Vrouwen eren op 4 mei

Historici richtten zich in hun geschiedenis over het verzet in Nederland, tijdens de Tweede Wereldoorlog, voornamelijk op de daden van mannen. Vrouwen bleven te vaak onzichtbaar, betoogt hoogleraar vrouwengeschiedenis Marjan Schwegman.

Monument ‘Vrouwen in het Verzet’, onthuld in 1999.

Natuurlijk zijn er altijd mannen, zoals historicus Coen Hilbrink, die vinden dat het allemaal wel meevalt. Hij gaat echter nauwelijks in op de argumenten van Schwegman. Ook negeert hij de context. Vrouwengeschiedenis staat pas sinds begin jaren tachtig van de vorige eeuw op de kaart. Voor die tijd hadden geschiedschrijvers er algemeen een handje van om de daden van vrouwen te negeren.

Ook de periode van de tweede wereldoorlog ontkwam niet aan een mannelijke blikvernauwing. Ja, Hannie Schaft kunnen de meeste mensen nog wel noemen. Maar voor de rest? Truus Menger-Oversteegen, zegt u dat wat? Jacoba van Tongeren? ‘Tante Riek‘? De zusjes Truus en Freddie Oversteegen? Siet Tammens? Dirigente Frieda Belinfante?

Mannen schetsten hét beeld van dé verzetsheld. Dat beeld was op het mannelijke gericht:

Het gangbare beeld van het verzet tijdens WO II draagt tot op de dag van vandaag sterk de sporen van Van Randwijks verbeelding van het verzet: het gaat meestal om mannen die dappere, spectaculaire daden verrichtten, die ze soms met hun leven moesten bekopen.

Vrouwen kwamen in deze visie hooguit in beeld als ondersteuner van deze dappere mannen. Het is geen toeval dat anno nu de Soldaat van Oranje centraal staat, in de succesvolle musical naar de succesvolle film over een mannelijke verzetsheld. Hij is de norm. Als de werkelijkheid afweek van dit ideaal, pasten geschiedschrijvers de beeldvorming aan:

Tegelijkertijd weten we ook dat het optreden van vrouwen, als dat afweek van datgene wat passend werd geacht voor vrouwen, in de naoorlogse reconstructies van verzetsgeschiedenissen nogal eens is weggeretoucheerd en ingepast is in patronen die wel passend werden geacht. Zo reduceerde de Friese verzetsstrijder en geschiedschrijver Pieter Wijbenga de rol van Esmée van Eeghen in het Friese verzet tot de rol van koerierster. In werkelijkheid werkte Esmée van Eeghen op voet van gelijkheid met KP leider Krijn van den Helm.

Ook zeer bekende vrouwen kregen te maken met deze inpassing in stereotiepe rollenpatronen. Zo schilderden mannelijke historici koningin Juliana af als een tevreden huismoeder die in Canada braaf voor haar gezinnetje zorgde, en zelf ook niets lievers wilde dan dat. We moesten wachten tot Jolande Withuis. Deze historica bracht aan het licht dat Juliana lezingen hield, lobbyde, bij de Amerikanen om hulp vroeg en er vanuit het buitenland alles aan deed om Nederland bij te staan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Niks geen passieve huismoeder dus, maar een actieve politica.

Behalve gender kon ook de politiek in de weg zitten. Zo speelden communisten een grote rol in de illegaliteit. Waaronder veel vrouwen. Na 1945 namen de spanningen met Rusland echter snel toe en begon de Koude Oorlog. Niemand wilde in die situatie iets weten van dappere communistes. Pas toen dit smeulende conflict afnam, ontstond er weer enige belangstelling voor het aandeel van linkse vrouwen in het verzet.

Ook andere verhalen komen langzaam tevoorschijn. Na zeventig jaar kwam er bijvoorbeeld eindelijk aandacht voor Groep 2000, een verzetsorganisatie onder leiding van Jacoba van Tongeren. En in 1999 – ja, toen pas – vond in Heerhugowaard de onthulling plaats van een monument ‘Vrouwen in het Verzet’, met op de sokkel de namen van 21 vrouwelijke verzetshelden die omkwamen in de concentratiekampen Ravensbrück en Auschwitz.

’t Is moeilijk om te accepteren dat we vooroordelen hebben. Maar we zijn allen seksistisch, in onze van seksisme doordrenkte samenleving. Het enige wat we kunnen doen is ons bewust worden van blinde vlekken, en op 4 mei expliciet ook verzetsvrouwen eren, naast alle slachtoffers van oorlogsgeweld.

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: