mensen aan deelnamen. Vrouwen doen ook veel vaker dan voorheen een financiële donatie, en/of woonden politieke bijeenkomsten bij. Vooral jonge vrouwen tonen zich politiek bewuster dan hun mannelijke leeftijdsgenoten – zo gaf een kwart van de vrouwen geld aan een campagne, terwijl jonge mannen niet verder kwamen dan 18%.

Speciale aandacht verdienen vrouwen met een gekleurde huid. Die maken vaak het verschil. Witte vrouwen zijn hopeloos verdeeld en kozen in 2016 in 47% van de gevallen voor Trump, tegen 45% voor Clinton. Dat heeft onder andere te maken met haar burgerlijke staat. Even plat gezegd: zodra een witte vrouw trouwt, kiest ze de kant van haar witte man en gooit ze de belangen van haar eigen sekse en van mensen met een gekleurde huid onder de bus. Ondertussen kiezen vrouwen met een gekleurde huid consequent voor Democraten (net als vrijgezelle witte vrouwen). Onder andere in 2017, tijdens verkiezingen in Alabama, wisten zwarte vrouwen zodoende het verschil te maken. 98% van hen koos destijds voor Doug Jones, en zorgde er zo voor dat deze Democratische politicus de beslissende stemmen kreeg om te winnen.

De grotere zichtbaarheid van vrouwen zorgt ervoor dat verschillende positieve bewegingen op gang komen. Winst van vrouwelijke kandidaten spoort andere vrouwen aan om ook een kans te wagen en zich kandidaat te stellen. De gekozen vrouwen zijn daarna effectiever: voor iedere 1,5 voorstel die een man door Congres of Senaat loodst, weet een vrouw ruim twee voorstellen aangenomen te krijgen. Vrouwen bedrijven andere politiek – ze doen bijvoorbeeld twee keer zoveel voorstellen voor betere gezondheidszorg en onderwijs dan mannelijke politici. Tot slot halen vrouwen meer geld binnen voor hun achterban. Als jouw district vertegenwoordigd wordt door een vrouw, ontvang je jaarlijks gemiddeld 49 miljoen dollar meer aan subsidies en andere overheidssteun dan een naburig district, vertegenwoordigd door een man.

Kortom, als de Democraten slim zijn, zetten ze zwaar in op vrouwen met een gekleurde huid, en vrijgezelle witte vrouwen. Die zouden aan de macht moeten komen in de top van de partij, de koers moeten bepalen, en de race moeten leiden. De partij is aan het leren – zo verontschuldigde voorzitter Tom Perez zich onlangs bij zwarte kiezers, voor de manier waarop de partij zwarte kiezers en kandidaten in het verleden behandeld had. Mensen met een gekleurde huid, in het bijzonder vrouwen, vormen de basis en de ruggengraat van de Democratische partij. Ze verdienen meer steun, meer macht, en meer respect. Met alle overwinningen die ze tijdens deze verkiezingen boekten, inclusief de bijbehorende macht, wordt de kans groter dat ze eindelijk krijgen wat ze verdienen.

De Gereedschapskist: D.A.R.V.O.

Agressie en geweld? Geen probleem, je doet gewoon een DARVO-tje. DARVO staat voor Deny, Attack, Reverse Victim and Offender – oftewel ontkennen, aanvallen, rol van dader en slachtoffer omkeren. Slachtoffers de schuld geven is een zeer bekende tactiek, eeuwenoud, maar onder andere professor Jennifer J. Freyd van de universiteit van Orgenon ziet dat daders steeds vaker ook de rolomkering inzetten om onder de gevolgen van wangedrag en criminaliteit uit te komen. Recent deed de Amerikaanse rechter Brett Kavanaugh dat nog, toen zijn benoeming tot het Hoogste Gerechtshof in gevaar kwam door beschuldigingen van seksuele agressie. In die situatie vond hij zichzelf het grootste slachtoffer, en hij was woedend.

DARVO komt uit de koker van de sociale wetenschappen en de psychologie. Onder andere Louise F. Fitzgerald,  professor emeritus van de University of Illinois, en Jennifer J. Freyd, van de University of Oregon, denken en schrijven erover. Zij zien het als een verdedigingsmechanisme van daders. Die willen geen negatieve gevolgen ondervinden van hun wangedrag of misdaden, en nemen daarom hun toevlucht tot ontkennen. Als ontkennen niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat er opnames bestaan van hun misdrijf, gaan ze over tot het slachtoffer de schuld geven. Werkt ook dat onvoldoende, dan zetten ze de stap naar een rolomkering. Eigenlijk zijn zij zelf het ware slachtoffer in de hele situatie. Mensen moeten met hén medelijden hebben, niet met dat gluiperige ”slachtoffer”.

Freyd kwam op het begrip DARVO nadat ze zag hoe Anita Hill in de jaren negentig het nauw raakte, op het moment dat ze kandidaat opperrechter Clarence Thomas beschuldigde van seksueel wangedrag. In de daarop volgende periode kreeg zij de ene na de andere aantijging voor haar kiezen, terwijl de beschuldigde buiten schot bleef. Uiteindelijk moest zij zwaar beschadigd afdruipen. Thomas kreeg zijn benoeming en mocht zijn succesvolle carrière voortzetten.

Freyd ziet dat DARVO op dit moment een ontwikkeling door maakt in de V.S. Mede onder invloed van de president nemen daders steeds vaker hun toevlucht tot stap 3, de rolomkering, signaleert ze. Die rolomkering vindt op dit moment ook steeds vaker plaats in de #metoo beweging. Die beweging stuit na een succesvol eerste jaar op steeds meer verzet. Niet vrouwen zijn slachtoffers van machtsongelijkheid en structurele seksuele intimidatie, nee, mannen zijn de echte slachtoffers. Ze kunnen niks meer doen of zeggen, of hun carrière wordt al vernietigd door een wraakzuchtige horde vrouwen die ‘te ver gaan’.

Uit onderzoek blijkt dat daders DARVO toepassen omdat het werkt. Maar machtsmisbruik daargelaten heeft de strategie op individuele mede-mensen alleen het door de dader gewenste succes zolang anderen deze tactiek niet als zodanig herkennen. Zodra mensen informatie krijgen over de tactiek en situaties op de drie stappen analyseren, valt de DARVO-gebruiker door de mand en heeft de strategie minder effect. Mensen trappen er niet meer in. Dat ziet Freyd als de grote winst van het huidige klimaat rond #metoo en toenemende debatten over racisme en antisemitisme:

We can begin to put an end to DARVO by calling it out when we see it. We can not only prevent it from working but also use it as a valuable indication that the man in question is addicted to power, incapable of apology, and afflicted with such narcissism that he cannot bear to be out of control. Such a response to accusations or disclosure is itself a behavior for which men must be held accountable. If the accusation is true, a man who is not addicted to “masculine” power will apologize. If it isn’t true, he can just state the facts.

MeToo maakt het mannen lastig

Een meerderheid van de mannen vindt #MeToo vervelend, blijkt uit een opiniepeiling van EenVandaag. Ze worden moe van deze door Tarana Burke bedachte manier waarop vrouwen aandacht vragen voor seksuele intimidatie. Een hand op een schouder en je wordt al door een hysterische meute aan de schandpaal genageld, verzuchten mannen. Vertaling: ‘verdomme, ik moet nadenken over mijn gedrag, en ik kom niet zomaar meer weg met vervelend gedoe’. Inderdaad, enorm vervelend….

De dynamiek die het EenVandaag opiniepanel blootlegt in een representatieve enquete onder 21.000 panelleden, maakt duidelijk hoe moeilijk het is om houding en gedrag te veranderen. Een bepaalde mentaliteit kan diep verankerd zitten in mensen. Er kan een generatie overheen gaan voordat er iets verandert. Geen wonder dat het opiniepanel concludeert dat er in een jaar tijd weinig veranderd is. Maar #MeToo, de beweging waarmee vrouwen aandacht vragen voor seksueel geweld, en verandering eisen, heeft echter wel degelijk effect. De druk op mannen neemt toe, en zij vinden dat super vervelend.

Die toenemende sociale druk komt onder andere naar boven in een klacht van een deel van de ondervraagde mannen, dat ze het niet terecht vinden dat hun gedrag nu onder een vergrootglas ligt. Nee, stel je voor. Deze mannen hebben veel liever dat het gedrag van vrouwen onder een vergrootglas blijft liggen, net als in de afgelopen eeuwen. Wat had ze aan? Wat dronk ze? Wat deed ze ook nog zo laat op straat? Zei ze wel duidelijk genoeg nee? Je voetbalploeg won het WK, wat had je anders gedacht, vrouw? Natuurlijk dringen mannen zich dan aan je op. Hou je kop en accepteer de terreur in stilte!

Dat de druk oploopt blijkt ook uit de uitkomst dat 62% moe begint te worden van #MeToo. Arme, arme mannen:

Weet je waar vrouwen moe van worden? Dat we niet op straat rond kunnen lopen zonder dat mannen ons lastig vallen. Dat we als jonge meid vogelvrij lijken. Dat sporten in het openbaar ertoe leidt dat we worden achtervolgd, nageroepen en vastgepakt. Dat mannen minstens 14% van de vrouwen in Nederland verkracht hebben. Dat 85% van de vrouwen, werkzaam in de ICT, eraan denkt hun baan op te geven omdat ze het gedrag van mannelijke collega’s zat zijn. Dat vier op de tien vrouwen seksuele intimidatie op het werk meemaakt, maar zwijgt omdat de ervaring leert dat het geen zin heeft er melding van te maken.

Pas met #MeToo ontstond er een veilig, geaccepteerd kanaal om openlijker over deze situatie te praten en er ruchtbaarheid aan te geven. Nu pas krijgen we als samenleving door hoe uitgebreid en structureel het probleem is. Voor iedere man die roept ‘niet alle mannen’ staan vrouwen op om aan te geven dat alle vrouwen last hebben van de daders. Voor iedere man die zegt ‘ik word moe van #metoo’, zijn er vele vrouwen die moe worden van de intimidaties en aanrandingen en erger. Want zelfs als je de dans ontspringt en nooit te maken kreeg met seksuele intimidatie en andere vormen van seksueel geweld, nemen vrouwen structureel en stelselmatig maatregelen. Gevraagd naar wat mannen en vrouwen doen om seksueel geweld te voorkomen, ziet het verschil tussen mannen en vrouwen er op dit vlak zo uit:

Dat verschil in antwoorden geeft een verschil weer in mentale arbeid. Feministen willen niet dat het rijtje bij mannen langer wordt. Feministen streven naar een wereld waarin vrouwen ook hun schouders op kunnen halen en niet na hoeven te denken over agressie en seksuele intimidatie. Totdat we die wereld hebben, blijft #metoo een broodnodige campagne.

Mentale patronen zijn hardnekkig

Zelfs als je je bewust voorneemt iets te doen met diversiteit, kan het nog gedeeltelijk ”mis” gaan. Dat blijkt onder andere uit de ervaringen van auteurs die vaker vanuit het perspectief van een vrouwelijke hoofdpersoon willen werken, of lezers die meer schrijfsters willen ontdekken. De mentale patronen zijn hardnekkig. Je moet echt willen, want zodra je terugzakt in automatismen steekt de oude mannelijke, blanke canon weer de kop op…

Een mooi en hoopgevend voorbeeld biedt Anne Polkamp, een 29-jarige promovendus in de filosofie. Zij is op dit moment bezig met een papieren wereldreis – fictief ieder continent bezoeken en een roman uit ieder land lezen. Het was nadrukkelijk haar bedoeling de canon van blanke mannelijke auteurs te omzeilen en meer romans te lezen van vrouwen en mensen m/v/x met een gekleurde huid. Dat betekende dat ze per land bewust zocht naar andere stemmen dan de klassieke romans van gevestigde mannelijke auteurs.

Dat bewuste streven zorgde meteen voor verbetering. Oorspronkelijk bevatte haar boekenkast 78% mannelijke auteurs, voor 88% afkomstig uit Europa, Noord-Amerika of Australië en voor 95% blank. Na de eerste etappe van haar wereldreis zag de stapel van 32 gelezen boeken er al heel anders uit. Het aandeel vrouwen verdubbelde, van 22 naar 44%. Ook had ze veel meer werk gelezen van auteurs met een gekleurde huid.

Ondanks de verdubbeling was dat percentage van 44 voor Polak een teleurstelling. Ze had zo gericht gezocht naar schrijfsters, dat ze verwacht had dat ruim de helft van de boeken uit de pen van een vrouw was gevloeid. Nee dus:

Ik telde nog een keer, en nog eens, maar het resultaat bleef hetzelfde. Zou de literatuur zo worden gedomineerd door mannen dat ik zelfs in een project waarin ik nadrukkelijk op zoek ga naar extra veel vrouwen, niet verder kom dan 44%? Waar zijn alle vrouwen uit de wereldliteratuur?

De dominantie van mannen bleek hardnekkig. Daarom stelde ze haar plan bij. Voortaan neemt ze ook non-fictie mee bij haar keuze voor een boek uit een specifiek land. En welk land ze ook aan doet op haar literaire wereldreis, voortaan zal ze louter werk van schrijfsters lezen:

Het punt is niet dat ik mannen wil negeren. Het punt is dat ik vrouwen al bijna dertig jaar negeer. Het is tijd om te horen wat zij te zeggen hebben.

De hardnekkige blanke mannelijke dominantie komt niet alleen voor bij lezers, maar ook bij auteurs zelf. Zo sprak de recent overleden science fiction schrijfster Ursula Le Guin openlijk over haar worsteling om een verhaal te vertellen vanuit een vrouwelijke hoofdpersoon, en bij ‘magiër’ niet volautomatisch een beeld te krijgen van een blanke man. Zeg maar de SF en fantasy variant van ‘de manager is een man’ beeldvorming.

Zo gaf ze de held van de Aardzee-cyclus wél een gekleurde huid, maar de hoofdpersoon bleef een man. Pas in een later geschreven deel krijgt een vrouw een leidende rol in het verhaal. Ook bij De Linkerhand van het Duister viel ze terug op het mannelijke als norm. Ze schiep een androgyne maatschappij, waar buitenaardse wezens het grootste deel van de tijd sekseneutraal leven, maar bleef de personages in die situatie omschrijven met ‘hij’.

Later betreurde ze die taalkundige keuze. Ze werkte aan een gedachte-experiment, legde ze uit in een essay, en hoewel er veel goed ging, erkende ze dat haar roman op dit punt te wensen over laat. Naast de keuze voor ‘hij’,  toont ze de belangrijkste alien ook terwijl hij bezig is met activiteiten die we in onze cultuur associeren met mannen. Hij werkt in de politiek als premier, ontsnapt uit een gevangenis, trekt een slee over een ijsvlakte. De science fiction wereld die ze schept, komt zodoende zeer mannelijk over. Pas op latere leeftijd lukte het Le Guin om zich te ontworstelen aan dit soort oude patronen. Ze creëerde meer vrouwelijke personages en gaf die ook een dragende rol in haar romans en korte verhalen.

Kortom, het vergt een zekere inspanning, maar wie wil, komt er uiteindelijk wel.

Politie laat vrouwen in de steek bij verkrachting

Zedenrechercheurs hebben grote moeite met aangiften van verkrachting. Ze zijn, net als de rest van Nederland, zo wantrouwend en alert op leugens, dat ze veel veel zaken weigeren te onderzoeken. Op die manier verdwijnen talloze waarachtige verkrachtingszaken in een la, en krijgen slachtoffers zo’n agressieve behandeling dat ze zich getraumatiseerd terugtrekken. Het uiteindelijke gevolg: daders blijven onbestraft en slachtoffers krijgen geen enkele vorm van gerechtigheid. Dat concludeert rechtspsycholoog en wetenschapper André De Zutter.

Eerst een feit van het type de aarde is rond: het overgrote deel van de daders van verkrachting, 98%, is man. Deze mannen – niet alle mannen, maar nogmaals, de meeste daders zijn man – verkrachten mannen, vrouwen, jongens, meisjes. Zeer vaak blijft dit geweld buiten beeld. Het veroordelingspercentage ligt tussen de drie en zes procent. Seksueel geweld is daarmee één van de ”veiligste” misdaden, met de grootste kans dat je er ongestraft mee weg komt.

De politie speelt helaas een vervelende rol in het onderbelicht en ononderzocht blijven van onder andere verkrachtingszaken. De Zutter onderzocht de situatie en komt tot zeer duidelijke conclusies:

Ik heb respect voor het werk van zedenrechercheurs. Zij worden net zo goed geleid door een mentale representatie van verkrachting. Dat is een idee, een beeld, niet de werkelijkheid. Ze hebben te maken met dezelfde psychologische mechanismen als valse aangevers. Dat maakt hen te wantrouwend tegenover echte slachtoffers en te goedgelovig bij valse aangiftes. We hebben slachtoffers van verkrachting gesproken voor wie de ondervraging zo’n vreselijke ervaring was dat ze liever geen aangifte hadden gedaan.

Wat De Zutter meldt is absoluut niet nieuw. Vrouwen wisten dit al eeuwenlang, aangezien zij er vanuit de kansel, de politiek en de wetenschap van langs kregen. Vrouwen? Hysterische, leugenachtige heksen die aandacht willen en mannen te gronde willen richten met hun gevaarlijke, duivelse seksualiteit. Pas vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw wisten vrouwen voldoende macht te krijgen om écht iets terug te zeggen. De tweede feministische golf koos seksueel geweld uit als één van de kernthema’s. Vrouwen voerden campagne, richtten Blijf van mijn Lijf huizen op, deden onderzoek, publiceerden boeken, klaagden de situatie aan en dwongen in 1991 veranderingen in de rechtspraak af, zodat de politie meer mogelijkheden kreeg om verkrachtingszaken in behandeling te nemen en justitie meer ruimte kreeg voor de vervolging en veroordeling.

Recent wezen ook andere onderzoeken op misstanden rond het werk van de politie. Zo onderzocht de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen de situatie in 2015 en kwam tot de conclusie dat de politie de aangiftes van tieners veel te snel afdoet als liegen. Agenten stellen zich zo vooringenomen en vijandig op, dat meiden tussen de 12 en 18 bang zijn om aangifte te doen. Ze zien er bij voorbaat al vanaf omdat ze denken dat de politie hun verhaal niet serieus zal nemen – en die angst bleek terecht, volgens de onderzoekers voor de Nationaal Rapporteur.

Op gezette tijden kunnen mensen uit de media vernemen wat deze conclusies van De Zutter en de Nationaal Rapporteur in de praktijk betekenen. Zo kreeg De Volkskrant eerder dit jaar een excuusbrief van de politie in handen. Uit de zaak bleek dat twee zedenrechercheurs een getraumatiseerde, 23-jarige verkrachte vrouw ruim zes uur lang op een zodanig agressieve, wantrouwige manier verhoorden, dat ze volkomen overstuur uit het verhoor kwam en bijna ging denken dat ze zelf gek en/of de dader was. De transcripties liegen er niet om:

‘Als blijkt dat iets niet klopt in je verhaal, dan ben ik bang dat dat echt consequenties heeft voor jou, maar ook voor het onderzoek.’ (…) ‘Dat is niet zo’, zegt Susanne tot drie keer toe. ‘Maar het is vaak warrig in mijn hoofd, ik weet de volgorde niet goed.’ ‘Soms is dit ook een schreeuw om aandacht’, zegt de rechercheur. ‘Of dat er geestelijk iets aan de hand is. Of dat er andere dingen zijn gebeurd. Of dat er iets is fout gegaan.’ (…)  ‘Het is niet zo’, zegt Susanne. ‘Het is niet zo.’ ‘Ik wil het toch gezegd hebben’, stelt de rechercheur. Even later: ‘Wat voor ervaring heb je met pijpen?’ Ze gaan in op het geslachtsdeel van de man. ‘Je zegt dat de penis slap was, maar je gaat toch kokhalzen’, stelt de rechercheur. ‘Doe eens voor? Hoe kokhals je dan?’ De rechercheurs blijven maar vragen of ze haar aangifte wil doorzetten. Susanne: ‘Ja, want het is echt gebeurd.’

Als je zo onder druk wordt gezet, is het volkomen begrijpelijk dat vrouwen bang worden om aangifte te doen. Alles kan tegen je worden gebruikt. Ook black outs vanwege een trauma, of vanwege bevriezing. Dat is een volkomen natuurlijke reactie als je in een levensgevaarlijke situatie belandt, naast vechten en vluchten. Maar zelfs de politie herkent dit niet altijd en meent dan dat een vrouw instemde omdat ze zich niet actief genoeg verweerde.

Dit alles gebeurt in een situatie waarbij volgens De Zutter hooguit vijf procent van de aangiftes vals is. Voor Engeland komt wetenschapster Joanna Bourke zelfs tot hooguit 3%. Ieder vals beschuldigde persoon is er natuurlijk één te veel, maar juist daarom is het in dit geval erg belangrijk om te blijven beseffen dat 95% tot 97% van de vrouwen daadwerkelijk verkracht is. Zij verdienen een fatsoenlijk interview, een gedegen onderzoek, en gerechtigheid. De daders verdienen vervolging, een grondig verhoor, en celstraf. Anders blijven ze namelijk ongestoord nieuwe slachtoffers maken. En dat kan echt niet.

Slachtoffer van seksueel geweld en hulp nodig? Neem dan contact op met een van de Centra voor Seksueel Geweld in Nederland, telefoonnummer 0800-0188, 24 uur per dag bereikbaar.

Dubbele moraal rond Williams is druppel die emmer doet overlopen

Vrouwen die protesteren tegen onrecht of frustratie tonen? Nog altijd schildert onze cultuur zo iemand af als een hysterische feeks, iemand die ontploft, die wangedrag vertoont, die boetes krijgt voor haar woede uitbarsting. Alsof de wereld vergaat. Ondertussen mogen mannen razen en tieren zonder dat er een haan naar kraait. Meest recente voorbeeld van die dynamiek: tennisster Serena Williams. Het voorbeeld biedt een giftige cocktail van seksisme, racisme en mannelijke machthebbers die met twee maten meten. Er was inderdaad sprake van wangedrag, maar nauwelijks van Williams.

Osaka met haar grote heldin Williams

Nederlandse en buitenlandse media staan bol van de verhalen over de incidenten tijdens de vrouwenfinale van de US Open. Deze belangrijke tenniswedstrijd ging tussen Serena Williams en Naomi Osaka. Voor beide tennissters stond er veel op het spel. Williams had de kans een 24ste overwinning op haar naam te zetten en daarmee een record te verbreken. Osaka kon de eerste Japanse/Haïtiaanse US Open winnares ooit worden.

In die beladen sfeer besloot scheidsrechter Carlos Ramos op een gespannen moment Williams te berispen omdat haar coach vanaf de tribune handsignalen naar haar zou hebben gezonden. Daarna strafte hij Williams toen ze haar racket kapot gooide. Toen Williams daartegen en tegen zijn eerder besluit protesteerde, nam hij haar een punt af, zodat Osaka in een beslissende set opeens met 5-3 voor stond in plaats van 4-3.

Osaka won de wedstrijd, maar de ceremonie bij de prijsuitreiking werd verstoord doordat het publiek boe bleef roepen naar Ramos en andere vertegenwoordigers van de US Open organisatie. Williams greep in om iedereen weer rustig te krijgen en Osaka haar moment van glorie te geven. Het gedrag van een ware kampioene, die haar verlies accepteert en haar tegenstandster eert en ruimte geeft.

Vanwaar het boe geroep van het publiek? Bij de situatie rond Serena Williams is het van belang één ding goed in het oog te houden. In het geval van een scheidsrechter die regels handhaaft gaat het niet om de vraag of zo’n functionaris het recht heeft maatregelen te nemen. Dat heeft zo iemand altijd. In dit geval gaat het om het hoe.

Het hoe. En daarin zit het venijn. Ramos vertegenwoordigt een cultuur waarbij mannelijke tennissers geen problemen ondervinden van gedrag waarvoor vrouwelijke spelers wél gestraft worden. Met een extra dosis venijn als de vrouw in kwestie ook nog een gekleurde huid heeft. Als een zwarte vrouw namelijk protesteert, duikt meteen het beladen stereotype van de boze zwarte vrouw op. Dat is een bedreiging die mannen het liefst zo snel mogelijk weer de grond in willen stampen. Williams maar ook andere zwarte vrouwelijke sporters botsen regelmatig tegen dat stereotype aan.

 

De voorbeelden zijn te talrijk om op te noemen, zo vaak is het seksisme in de sport zichtbaar. Als een man op de baan van shirt wisselt, geen probleem, doet een vrouw dat (met nog steeds een keurig hemd onder haar shirt aan) dan is het gelijk pats, sanctie van de scheidsrechter. Roger Federer, Novak Djocovic, Dominic Thiem, ze mogen er op los schelden en rackets bij de vleet kapot slaan, maar straf, ho maar. Mannen geven zelf ook toe dat ze bijna overal mee wegkomen. Zo twitterde tennisser James Blake:

I will admit I have said worse and not gotten penalized.  And I’ve also been given a “soft warning” by the ump where they tell you knock it off or I will have to give you a violation.  He should have at least given her that courtesy.  Sad to mar a well played final that way.

Voor een speler zoals McEnroe vormden de woede uitbarstingen en ander wangedrag zelfs een lucratief handelsmerk, een situatie die onbestaanbaar was bij vrouwelijke spelers:

After the BBC’s Panorama documentary revealed that John McEnroe was paid 10 times more than Martina Navratilova, despite her superior playing record, one of the many justifications cited for the discrepancy was that McEnroe was more entertaining. In other words, McEnroe’s personality – famous for angry outbursts on court – made him a better financial investment.

In het geval van Ramos komt daar nog bij dat de hele ellende begon toen hij besloot niet eerst te waarschuwen, maar meteen sancties op te leggen. En om als aanleiding voor een straf iets te kiezen waar normaal gesproken niemand een punt van maakt, omdat het overal voorkomt en zodoende iets is waar scheidsrechters normaal gesproken weinig mee doen. Alleen een zwarte vrouwelijke tennisspeelster krijgt straf en impliciet het etiket ‘valsspeler’ opgeplakt van de scheids. Daarmee beschuldigde Ramos Williams van iets heel ergs, in het openbaar, voor een miljoenenpubliek. Hij besmeurde haar eer en professionaliteit als tenniskampioene. Terecht dat Williams die smaad niet pikte, schrijft de Boston Globe

She was rightfully angry; not an angry black woman trope. This is a 23-time grand slam champ. “I don’t cheat to win,” she told Ramos. “I’d rather lose.”

Daarna strafte hij Williams voor het tonen van frustratie rond zijn sanctie-gedrag. Ramos kreeg als persoon eerder te maken met mannen die hem uitscholden, woede uitbarstingen hadden, rackets kapot gooiden, protesteerden tegen zijn beslissingen, enzovoorts. De Portugees legde die mannen zelden of nooit een sanctie op. Alleen Williams, een zwarte vrouw, moest het ontgelden. Zij mag geen racket kapot gooien of hem een leugenaar noemen omdat hij haar vals beschuldigde. Mannelijke spelers bevestigden de dubbele moraal die Ramos toonde in zijn beslissingen. Zo schreven tennisverslaggevers:

“I covered 17 US Opens for Sports Illustrated. There is no way a men’s player with Serena’s resume (multiple Grand Slam titles, economic driver of the sport) is getting a third code violation for that language in the finals of a major. No way.”

Dat verschil tussen straf voor mannen en voor vrouwen is ook waarom commentatoren zoals Sally Jenkins zo’n vernietigend oordeel vellen over het optreden van Ramos. De Washington Post journaliste beschuldigt Ramos van het misbruiken van zijn macht als scheidsrechter, en escaleren waar de-escaleren op z’n plaats was. Met alle gevolgen van dien:

“Ramos took what began as a minor infraction and turned it into one of the nastiest and most emotional controversies in the history of tennis, all because he couldn’t take a woman speaking sharply to him.”

Gezien de talloze voorbeelden, en deze nieuwe casus rond Ramos, is het niet zo gek dat de publieke opinie zich achter Williams schaart. Het gaat te vaak mis. Er is sprake van structureel onrecht waar vrouwen, zeker zwarte vrouwen, te vaak het slachtoffer van worden. We moeten daar tegen vechten. Williams doet dat, en velen volgen haar. Ook de Vrouwen Tennis Associatie (WTA) steunt Williams openlijk en uit kritiek op de dubbele moraal in het tennis algemeen en het seksistische optreden van Ramos in het bijzonder. Die steun in de strijd tegen seksisme, en het prachtige spel van Osaka, zijn de enige positieve elementen in dit hele verhaal.

Meer diversiteit in vier eenvoudige stappen

Van een filosofisch vakblad met maximaal 21% vrouwelijke auteurs en 0% mensen met een gekleurde huid, naar een vakblad met 54% vrouwelijke auteurs en 11% auteurs met een gekleurde huid. In een paar jaar tijd. Vooruitgang kán, toont Rebecca Kukla aan. Deze professor Filosofie aan de Georgetown University werd hoofdredactrice van het Kennedy Institute of Ethics Journal en maakte het tot haar missie meer diversiteit te bereiken. Dat lukte door vier stappen consequent door te voeren.

Rebecca Kukla

Toen Kukla het roer van het tijdschrift voor Ethiek over nam, trof ze een traditioneel blank mannelijk landschap aan. Stap 1 was dan ook: het net verder, dieper en breder het water in gooien en actief op zoek gaan naar filosofen uit andere hoeken. Dat lukte door een aantal themanummers uit te brengen over actuele onderwerpen. Zo besteedde het Ethics Journal aandacht aan de Amerikaanse verkiezingen. Trump levert een goudmijn op als je het wil hebben over ethiek, en niet alleen de geijkte vaste waarden in de filosofie schreven over de gang van zaken in 2016. Via de themanummers kon de redactie een jonger, diverser auteursbestand opbouwen.

Stap 2 was de introductie van boekrecensies. Kukla en haar medewerkers besloten bewust op zoek te gaan naar publicaties vanuit gemarginaliseerde groepen, met onderwerpen op het gebied van ras, etniciteit, feminisme, (politieke) repressie, anti-fascisme enzovoorts. De redactie kan zelf kiezen wie de recensies schrijft en zorgde ervoor dat uitnodigingen terecht kwamen bij andere deskundigen dan de geijkte blanke mannennamen van de standaard namenlijstjes.

Stap 3: het landschap zelf veranderen. Tot Kukla’s komst kondigde het blad zichzelf aan als een publicatie op het gebied van ethiek, met in ieder nummer gangbare filosofie op dat terrein. In overleg veranderde Kukla dit echter in ‘toegepaste filosofie’, een veel breder begrip, met een grotere nadruk op de praktijk, op wat er in de wereld gebeurt, en op actuele thema’s. Door deze verbreding kon ook de auteurspool breder en diverser worden.

Tot slot stapte het blad af van een ingewikkeld systeem van anoniem inzenden. Normaal gesproken zijn er drie lagen van anonimiteit, waarbij ook de hoofdredactrice niet weet wie welk stuk in zond. De filosofie wereld is echter behoorlijk klein. Zodra iemand een niet gangbaar onderwerp heeft of een herkenbare eigen schrijfstijl, heeft anoniem inzenden en behandelen nauwelijks zin. Iedereen die ingevoerd is in het wereldje, snapt meteen dat als het over onderwerp X gaat, het stuk hoogstwaarschijnlijk van Y afkomstig is, want Y is de enige in haar vakgebied die zich met X bezig houdt. Anonimiteit is dan een mythe. Leuk in theorie, maar in de praktijk werkt het niet altijd.

Om die reden zorgt Kukla er tegenwoordig voor dat redacteuren artikelen zoveel mogelijk anoniem beoordelen, maar dat zijzelf wél weet wie het schreef. Dat stelt haar in staat kritiek te voorzien van een context, en soms te verwerpen omdat onbewuste vooroordelen een rol zijn gaan spelen. Daarnaast kan ze auteurs de helpende hand toesteken. Soms heeft een stuk enorme kwaliteiten, maar komt het niet goed uit de verf omdat het taalgebruik niet op niveau is. In dat geval adviseert ze auteurs om een native speaker Engels te raadplegen en met die persoon de taal te fatsoeneren. Iemand kan het stuk dan opnieuw indienen en wie weet keurt de redactie het nu wel goed. In 85% van de gevallen komen artikelen niet door de ballotage heen, signaleert Kukla, dus de kwaliteit blijft hoog. Maar auteurs met achterstanden krijgen een eerlijkere kans.

Dit alles laat ook zien dat er een vijfde ingrediënt nodig is. De wil om te veranderen, om ook het werkterrein fundamenteel te veranderen, zodat meer mensen kansen krijgen. En dat volhouden en blijven waken voor de terugkeer van conservatieve denkpatronen, waardoor je terug kunt vallen in het standaard blank mannelijke repertoire. Daarover meer in een volgend stuk.

Is Kukla er nu? Nee. Van 0 naar 11% is een mooie stap, maar ze vindt het aantal gepubliceerde artikelen van mensen met een gekleurde huid nog veel te laag. Daar is nog werk aan de winkel. Ook mag er nog wel wat meer ruimte komen voor auteurs met een handicap, of auteurs die zichzelf identificeren als transgender. Maar nu ze deze vier ontwikkelingen tot staande praktijk heeft gemaakt, is er een veel grotere kans dat méér mensen óók toegang krijgen tot het podium van een gerenommeerd vakblad. En dat is heel mooi.

Mensen vinden het lastig om vrouwen te vertrouwen

Vrouwen beginnen in de V.S. 30% van de nieuwe ondernemingen, maar investeerders mijden hen. Voor iedere dollar die een investeerder een onderneemster gunt, gaan er 23 naar een mannelijke ondernemer, blijkt uit onderzoek. Dit terwijl de onderneemsters minstens even succesvol zijn als hun mannelijke concullega’s. Het Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) wil nader onderzoek doen naar de situatie, maar concludeert nu al dat gender een grote rol speelt. Ja, duh… Investeerders vertrouwen vrouwen minder. En dat geldt niet alleen voor de V.S., maar breed, in allerlei sectoren en in allerlei landen, ook in Nederland.

In je dromen….

Geen investering betekent dat vrouwen op een gegeven moment niet verder komen. Mannelijke ondernemers krijgen kansen, terwijl vrouwen zonder geld en middelen aan de zijlijn blijven staan. Daarbij krijgen vrouwen ook ontmoedigende boodschappen mee van seksistische financiers, tekende het Financieel Dagblad op. Potentiële investeerders hemelen mannelijke ondernemers op, terwijl ze vrouwen op precies dezelfde soort punten een stuk negatiever beoordelen. Zo heeft een jonge mannelijke ondernemer potentieel: hij heeft weinig ervaring maar geef hem een kans, komt goed. Terwijl een even jonge vrouwelijke ondernemer vooral twijfel en afkeuring oplevert – ze heeft te weinig ervaring, dat wordt niks.

Dit gebrek aan gelijke kansen voor vrouwen is een ouwe bekende voor iedereen die zich interesseert in gendervraagstukken. Het begint bij het begin, met het op waarde schatten van het werk en de prestaties van vrouwen. Onderzoek na onderzoek wijst uit dat mensen (de prestaties van) vrouwen als lager/minder beoordelen in vergelijking met mannen. Zelfs als de vrouw een beter product levert, duikelt de waardering omlaag zodra mensen erachter komen dat de producent het vrouwelijk geslacht heeft.

Het gebrek aan waardering blijkt ook uit andere meetbare gegevens. Werkgevers hebben minder salaris over voor een werkneemster. Om de loonkloof te dichten krijgen vrouwen vaak het advies beter te onderhandelen over hun loon en de beter betaalde banen te zoeken. Als degene met de verkeerde sekse hebben vrouwen echter maar beperkt invloed op hun omgeving. Ze kunnen bijvoorbeeld die beter betaalde baan vinden, vaak in sectoren waarin veel mannen werken. Maar als ”teveel” vrouwen dat doen, dalen na verloop van tijd de lonen in dat beroep. Geheel volgens de Wet van Sullerot: hoe meer vrouwen een activiteit ondernemen, hoe lager de status en de lonen worden. Het vrouwelijke heeft geen status…

Als vrouwen in de beoordeling van de buitenwereld slechter werk leveren en in het algemeen inferieur zijn, wordt stap 2 heel makkelijk. Vrouwen niet vertrouwen, niet serieus nemen, niet te steunen en niet in hen te investeren. Ze bakken er immers toch niks van. Als je investeert in hun onderneming, verdwijnt je geld in een zwart gat. Als je hen 100 miljoen dollar geeft voor hun debuutfilm, wordt dat vast een ramp. Beter om te kiezen voor de veilige, betrouwbare optie: een man, liefst blank.

Vrouwen krijgen zodoende nauwelijks kans om door te breken in een bepaald beroep of onderneming. Mannen geven dat af en toe zelf ook openlijk toe. Zo vatte Formule 1 autoriteit Bernie Ecclestone in één compacte paragraaf samen waarom vrouwen geen kans maken in de wereld van autoraces:

If there was somebody that was capable they wouldn’t be taken seriously anyway, so they would never have a car that is capable of competing.

Zo blijven allerlei activiteiten en bezigheden voorbehouden aan mannen, degenen die mensen wél serieus nemen, degenen waarin mensen wél willen investeren, degenen die wél goede autos krijgen om op professioneel niveau te racen, degenen die fouten mogen maken, waarna mensen zeggen ‘maar hij heeft zoveel talent, dus laten we hem nog een kans geven’. Hem, niet haar….

Kortom, die Amerikaanse cijfers over welke ondernemer wel investeringen binnen harkt en wie niet, zijn volstrekt logisch als je een wereldbeeld aanhangt waarbij hij gelijk staat aan goed en hoge kwaliteit, en zij een vreemde eend in de bijt is die er waarschijnlijk toch niks van terecht brengt, want vrouw.

Enfin, hopeloze kwestie en laat maar zitten? Nee. Bovenstaande situatie is mensenwerk. Als mensen willen, kan de situatie radicaal veranderen. Naast vrouwen zelf hebben (blanke) mannen, die vaak op sleutelposities zitten, een belangrijke rol. Zij kunnen hun macht immers aanwenden om de deur dicht te houden, óf om vrouwen kansen te geven. Als deze poortwachters deuren openen gaan de veranderingen extra snel. Duimen maar…..

Mannen en vrouwen gamen even goed

Brekend nieuws: mannen en vrouwen spelen even goed videogames. Een grootschalig onderzoek onder duizenden deelnemers aan EverQuest II en Chevaliers Romance III wijst uit dat vrouwen even snel als mannen punten verdienen en hogere levels bereiken. Het enige verschil ontstaat door de omgeving. Waar mannelijke gamers als vanzelfsprekend geaccepteerd zijn en aanmoedigingen en complimenten krijgen, botsen vrouwen regelmatig aan tegen seksuele intimidatie en beledigingen van het type ‘meisjes kunnen niet gamen’. Dat werkt onzekerheid in de hand.

Games spelen lijkt triviaal, maar de onderzoekers die keken naar de speelstijlen van mannen en vrouwen wijzen erop dat videogames regelmatig een opstap vormen naar studies en loopbanen in de ICT of de techniek. Als vrouwen terugdeinzen vanwege vooroordelen en intimidatie, en minder gamen, missen ze dat opstapje vaker dan mannen. Zonde, want vrouwen hebben aantoonbaar talent voor dit soort beroepen. Daarom roepen de onderzoekers mensen op om vrouwen wat warmer welkom te heten als ze videogames spelen.

Vrouwelijke gamers rukken gelukkig op – gelukkig, want hoe meer vrouwen, hoe groter de kans dat hun deelname vanzelfsprekend en normaal wordt gevonden. In april dit jaar bleek dat vrouwen 70% uitmaken van de groep die spelletjes op hun smartphone speelt. Kijk je naar alle games, ook op consoles en computers, dan is de situatie bijna in evenwicht met circa 45% vrouwelijke gamers in de V.S. Wel blijkt dat mannen over het algemeen meer mogelijkheden hebben om langere periodes achter elkaar te spelen. In Nederland kan bijna driekwart van de mannelijke gamers sessies van meer dan een uur houden. Vrouwen lukt dat in 56% van de gevallen.

In hun studie naar game-prestaties signaleren de onderzoekers een aantal hoopgevende ontwikkelingen die vrouwen vaker een gelijke kans geven. Zo kunnen vrouwen zich steeds vaker aansluiten bij collectieven zoals ‘de PMS Clan‘. Onderzoek wijst uit dat leden van zulke collectieven zich zelfverzekerder voelen en minder kwetsbaar zijn voor hatelijke sneren. Dat komt hun online prestatie ten goede.

Daarnaast introduceren de producenten van online platforms steeds vaker middelen om spelers die zich rottig gedragen, een halt toe te roepen. Riot Games nam bijvoorbeeld The Tribunal op in de speelwereld. Als een speler laakbaar gedrag rapporteert, analyseren andere spelers de klacht en spreken een collectief oordeel uit. Wangedrag kreeg zodoende negatieve gevolgen voor de dader. En, verrassing: online lastig vallen van vrouwen nam daarna zichtbaar af. Niet alleen voor vrouwen, maar voor iedereen leverde dat een prettigere omgeving en meer speelplezier op. Top!