De Gereedschapskist: symbolische vernietiging

Symbolische vernietiging…. Oei, dat klinkt eng. En dat is het tot op zekere hoogte ook. In het echte leven verdwijnen vrouwen bij de vleet, bijvoorbeeld door geweld of omdat hun bijdrage niet meetelt in officiële cijfers. Symbolisch gebeurt dit echter ook, bijvoorbeeld in culturele uitingen. Zo sneuvelden de vrouwelijke personages van Amerikaanse televisieseries bij bosjes in de afgelopen weken. De meeste sterfgevallen vormden het eindpunt van een toenemende marginalisatie van hun rollen in deze series.

ead2e-girlgamer1

De term symbolische vernietiging komt uit de sociologie en kreeg in 1976 de volgende definitie:

“Representation in the fictional world signifies social existence; absence means symbolic annihilation.” (Gerbner & Gross, 1976, p. 182)

Het gaat om een opvallende ondervertegenwoordiging van een bepaalde groep. Vrouwen treft dit lot opvallend vaak. Ze verdwijnen op verschillende manieren. Je ziet ze niet of nauwelijks, of ze zijn er maar ze vertegenwoordigen een beschadigend stereotiep cliché, anderen reduceren hen tot een seksobject en/of ze doen alleen mee om mannelijke figuren te versterken. Wat de methode ook is, het resultaat is dat vrouwen verdwijnen als zelfstandige mensen met complexe karakters.

Meest recente voorbeelden: Rey ontbreekt in een set StarWars speelgoedfiguren. Sneeuwwitje valt buiten de boot in haar eigen film. Filmscenario’s geven mannen 75% van de tijd het woord. Jongens en mannelijke dierenfiguren domineren in kinderboeken. In jeugdfilms komen vrouwelijke personages slechts in de marge voor, terwijl toffe vaders en zonen domineren.

Andere keren worden vrouwen wel zichtbaar, maar op een stereotiepe manier. Voorbeelden: Moeders zijn opvallend vaak dood in Nederlandse jeugdfilms. Als er vrouwen in een positie van autoriteit voorkomen in een verhaal, krijgen een negatieve lading. Zoals de rotjuf die Mees Kees probeert te beknotten in zijn vrijheden.

Journalisten veroorzaken op een andere manier een symbolische vernietiging. Bijvoorbeeld als ze schrijven over de benoeming van een vrouw in een toppositie, en daarbij vooral aandacht besteden aan haar uiterlijk en haar gezinsleven. Ze schrappen in die beeldvorming alles wat niet hoort bij moeder de vrouw die haar eerste verantwoordelijkheid heeft in keuken, kinderen en een aantrekkelijk uiterlijk.

Tegenwoordig kun je hoopvolle tekenen van verandering zien. Mensen beginnen te protesteren. Ze signaleren het als teveel televisieseries te vaak vrouwelijke personages naar de zijlijn verwijzen en dan zinloos dood laten gaan. Ze zorgen voor bewustwording door het begrip ‘vrouwen in de koelkast’ te introduceren – een term die verwijst naar de dood van vrouwelijke personages met als enige doel om het verhaal van de mannelijke personages diepgang te geven.

Mensen komen ook in actie. Ze grijpen onder andere naar twitter om de poortwachters van de populaire cultuur ter verantwoording te roepen. Zoals #WheresRey#WeWantLeia en #wheresGamora. Ook komen er meer onderzoeken die feitelijk zichtbaar maken op welke manieren wij, als cultuur, vrouwen laten verdwijnen in de marge. Die feiten roepen terechte vragen op en brengen discussies op gang.

Dat alles maakt symbolische vernietiging zichtbaar – en dan kun je dit fenomeen bekritiseren en tegengaan. Hoog nodig!

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: