Meten is weten in de boekenwereld

….En de Nobelprijs voor Literatuur gaat naar…..Svetlana Alexievich! Hoera! Echt welverdiend. Maar voordat iedereen achterover leunt en zegt ‘vrouwen hoeven zich nergens meer zorgen over te maken’: helaas. De prijsuitreikingen kennen een bekend patroon: vooral blanke mannen uit westerse landen winnen Nobelprijzen, ook die voor literatuur. De winst voor vrouwen is van zeer recente datum, en is kwetsbaar. Voordat je het weet ontstaan tegenbewegingen.

Dat geldt voor de Nobelprijs voor literatuur, maar ook voor genres zoals Science Fiction en Fantasy. Ook daar domineren blanke mannen uit westerse landen de prijswinnende boeken. Voor iedere winnares kregen twee mannen de hoogste lof en eer.  De tellers vonden ook bekende  patronen. Naarmate je dichter bij 2015 komt, neemt het aandeel vrouwen en mensen met een gekleurde huid toe. Zodra schrijfsters echter een of twee jaar wat vaker prijzen wonnen, volgden er jaren waarbij opeens mannen buitensporig in de prijzen vielen. De onderzoekers spreken van een backlash – een verdedigende reactie om buitenstaanders op hun plek in de marge te houden.

De onderzoekers wijzen erop dat de SF en fantasygemeenschap op dit moment weer in zo’n vrouwvijandige fase verkeert. Schrijfsters deden het redelijk goed vanaf 2012. Prompt stonden blanke mannen op, die zich ook nog eens ‘zielige puppy’s’ noemden – want het is heel erg als je dominante positie in gevaar komt. Deze groep ondernam dit jaar gerichte acties om de barbaren bij de poort tegen te houden, bijvoorbeeld door nominaties naar hun hand te zetten. Dit jaar won de diversiteit nog, in ieder geval bij de Hugo Awards. Maar het is veelbetekenend dat succes voor vrouwen en mensen met een gekleurde huid onmiddellijk zulke reacties teweeg brengt.

De dominantie van mannen die de verhalen van mannen vertellen, treedt breed op. Ook in andere genres en ook in de ‘gewone’ literatuur. Zo sloeg auteur Nicola Griffith aan het turven bij prijzen zoals de Pullitzer, de Man Booker en andere prestigieuze onderscheidingen. Ook hier kwamen schrijfsters er onevenredig vaak niet aan te pas. Als ze al wonnen, betrof het vaak verhalen met een mannelijke hoofdpersoon.

Dat inzicht is van belang. Behalve cijfers moet je ook rekening houden met een kwalitatief aspect. Als samenleving vinden we verhalen van mannen, over mannen, universeel geldig. Schrijf je echter over vrouwelijke hoofdpersonen, over ”vrouwelijke” thema’s, dan schrijf je ‘vrouwenliteratuur’ en beland je in een niche-markt voor minderheidsgroepjes. Onder andere de Spaanse auteur Rosa Montero krijgt hier regelmatig mee te maken. In interviews neemt ze stelling tegen dit mechanisme: ze wil voor iedereen schrijven, en haar boeken behandelen universele thema’s, geen ‘vrouwenzaken’.

Zolang ‘je hoofdpersonen zijn vrouwen’ geldt als acceptabele kritiek op een creatief werk, en/of een reden voor verbanning naar marginale genres zoals ‘chick-lit’, blijft het nodig om te herhalen dat vrouwen mensen zijn. Dat een vrouwelijke hoofdpersoon een legitieme keuze is, en dat de wereld die je door die ogen ziet, net zo betekenisvol is als de wereld die een lezer ziet door de ogen van een mannelijke hoofdpersoon. Als we dit bereikt hebben, doen literaire prijzen misschien écht, en als vanzelfsprekend, recht aan de andere helft van de wereldbevolking.

Kortom, leve deze nieuwe Nobelprijs voor een uitstekende schrijfster, en dat er nog maar vele moge volgen!

 

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: