Zelfhaat, het vervolg

De gereedschapskist-aflevering over zelfhaat prijkt sinds de publicatie in 2013 dagelijks op de lijst van veel gelezen artikelen. Kerstvakantie, hoogzomer, weekeinde, een anonieme dinsdag, maakt niet uit, dagelijks zijn er mensen die dit stuk vinden, lezen, en doorklikken naar de informatie achter één of meerdere links in het artikel. Blijkbaar heb ik een gevoelige snaar geraakt.

Allereerst, voor de anonieme lezer die informatie over zelfhaat opzoekt: welkom. Hopelijk is het artikel je tot steun. Weet dat je niet alleen bent. De situatie waarin vrouwen verkeren vergroot het risico op traumatisering en zelftwijfel. Dat maakt je vervolgens kwetsbaar voor die volgende stap, zelfhaat.

Ik ben net zo gevoelig voor zelftwijfel als andere gemarginaliseerde mensen. Indertijd kostte het me bijvoorbeeld de grootste moeite om dat artikel te publiceren. Wie was ik om over dit onderwerp te schrijven? Ik wikte, woog, schrapte, voegde toe, streepte weg, en drukte uiteindelijk op de publiceer-knop omdat het er anders nooit van zou komen.

Eén van de redenen waarom ik schrijven over zelfhaat destijds zo moeilijk vond, was omdat het een kwetsbaar onderwerp is en er een harde geluidsband meeliep met ‘niet zeuren, huuuuh negatieve energie, je moet je met positieve dingen bezig houden, je bent toch een sterke moderne vrouw, nou dan, doe niet zo slap!’ Met als extra bonus de slechte beeldvorming rondom feministen. ‘Komen ze weer hoor, die verzuurde zeurpieten. Wat hebben ze nou weer te zeiken? Ach gut, lijden ze weer eens ergens aan?’

Zelftwijfel en het maatje zelfhaat komen ergens vandaan. Eén hele duidelijke reden voor zelfhaat zijn de vele ondermijnende situaties waarin vrouwen te vaak verzeild raken. Denk aan seksueel geweld, mishandeling, problematische bevallingen, structurele discriminatie van het type onderbetaling en ontslag na de aankondiging dat je zwanger bent (vaak met de smoes dat je niet goed zou functioneren).

Mensen zouden van minder van slag raken. Het enige voordeel is dat dit soort misstanden wat makkelijker zichtbaar kunnen worden. Ze zijn duidelijker. Ik denk dat naast dit type traumatisering twee sluipmoordenaars een rol spelen bij de ontwikkeling van zelftwijfel en zelfhaat. Voortdurende micro-agressies, en het ontbreken van een vrouwvriendelijke omgeving waarin je, als ‘tweede sekse’, je eigen ervaringen gespiegeld ziet zodat je weet dat je waarnemingen kloppen.

Ik begin met het laatste en verwijs je graag naar het werk van professor Saba Fatima. Als immigrantenvrouw met een gekleurde huid vertegenwoordigt zij een duidelijke minderheid in academische kringen. Ze merkte dat ze, als enige Ander in een ruimte, haar eigen ervaringen nauwelijks een plek kon geven. ‘Ze beeldt het zichzelf in’, heet het al snel. In haar eigen woorden:

As women of color, we are greatly underrepresented in academia. This adversely impacts our ability to speak about our experiences with an expectation of understanding such encounters by our allies. And when one is constantly given alternate banal explanations for their ‘overly-sensitive’ perceptions, one loses the epistemic ground they stand on. They cease to give credibility to their own perceptions.

Pas met de komst van internet, weblogs en digitale fora kwam ze in contact met vrouwen die in dezelfde positie verkeerden, die dezelfde ervaringen hadden, en die haar geleefde werkelijkheid konden bevestigen en van een context voorzien. Opeens kreeg ze benen om op te staan. Het ging niet om incidenten, waar ze ‘te overgevoelig‘ op reageerde. Het gaat om vele incidenten die samen een patroon van uitsluiting en marginalisering vormen, en die haar treffen omdat ze niet voldoet aan de standaard norm van heteroseksuele blanke academische man.

Toen ze dat inzag, kon Fatima zich weer ”normaal” voelen. Let wel: je kunt daarna nog steeds gelden als de enige hysterica in de kamer (met dank aan Masha Gessen voor die omschrijving), maar je begrijpt in ieder geval waar dat vooroordeel vandaan komt en kunt besluiten of je je erdoor laat beïnvloeden, of niet.

Bij dit alles spelen machtsrelaties een grote rol. Wie heeft het voor het zeggen? Wie wordt automatisch gelooft en wie niet? Wie kijkt, wie wordt bekeken? Filosofe Sandra Lee Bartky, die in 2016 helaas overleed, schreef belangrijke stukken over de situatie van vrouwen, de moeilijkheid van bewustwording, en de gevoelens van zelfhaat en minachting voor jezelf die het gevolg zijn van de situatie waarin we als samenleving vrouwen als mens onzichtbaar maken. Die situatie voorzien van context en gedeelde ervaring uitwisselen is van levensbelang, zeker voor een geminachte groep als feministen. Het persoonlijke is politiek…..

Wat me brengt op de tweede sluipmoordenaar: de micro agressies. Micro agressie staat voor op het oog kleine voorvallen. Van die speldenprikken die je in eerste instantie zelf nauwelijks opmerkt, laat staan anderen in je omgeving. Maar er volgt een tweede speldenprik, en een derde. De tiende voel je. De twintigste doet pijn. Tegen de tijd dat de dertigste komt krimp je bij voorbaat al in elkaar.

Micro agressie is één van de manieren waarop een samenleving vrouwen in een bepaalde hoek drijft. Kom uit je hok en je krijgt gedonder. Blijf in je hok, want elders is er geen plek voor je. Zo ontbreken we bijvoorbeeld in schoolboeken, worden we onderbetaald en moeten we in vergaderingen aparte technieken aanwenden om gehoord te worden.

Micro-agressies woekeren op allerlei manieren door in vrouwenlevens, maar zodra vrouwen over dit soort situaties beginnen tekent zich een tweedeling af. Herkenning van veel vrouwen, maar minstens de helft van de mannen ziet het probleem niet. Zelf zouden ze vrouwen nooooit zo respectloos behandelen. Vaak ontstaat ook verontwaardiging bij de not my Nigel-groep. Deze mannen en vrouwen zeggen maar wat vaak dat vrouwen niet moeten zeuren of overdrijven. We moeten vooral positief blijven en hooguit een vorm van ‘gezellig’ feminisme uitoefenen, anders schrikken we potentiële medestanders af.

Netwerken, online en offline, beginnen langzaam voor een kanteling te zorgen. Zoals Fatima merkte kun je als vrouw via die wegen herkenning en erkenning voor onze ervaren werkelijkheid vinden. Daardoor neemt de zelftwijfel af. Nee, wij zeuren niet, wij overdrijven niet. Wij benoemen een probleem, we verzamelen feiten en uit die stapel studies en ervaringen komt vanzelf een patroon naar voren. Wie zijn die anderen, om te zeggen dat het geen probleem zou zijn? Wiens belang dient ontkennen? Voor wie werkt stilte positief, omdat ze dan ongestoord door kunnen met wat ze doen?

Collectief kunnen vrouwen de stilte doorbreken en de status quo aanpakken, die hen tot voor kort dwong om zichzelf te verloochenen en zich bescheiden terug te trekken. Ik probeer daar met dit weblog een klein steentje aan bij te dragen. Door problemen te benoemen, door patronen zichtbaar te maken, door te verwijzen naar het vele werk van vele vrouwen, die ieder op hun manier feminisme uitdragen en thema’s aansnijden die belangrijk zijn voor ons.

Maar het begint bij het ontwikkelen van genderbewustzijn en een gezond gevoel van eigenwaarde. En het lezen van feministische vakliteratuur, want kennis is een vorm van macht en als vrouw kunnen we ieder sprankje macht goed gebruiken.

Lezeressen, ik sluit af met een wens. Een gezond, bezield 2017 vol moed, kracht en inspiratie! 

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: