Lees Vrouwen helpt seksistische cliché’s te omzeilen

Wil je realistische vrouwelijke personages in je roman aantreffen? Dan kun je beter kiezen voor een schrijfster, concludeert Margot Dijkgraaf. Als juryvoorzitter van de Europese Literatuur Prijs 2015 las ze een hele stapel boeken. Vooral bij mannelijke auteurs trof ze het ene na het andere seksistische cliché aan. Ook in Nederlandse romans.

Verhalen doen iets met mensen. Ze zetten je aan het denken, vormen een beeld van de wereld, zeggen iets over wat mensen beweegt, met welke dilemma’s we worstelen, en wat we daar van vinden. Verhalen hebben daarom invloed op wat er in de praktijk gebeurt. Als we elkaar blijven vertellen dat vrouwen zwak en afhankelijk zijn, gaan we dat geloven. Vervolgens moeten we niet vreemd opkijken als vrouwen beginnen te twijfelen aan zichzelf en we als samenleving liever een man zien in de rollen met status en macht.

Daarom besteden feministen relatief veel aandacht aan beeldvorming over vrouwen. In films, artikelen, boeken, games en alle andere creatieve uitingen waarmee we de wereld om ons heen duiden. Dijkgraaf leest kritisch en het valt haar zodoende op dat schrijvers (neeeeee, niet alle schrijvers….maar wel te veel) opvallend vaak eenzijdige beelden produceren.

Ze staaft dat inzicht met verschillende voorbeelden. In Grip van Stefan Enter draait het verhaal eigenlijk om een vrouw, maar zij krijgt geen stem. De mannelijke personages staan centraal. Dit zijn de Namen van Tommy Wieringa maakt ook korte metten met vrouwen: mannen gebruiken een vrouw om hun lusten te bevredigen, het tweede vrouwelijke personage wordt verkracht, bezwangerd en sterft tijdens de bevalling. De derde vrouw is eveneens een slachtoffer: ze wordt beroofd van haar voedselvoorraad en sterft de hongerdood.

Dijkgraaf constateert dat de Europese schrijvers van de titels, die dit jaar op de longlist staan, het niet beter doen dan hun Nederlandse mannelijke collega’s. Ze kiezen opvallend vaak een macho context, zoals de criminele onderwereld. Vrouwen komen in zulke milieu’s slechts sporadisch voor, in de stereotiepe rollen van madonna, hoer of verzorgster, aldus Dijkgraaf.

Voor mij was haar artikel zeer interessant, omdat er tijdens mijn Lees Vrouwen 2015 campagne langzaam een gevoel van opluchting en lichtheid ontstond. Alsof ik meer ruimte kreeg. Alsof de vrouwelijke personages mij meer kracht gaven. Maar ik kon er niet precies de vinger op leggen. Dijkgraaf gaf met haar artikel handen en voeten aan dat vage gevoel. Ik veer op in herkenning als ze constateert dat blijkbaar vooral vrouwen goed over vrouwen schrijven.

Ik denk dat mijn gevoel van ruimte, van mogelijkheden, van opluchting, voortvloeit uit het feit dat ik vanwege mijn veranderende leesgedrag, minder blootgesteld werd aan het verwrongen, beperkte vrouwbeeld waar teveel auteurs mij als lezer mee opzadelen. Ik heb nieuwe schrijfsters ontdekt, genoten van spannende, ontroerende, grappige en tot nadenken stemmende verhalen, en me laten inspireren door geloofwaardige vrouwelijke personages. Wat fijn dat dit jaar nog meer maanden telt om nog meer ontdekkingen te doen!

Meer in het algemeen: natuurlijk wil ik werk van mannelijke auteurs blijven lezen. Net zoals feministen mannen op hun beurt van harte uitnodigen om het werk van schrijfsters te lezen. Op één been kun je niet lopen. Wederzijdse toenadering en begrip, helemaal okee. Maar ik denk dat ik een voorbeeld neem aan Dijkgraaf en voortaan kritischer onderzoek hoe mannelijke auteurs met hun vrouwelijke personages omspringen. Als het weer man man man man man is, met af en toe een vrouw als verzorgster, lustobject of zeurende partner/slachtoffer, geef ik mezelf toestemming om af te haken. Ik heb wel wat beters te doen dan vrijwillig schadelijk seksisme tot me nemen.

Oh, en de Europese Literatuurprijs 2015? Die ging naar Jenny Erpenbeck voor haar roman Een Hand Vol Sneeuw. Aanbevolen!

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: