De Gereedschapskist: perception bias (je ziet niet wat je ziet)

Zet drie vrouwen in een groep van tien en veel mensen denken dat vrouwen die groep domineren. Of: een man en een vrouw schrijven allebei een boek over persoonlijke dingen, vol emotie. De man krijgt lof want zijn verhaal raakt aan universele waarden. De vrouw zeurt en schreef een inferieur boekje. Voor die vreemde kronkels bestaat een naam. Perception bias. Of, vrij vertaald: vooroordelen in perceptie.

Voorbeelden te over van vertekeningen in de waarneming. Neem bijvoorbeeld een Amerikaans programma, Stuff You Missed in History Class. Oftewel dingen die je miste tijdens de geschiedenisles. De redactie ontvangt stelselmatig klachten dat het programma teveel aandacht besteedt aan vrouwen. De redactie zou vaker iets over mannen moeten vertellen. Producenten doken hun archieven in. Ze kwamen erachter dat vrouwen maximaal een kwart van het totaal uitmaakten, terwijl mannen in 40 tot 50% van de afleveringen domineerden (de rest had neutrale thema’s). 25% vrouwen? Teveel! Klacht!

Deze vooroordelen duiken ook op als het gaat om communicatie. Vrouwen beppen teveel, beweren auteurs in het Mars en Venus genre. Ze herhalen dat steeds, dus dan moet het wel kloppen. Een taalkundige ging op onderzoek uit. Hij kwam erachter dat auteurs elkaar citeren, zonder dat ze ooit verwijzen naar bestaand onderzoek. Waar baseren ze zich dan wel op? De taalkundige kwam uiteindelijk uit op pamfletten van conservatieve Christelijke groeperingen uit de V.S. uit 1993. Samengevat:

there was a flurry of Christian-right marriage counselors promoting the idea that women are gabbermouths and men are taciturn, and therefore ladies need to squelch hopes of having their emotional needs met in their marriages.

Wie wél gedegen wetenschappelijk onderzoek doet, ziet kleine verschillen tussen de seksen. Daarnaast telt de context. Als het gaat om de publieke ruimte en de wereld van betaald werk wijst alles er op dat mannen de gesprekken juist domineren. Mannen onderbreken vrouwen regelmatig, en op online fora nemen mannen zoveel ruimte in, dat anderen wegblijven. Omgekeerd blijkt dat vrouwen van een meerderheid sociale straf krijgen als ze ”te verbaal’ worden en op die manier ‘teveel’ ruimte innemen.

Vooroordelen in de perceptie komen ook tot uiting in onbewuste taalpatronen. Zo analyseerde de Lezeres des Vaderlands het gebruik van bijvoeglijk naamwoorden in boekenrecensies. Wat blijkt? Recensenten geven hoog op van de eruditie en het hoogstaande intellect van mannelijke auteurs. Mannen mogen een klagerige toon gebruiken. Als ze zeer persoonlijke verhalen schrijven over emoties, is dat omdat ze daarmee universele menselijke waarheden weergeven. Uiteraard op een indrukwekkende manier.

Bij vrouwen daarentegen wemelt het van negatieve kwalificaties. Vrouwen produceren ‘schrijfsels’, ‘sneue onboekjes’ en ‘weinig lezenswaardige romans’.  Geen woord over het intellect van schrijfsters of het hoogstaande erudiete gehalte van hun werk. Wel op de persoon gerichte kwalificaties over negatieve karaktertrekken zoals bemoeizucht. Ook het uiterlijk van schrijfsters lijkt belangrijker dan hun boek.

Kortom, we kijken met een gekleurde blik. We zien niet wat we zien. Een kwart programma’s over vrouwen voelt aan alsof vrouwen ”iedere keer” aan bod komen. Een kwart vrouwen actief op een gebied waarin het wemelt van de vrouwen, heet opeens een doorbraak. Zo vond NRC dat vrouwen eindelijk doorbreken in hun Cultuur Top 100. Oh?:

 3 u3 uur geleden  NRC 21 vrouwen tegenover 67 mannen (=24% vrouw). Noemen we dat tegenwoordig een “doorbraak”?

Gevalletje vertekende waarneming bij een krantenredactie.

Wat te doen? Wat helpt is #lekker tellen en goed kijken naar wat er feitelijk gebeurt. Voelt iets aan alsof vrouwen domineren, maar komen vrouwen niet verder dan maximaal 25% van het totaal? Dan is er geen reden tot angstvisioenen of feestjes. Dan is er veel werk aan de winkel.

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: