Joanna Russ heeft nog steeds gelijk (helaas)

Joanna Russ schreef een paar decennia geleden het geniale boek How To Suppress Women’s Writing, in het Nederlands nét iets minder sarcastisch vertaald als ‘Andere Levens, Andere Letteren’. Zij gaf in die kwalitatieve analyse een overzicht van gangbare patronen, die ervoor zorgen dat schrijfsters in de marge belanden en zelfs totaal vergeten worden. Naar nu blijkt zijn die mechanismen nog steeds effectief. Gelukkig bieden sociale media/internet tegenwoordig enige tegenwicht.

The Million zette op een rijtje welke auteurs prijzen voor non-fictie wonnen bij de National Book Awards Longlist for Nonfiction:

Are fewer women writing nonfiction, you might ask. I suppose it depends on what you call “nonfiction.” According to the last few years’ NBA juries, it is mostly history (preferably about war or early America); biography (preferably about men, especially presidents); or reportage (preferably about war, the economy, or non-Western countries).

The Million geeft hier een prachtige omschrijving van patronen die Russ identificeerde. Het is wel geschreven, maar het gaat over de ‘verkeerde’ onderwerpen – de enige belangrijke onderwerpen zijn namelijk oorlog, biografieën over mannen, de economie en (krijgs)geschiedenis. De dominantie van blanke mannen is zo voorspelbaar, dat The Mayborn alvast de volgende winnaar van de Pulitzerprijs voor non-fictie aankondigde. Het is een man, we weten alleen zijn naam nog niet!

Een geniale kop om een tenenkrommende stand van zaken te omschrijven. Ook in Nederland. Want de Ako Literatuurprijs 2014 ging natuurlijk weer naar een blanke man, die een roman schreef over, jawel, mannen en oorlog. Ook in voorgaande jaren bleek dat Ako vrouwen niet ziet staan.

Zelfs als schrijfsters prijzen winnen en succes boeken, wil dat nog niet zeggen dat ze écht meetellen. Neem science fiction. Vrouwelijke auteurs behaalden dit jaar bijna de helft van de prijzen die dit genre te bieden heeft. Op zich leuk nieuws. Maar toch blijven mannen de norm:

Hurley says that female science-fiction writers are often forgotten. “It’s always Asimov and Heinlein,” she says. “You don’t hear about Russ or LeGuin. And there are very particular ways that people talk about it. One of those is by saying ‘well she did it, but it wasn’t really science fiction,’ or ‘her husband has a big impact.’”

Oftewel, ze schreef het wel, maar ze had hulp. En: ze schreef het wel, maar kijk toch eens waar het over gaat – het is geen SF. Precies twee van de patronen waar Joanna Russ op wees.

Daarnaast krijgt het werk van schrijfsters wel nominaties, maar dan bij de minder prestigieuze prijzen. Zo bestond de shortlist voor de NS Publieksprijs voor de helft uit romans van vrouwelijke auteurs. Echter, daar staan dan bijvoorbeeld ‘vrouwenthrillers’ bij – een gevalletje ‘ze schreef het wel, maar ze is geen echte schrijfster’. Vrouwenthrillers, meh, da’s natuurlijk geen literatuur! Bovendien ging de eer dit jaar naar een boek van een man, over een man. Een voetballer, en voetbal geldt als een mannelijk gedefinieerd onderwerp bij uitstek.

Wat wél veranderd is, is de context. Zodra mensen bijvoorbeeld bij een discussie over science fiction auteurs Asimov en Heinlein aanhalen en zich afvragen waar de vrouwen zijn, schieten twitter, websites en andere digitale media schrijfsters te hulp, signaleert Kameron Hurley. Degenen die vrouwen niet zien staan, krijgen een hele lijst sf-schrijfsters te zien, zodat ze de volgende keer minder hard kunnen roepen dat alleen mannen serieuze sf schreven en schrijven.

Sociale media versterken de stem van vrouwen en maken het moeilijker ze over het hoofd te zien (vandaar dat internettrollen daar zo allergisch op reageren). Seksistische denkers krijgen op die manier meer tegengas, maar dat maakt helaas nog geen einde aan de (denk)patronen en redeneringen die mannen tot norm verheffen en vrouwen aan de zijlijn parkeren. Kortom, lees Joanna Russ! En ken de patronen!

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: