Mensen zoeken nog steeds heks als zondebok

Gaat het om heksen? Of heb je het eigenlijk over binnenlandse vluchtelingen, van huis en haard verdreven omdat op drift geraakte gemeenschappen een zondebok zoeken? Journaliste Karen Palmer neigt naar dat laatste. Ze deed jarenlang onderzoek naar het fenomeen van heksen in Ghana, en kwam tot schokkende ontdekkingen. Zowel zijzelf als recensenten zien parallellen met de heksenvervolgingen in Europa. Als mensen het moeilijk hebben, richten ze zich al snel tegen tweederangs mensen, die niet terug kunnen vechten. Zoals vrouwen. In Europa, en in Afrika.

Vrouwen worden in West Afrikaanse landen nog steeds massaal in verband gebracht met schadelijke, bovennatuurlijke praktijken. Als ze de woede van dorpsgenoten al overleven, rest hen niks anders dan een geïsoleerd bestaan in een heksen-vluchtelingenkamp. Ze kunnen pas terug als ze bewezen hebben dat ze echt geen heks zijn. In de praktijk lukt dat zelden. Dus ontstaan permanente kampen vol vrouwen en een paar mannen.

Palmer bezocht Ghanese kampen waar vrouwen alleen overleefden door na een markt graankorrels van de grond op te rapen. Ze praatte met mensen die economische activiteiten probeerden op te zetten. Dat mislukte. Niemand wil goederen of etenswaren van heksen kopen.

Andere kampen ontvangen wél hulpgoederen van liefdadigheidsorganisaties. Dat leidt tot ironische effecten. Vrouwen in de kampen die hulp krijgen, zijn daar soms beter af dan bij hun eigen gezin en familie:

So abject is the position of women in traditional Ghanaian society — where they are treated like chattel — that one of the few successfully repatriated witches Palmer reports on looked much thinner, older and sicker after being reunited with her family.

Uit talloze interviews en bezoeken aan heksenkampen kon Palmer een profiel destilleren van vrouwen die in de problemen raakten. Daaruit komt het zondebokfenomeen duidelijk naar voren. Het ging opvallend vaak om vrouwen die geen kinderen meer konden krijgen, en geen invloedrijke mannelijke familieleden hadden om hen te beschermen.  Vrouwen die zich te assertief en mondig gedroegen. Vrouwen die succes wisten te boeken als ondernemer, en zodoende jaloezie opwekten en/of geld leenden en daarna schulden wilden innen.

De omgeving kan makkelijk naar vrouwen wijzen, omdat die nauwelijks meetellen in de samenleving. Hun status is zo laag dat een vrouw die alleen dochters heeft gebaard, als kinderloos te boek staat. Bovendien hebben bepaalde groepen mannen baat bij het voortbestaan van beschuldigingen van hekserij:

The regional chief at Gambaga has the reputation of being able to control witches; that’s why the women sought sanctuary in his territory, where they would not be regarded as a threat. In exchange for his protection, he gets to rent out their labor and charges their families for room, board and purification rituals. Other witch doctors make a good living by detecting witches and selling counterspells. Naturally, it’s in the best interests of these men that witchcraft accusations continue.

Zolang vrouwen beschouwd worden als tweederangs wezens lopen ze het risico als zondebok misbruikt te worden. Goed dat er in ieder geval journalisten als Palmer zijn, die deze situatie in kaart brengen en het nieuws hierover verspreiden.

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: