Jaaroverzicht 2016: vrouwen centraal

Hoe seksistisch en racistisch we nog steeds zijn bleek wel uit de behandeling die onder andere hoogleraar Gloria Wekker en politica Sylvana Simons ten deel viel, en een deprimerende Emancipatiemonitor. De stagnatie blijkt ook uit onze dalende plek op internationale ranglijstenminder vrouwen in de Volkskrant top 200 van machtige Nederlanders, en het oprukken van gekrenkte mannelijkheid, angstmythes over ”feminisering” en oprukkend populisme. Gelukkig kon Nederland desondanks positieve ontwikkelingen optekenen in 2016:

  • Atletes deden het dit jaar geweldig op de Olympische Spelen en op andere velden. Zoals de historische prestatie van de handbalsters, die voor het eerst een EK-finale haalden. En in oktober 2016 kreeg Nederland voor het eerst een vrouwelijke coach in het betaalde topvoetbal.
  • Tijdschrift Opzij riep hoogleraar José van Dijk uit tot meest invloedrijke vrouw van Nederland. Ze werd in 2016 de eerste vrouwelijke president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, ook een primeur.
  • Vrouwen gebruiken sociale media steeds vaker om seksueel geweld aan de kaak te stellen. In Nederland onder andere met hashtag #zeghet. Daarnaast beschikt Nederland sinds dit jaar eindelijk over een landelijk netwerk van centra voor seksueel geweld, waar vrouwen en mannen terecht kunnen voor eerste opvang en verdere hulp. En Emancipator haalde de Witte Lintjescampagne naar Nederland – een beweging van mannen die geweld tegen vrouwen willen voorkomen en andere mannen aanspreken op hun gedrag.
  • Langzaamaan ontstaat opnieuw het bewustzijn dat je alert moet zijn op gender, wil je iets bereiken. Zo kreeg Nederland in november de eerste Gender in Physics-dag, om de positie van vrouwen in de exacte vakken op de agenda te krijgen. Een genderscan naar een effectieve aanpak van huiselijk geweld kreeg een vervolg. Filosofie Magazine publiceerde een manifest over het aandeel van vrouwen in het openbare debat. Iets wat onder andere leidde tot campagne Ik Schrijf. En organisatie Women Inc. timmerde in 2016 flink aan de weg om een discussie op gang te brengen over gebrekkige medische zorg aan vrouwen, de loonkloof en overbelasting van vrouwen door teveel mantelzorg.
  • Historici Myriam Everard en Francisca de Haan brachten in 2016 het eerste wetenschappelijke onderzoek uit over Rosa Manus. Deze vrouw vormde samen met Aletta Jacobs Wilhelmina Drucker de kerngroep van de eerste feministische golf. Haar bijdrage bleef onderbelicht, o.a. omdat haar archieven tijdens de tweede wereldoorlog gestolen werden en pas in 2003 terugkwamen.
  • 2016 stond ook in het teken van jonge feministen. Vooral in de steden (her)ontdekken vrouwen het feminisme. Zo organiseerden vrouwen zich in The Feminist Club Amsterdam. Ook pleiten vrouwen voor meer intersectionaliteit. Als vrouw met een niet-blanke huid moet je soms drie glazen plafonds doorbreken voordat je ergens komt.
  • Vrouwen schrijven niet met hun tieten, stelden 25 jonge auteurs april 2016 in een bundel vol essays. Hun boek maakte onderdeel uit van een jaar vol aandacht voor schrijfsters, recensies en de plek van vrouwen in de Nederlandse literatuur, aangevoerd door de Lezeres des Vaderlands en haar #lekkertellen campagne.
  • Trouw, die structureel goed scoorde bij #lekkertellen, stelde een lijst samen met de beste boeken van 2016. Met opnieuw, terecht, veel schrijfsters. Zoals Roos van Rijswijk, Kristina Sandberg, Pauline de Bok, Marijke Schermer en de dit jaar helaas overleden Jenny Diski.
  • Op de valreep van het jaar sneuvelde een glazen plafond. Claudia de Breij is de eerste vrouw ooit die de oudejaarsconference mocht verzorgen. Ze haalde 2,12 miljoen kijkers en kon 2017 beginnen met positieve recensies van haar optreden.
  • Schrijfster Chimamanda Adichie bezocht Nederland en inspireerde vrouwen hier om de moed niet op te geven in deze tijd van taaie stagnatie. Jongeren zouden Addichie’s essay Waarom Feminisme voor Iedereen is verplicht mee moeten krijgen op hun zestiende, zoals Zweden inmiddels doet. Haar twee belangrijkste tips rondom feminisme:

The first is your premise, the solid unbending belief that you start off with. What is your premise? Your feminist premise should be: I matter. I matter equally. Not ‘if only.’ Not ‘as long as.’ I matter equally. Full stop. The second tool is a question: can you reverse X and get the same results?

Verder in de wereld:

Latijns-Amerika: 2016 was het jaar waarin vrouwen zó genoeg kregen van de verkrachtingen en moorden, dat ze met de slogan ‘niet één minder’ (ni una menos) massaal de straat op gingen in Argentinie, Brazilië, Chili en vele andere landen. Diverse feministische organisaties zorgden dit jaar voor zelfverdedigingsbewegingen, vakbonden voor prostituees, ontmoetingshuizen om de femicide te bestrijden, landhervorming en vrijere abortuswetten. Het filmfestival van São Paulo stond in het teken van feminisme en Chili kreeg voor het eerst een feministisch muziekfestival, georganiseerd door zangeres Francisca Valenzuela. En voor degenen die geen Spaans lezen maar wel Engels: veel werk van schrijfsters in deze lijst met beste boeken van 2016.

Afrika: het African Gender Institute van de universiteit van Kaapstad, Zuid-Afrika, leverde opnieuw talloze interessante publicaties. Van het effect van radio luisteren op de levens van plattelandsvrouwen tot aan online feminisme en onveilige abortussen, dit instituut deed onderzoek en sprak erover. In Harare vond voor de vierde keer het African Feminist Forum plaats. Lees verder o.a. dit interview met Ruth Nyambura, van de African Eco-Feminist Collective, over vrouwen, feminisme en ecologie in Kenia. Of website HerZimbabwe, met een serie over het werk van Afrikaanse schrijfsters.

Azië: In China wint het feminisme aan kracht. Helaas ook de weerstand daartegen, met een stelselmatige vervolging van feministische activisten. Ook in Japan dreigt feminisme het nieuwe f-woord te worden. In Zuid Korea wil de bevolking hun vrouwelijke premier afzetten. Activiste Kamla Bhasin lanceerde de One Billion Rising campagne in Nepal, om geweld tegen vrouwen tegen te gaan. Filmmaakster Alankrita Shrviastava liet eind 2016 haar film ‘Lippenstift onder mijn burka‘ in premiere gaan, over feminisme in Hindi films. Tot slot: voor jonge vrouwen spelen sociale media een belangrijke rol als het gaat om bewustwording en het opzetten van feministische initiatieven. Sommigen bekopen dat met de dood. Zo vermoordde haar broer Qandeel Baloch, een Pakistaanse sociale media ster die pleitte voor vrouwenemancipatie.

Europa: Poolse vrouwen organiseerden massale protesten tegen een zeer strenge anti-abortuswet en slaagden erin hun conservatieve regering een halt toe te roepen. Succes! In Italië deed de regering openlijk een beroep op vrouwen om meer baby’s te baren. Die campagne verdween ijlings van tafel nadat vrouwen protesteerden tegen de seksistische, neerbuigende toon ervan. En de voorzitter van de Europese Commissie, Juncker, hield een belangrijke speech waarin hij de plannen voor Europa ontvouwde. 52 jonge feministen schreven een alternatieve speech waarin ze hun eigen visie ontvouwden. Tot slot: het gevaarlijke vrouwen project van de universiteit van Edinburgh. Veel mensen vinden vrouwen eng en gevaarlijk, maar wat betekent dat, hoe ziet ‘gevaarlijk’ eruit, wat vinden vrouwen? Het project begon 8 maart 2016 en loopt door tot 8 maart 2017.

V.S./Engeland: Onder het motto ‘woorden doen ertoe’ verzamelde de Huffington Post de 29 krachtigste stukken geschreven door vrouwen in 2016. Schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie scoort hoog, met twee stukken in de lijst. Toegift: Slate Magazine noemt 2016 het jaar waarin feminisme in de V.S. keihard tegen het glazen plafond botste. Voor de Engelse krant The Guardian zette Laura Bates op een rij hoe het vrouwen in 2016 verging. Het antwoord: wisselend, maar vaak won de humor.  Website Indiewire bekeek de situatie in Hollywood en concludeert dat 2016 een mooi jaar was voor actrices en verhalen waarin vrouwen een belangrijke rol spelen. Vrouwen kregen complexere rollen, met personages waar je als actrice echt je tanden in kunt zetten. Vriendschap tussen vrouwen kreeg meer aandacht in verhalen, en er ontstond meer diversiteit. Plus: grote vrouwelijke hoofdrollen in de StarWars franchise, zoals Rey! Vrouwelijke Ghostbusters! Een aanstormende Wonder Woman film!

Tot slot: de krachtige feministische speech van Madonna, Vrouw van het Jaar, tijdens het Billboard’s Women In Music 2016 evenement. Je kunt er vanalles over schrijven. Maar kijk en luister liever naar haar oprechte toespraak, inclusief oproep aan vrouwen om elkaar vaker te steunen.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: