2015, het jaar van de heilige Theresa

Vrouwen komen er tot op de dag van vandaag bekaaid af in de kerk. Toch lukte het sommige nonnen om een plek in de geschiedenis te veroveren en zelfs de status van heilige te verwerven. Eén van de giganten op dit gebied was de 16e-eeuwse Teresa van Avila. Tot op de dag van vandaag inspireert ze vele mensen. Onder andere omdat ze een soort survival gids schreef, en vrouwen inspireert vanwege haar feministische inslag (volgens de definitie van Rebecca West).

In haar tijd kregen vrouwen weinig kansen om zichzelf te ontwikkelen. Desondanks stichtte Teresa van Avila kloosters, droeg bij aan de hervorming van de kerk, richtte een nonnenorde op en schreef boeken die haar in 1970 de titel van kerkleraar opleverden. Ze geldt als de patroonheilige voor mensen die lijden aan hoofdpijn, hartziekten, of geestelijke nood, en kan aangeroepen worden voor het bevorderen van een vruchtbaar geloofsleven.

Dit jaar viert de Spaanse stad Avila, bakermat van de non, Teresa’s 500ste geboortedag met tentoonstellingen en een heuse pelgrimsroute. In Nederland houdt het Titus Brandsma Instituut in juli een studieweek over het mystieke gedachtegoed van Teresa van Avila. Uiteraard is er een Nederlandstalige Facebookpagina. Ook kun je op internet verschillende reizen naar Spanje vinden, die in het teken staan van de heilige.

Bij dit soort festiviteiten blijven haar subversieve ideeën keurig buiten beeld. Dat kan makkelijk, want haar geschriften zijn een voorbeeld van ‘schrijven met twee stemmen’. Dat is een term die onder andere literatuurcritica Elaine Showalter gebruikt. Het gaat om een dominant verhaal, goedgekeurd door de maatschappij, met in het verborgene een tweede verhaal, met een moeilijker te verteren boodschap.

Bij Teresa ontstond die tweestemmigheid omdat mannelijke geestelijken haar teksten goed moesten keuren, voordat ze haar werk kon verspreiden. Bij leven vond al censuur plaats:

…she encouraged her fellow sisters to continue their prayer, despite injunctions against it by church officials: “Hold fast, daughters, for they cannot take from you the Our Father and the Hail Mary.” This line was later retracted from future manuscripts after one of her censors wrote in the margin, “It seems here that she is reprimanding the Inquisitors who prohibited books on prayer.” Indeed.

Hou je rekening met de voorzichtige manier waarop gemarginaliseerde groepen zich noodgedwongen moeten uiten, dan openbaren zich opeens revolutionaire inzichten. Teresa wilde vrouwen een legitieme plek in de kerk geven. Daarnaast wilde ze dat mystieke ervaringen erkenning kregen als een bron van kennis en wijsheid. Ze uitte daarmee kritiek op en verschoof de grenzen van het officiële ‘weten’, zoals gedefinieerd door kerkvaders.

Teresa schrok er niet voor terug om kritiek te uiten op priesters en andere autoriteiten, die mystieke ervaringen afwezen als iets duivels. Ze moedigde haar ‘dochters’ aan om kritisch te zijn bij het zoeken naar goede biechtvaders. Nee zeggen tegen een bevooroordeelde priester mág, vertelde Teresa hen. Ze riep hen op bij hun spirituele ontwikkeling gehoor te geven aan hun innerlijke stem, wat anderen daar ook van vonden.

Tot op de dag van vandaag riekt dat naar revolutie. Je zou haar oproep tot eigen wijsheid kunnen opvatten als een gids hoe te overleven, zowel binnen als buiten de kerk:

She knew it wasn’t enough to reform external structures. One also had to reform internal ones, the beliefs we carry around inside us. So as she went about reforming her Carmelite order, she also sought to transform women’s understanding of themselves.

Tot op de dag van vandaag inspireert Teresa zodoende mensen als wetenschapster Bibi Straatman, filosofe Julia Kristeva en anderen. Theologen en andere geleerden ontdekken bovendien nog steeds nieuwe elementen in haar werk, zoals het gebruik van archetypische beelden en andere elementen, afkomstig uit de dieptepsychologie.

Teresa’s feestdag is op 15 oktober. Een mooie gelegenheid voor de bereiding van de aan haar gewijde zoetigheid, Yemas de Santa Teresa. Enjoy!

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: