Seksisme alarm: troostmeisjes

Japan biedt excuses aan voor troostmeisjes, kopt het AD. Japan en Zuid-Korea sluiten akkoord over troostmeisjes, kopt NRC Handelsblad. Voormalige troostmeisjes ontevreden over deal met Japan, meldt De Volkskrant. Ook Nederlandse troostmeisjes willen nu excuses, bericht de NOS. De afgelopen dagen staan de media bol van het woord, meestal tussen aanhalingstekens: ‘troostmeisjes’. Wat gebeurt hier, en waarom schaar ik dit in de categorie seksisme alarm?

Het woord troostmeisjes komt oorspronkelijk uit het Japanse en Chinese taalgebied. Het betreft een samentrekking van woorden voor vrouw/echtgenote (fu) en i an (troosten, verzachting bieden) tot ian-fu of Ianfu, wat weer vertaald wordt naar  het engelse comfort women en ‘troostmeisjes’.

In de oorspronkelijke taal was ian-fu al een eufemisme, voor prostituee.  Vervolgens gebruikte het Japanse leger dat eufemisme tijdens de tweede wereldoorlog weer als eufemisme voor iets nog ergers: seksslavernij. Want dat is het, als je meisjes en vrouwen gevangen zet en Japanse soldaten op hen afstuurt voor potjes serieverkrachtingen.

Als je, als mens en/of als media, het woord ‘troostmeisjes’ overneemt, al dan niet met die kommaatjes om aan te geven dat het een soort citaat is, doe je drie dingen. 1. Je neemt het taalgebruik van de dader over, en gaan daarmee akkoord met diens standpunt of visie. 2: door dit dader-taalgebruik verhul je wat er eigenlijk speelt. Dat leidt tot 3: het bagatelliseren van de situatie, het wegkijken bij het leed van de vrouwen die het slachtoffer werden van dit systematische seksuele geweld in oorlogstijd.

Om al die redenen hebben de vrouwen om wie het gaat, het woord altijd verworpen:

De naam die ze kregen was die van ‘comfort women’. Maar die benaming is volstrekt verkeerd, aldus Jan Ruff-O’Herne. “Want comfort women veronderstelt iets zachts en warms en vertrouwds. Dat was absoluut niet het geval. We waren de gevangenen van de Japanners, die ons bruut verkrachtten.’

Ad van Liempt deed in 2010 als journalist, van binnen uit, een poging om het gebruik van het woord ‘troostmeisje’ tegen te gaan. Ook hij wilde benadrukken waar het eigenlijk om gaat:

Het woord ‘troostmeisje’ is op zich al een gruwel – het is een totaal misplaatst eufemisme. Een veel te licht woord voor wat het moet uitdrukken: weerloze vrouwen die zijn verkracht en misbruikt, om het moreel van de Japanse troepen hoog te houden.

Blijkbaar heeft dat allemaal niet geholpen. Een verklaring, die ik wel eens heb gehoord in een gesprek over troostmeisjes, is dat kranten graag korte, aansprekende woorden voor hun koppen willen. Daarom keert die term steeds terug in koppen boven artikelen. Ook dan klopt er echter geen moer van dit taalgebruik. ‘Troostmeisje’ telt dertien letters. Seksslavin telt slechts tien letters – drie letters minder, zeker weten een factor voor gehaaste koppenmakers. En minstens even duidelijk.

Maar misschien is dat wel het probleem. Seksslavin is té duidelijk. Té naar. Té recht voor z’n raap. Stel je voor dat je tot je door laat dringen dat het gaat om seksueel geweld. Om massale verkrachtingen in oorlogstijd. Om oorlogsmisdrijven. De meeste mensen deinzen daarvoor terug. Liever wegkijken en eufemismen gebruiken, dan bescherm je jezelf en kun je blij aan je volgende boekje over positieve psychologie beginnen.

Wie je daar ook mee steunt, niet het slachtoffer. Pas in 1992 kregen de slachtoffers officieel het woord, in het zogenaamde Tokio Tribunaal. Nog dit jaar, in 2015 dus, klaagden Japanners over berichten over dwang. De vrouwen zouden destijds uit vrije wil seks hebben gehad met Japanse soldaten, beweerden deze aanhangers van het woord ‘troostmeisje’. Zulke ideeën kunnen alleen voort blijven bestaan door misdaden niet te benoemen en de hele smerige toestand toe te dekken met een eufemistisch, gezellig klinkend woord.

Laten we het T-woord aub niet meer gebruiken. Laten we zeggen waar het om gaat: om seksueel geweld, een oorlogsmisdrijf, seksslavernij. Dan weten we tenminste waar we over praten.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: