Impliciet seksisme nekt artikel over rolbevestigende foto’s

De Zesde Clan schoot oprecht in de lach bij het lezen van een artikel in dagblad Trouw. Een verslaggever sprak met sociologe Niraï Melis over de resultaten van haar onderzoek naar foto’s in kranten. Dat beeldmateriaal bevestigt vooral ouderwetse rolpatronen, toonde ze  aan. Waarop de journalist van Trouw in zijn berichtgeving precies laat zien waar het mis gaat. Te beginnen met zijn opmerking ,,De cijfers zullen een gruwel zijn voor feministen”.

Melis maakt keihard duidelijk dat mannen veel vaker zichtbaar zijn in de media dan vrouwen. Mannen staan in 65% van de gevallen op de foto. In 70% van de gevallen als flitsende carrièreman, tegen 7% van de vrouwen. Als er al een vrouw in beeld komt, laat de foto een huiselijke omgeving zien. Bijna alle vrouwen lachen of kijken sexy, terwijl de heren ernstig in de lens staren. Mannen komen in beeld als sporter, vrouwen als knap model. Enzovoorts.

De Trouw-verslaggever, Joost van Velzen, sprak met Melis en legde een deel van die uitwisseling vast in zijn stuk. Na wat inleidende open vragen gooit hij er stellingen tegenaan van het type: ”Kranten moeten de werkelijkheid tonen. En die is dat mannen vaker topposities bekleden en dus vaker het nieuws bepalen.” Aldus Van Velzen.

Dat is meer dan alleen een interviewtechniek. Van Velzen haakt aan bij een van de essentiële doelen van journalistiek: objectief verslag geven. Daarbij sluit hij echter tegelijkertijd aan bij een veel gebruikte redenering om de onzichtbaarheid van vrouwen goed te praten. Neem geschiedenisboeken. Daarin wemelde het van de mannen, want die deden alle belangrijke dingen terwijl vrouwen het huishouden deden. Sorry, dames, zo was het nou eenmaal.

Er waren kritische historici voor nodig om deze ”werkelijkheid” bij te stellen en het aandeel van vrouwen aan het licht te brengen. In Nederland verricht onder andere Els Kloek belangrijk werk op dit terrein. In de V.S. was Gerda Lerner een pionier op dit gebied. Laat je vrouwen wél meetellen, dan heeft dat ingrijpende gevolgen voor het algemeen geaccepteerde beeld van de werkelijkheid. Dan blijkt bijvoorbeeld dat je de geschiedenis in hele andere periodes in zou moeten delen. Ook kom je er dan achter hoe vaak vrouwen actief uit de geschiedenis werden geschreven. Tot op de dag van vandaag schrijven journalisten rustig dat mannen internet uitvonden, of dat een Brit voor het eerst in 77 jaar Wimbledon won.

Het enige positieve van die riedel over de werkelijkheid tonen, is dat Melis Van Velzen kan confronteren met feiten:

Volgens mij is 47 procent van de werkende bevolking vrouw. Dat zie ik in kranten niet terug.[…] Mijn voorlopige conclusie is dat vrouwen er in kranten hier minder goed vanaf komen dan in veel andere Europese dagbladen. […] het aantal vrouwen dat in Nederland bijvoorbeeld ‘nadenkend’ op de foto staat is 0,4 procent, terwijl dat in Europese kranten 6 procent is.

Van Velzen bekent nog meer kleur met zijn opmerking dat zulke cijfers feministen een gruwel zullen zijn. Waarom een gruwel? Waarom voelen feministen dat, en blijkbaar geen enkele andere groep in de samenleving? (Even een persoonlijke noot: Als feministen bij ieder voorbeeld van seksisme ‘o gruwel’ zouden roepen, zouden we geen leven meer hebben, want dan kunnen we de hele dag wel weeklagen. Feministen lopen eerder het risico dat ze afstompen. Vandaar dat in de lach schieten – een cynisch lachje, dat dan weer wel…)

Wat de journalist hier impliciet doet, is een bekend vijandbeeld oproepen. Feministen, dat weten we allemaal, zijn een irritante minderheid, bestaande uit onredelijke types met dogmatische overtuigingen die ze te pas en te onpas opdringen aan normale mensen. Het woord ‘gruwel’ heeft bovendien Bijbelse connotaties. Iets is De Here God een gruwel. Waarna het zwavel regent en steden verwoest worden. Dat versterkt de negatieve indruk. Die feministen denken zeker dat ze God zijn, en iedereen hun wil kunnen opleggen, desnoods met geweld. Eng, heeeeel eng!

Van Velzen’s taalgebruik is gekleurd, en met zijn impliciete seksisme geeft hij ‘de werkelijkheid’ een draai. Daarin staat hij niet alleen. Veel mensen nemen klakkeloos de conservatieve Nederlandse mentaliteit over. Het is het water waarin we zwemmen, met belegen rolpatronen die overal als vanzelfsprekend aanwezig zijn. Wie niet oplet, neemt klakkeloos allerlei aannames en mythen over, om ze vervolgens door de herhaling te versterken.

Journalisten zouden zichzelf, juist vanwege de uitgangspunten van hun vak, kritisch onder de loep moeten nemen. Wat maakt dat ze kiezen voor een foto van een man op kantoor en een vrouw thuis?  Welk nieuws missen ze door vrouwen in woord en beeld te marginaliseren en buiten beschouwing te laten?  Door welke lens kijk je en welke effecten heeft dat? Wiens werkelijkheid geef je weer? Waarom? Op basis van wat? Kan het ook anders?

Dat zijn vragen die niet alleen feministen aangaan, met huidige uitkomsten die niet alleen feministen ”een gruwel” zouden moeten zijn. Dat zijn kwesties waar  juist verslaggevers, fotografen en eindredacteuren zich mee bezig zouden moeten houden. Dan had Van Velzen vast een ander artikel geschreven.

UPDATE: Ook een door de eigen redactie gemaakte infographic maakt duidelijk dat Trouw een nogal specifiek beeld van dé werkelijkheid heeft. Bij een artikel over de zorg draagt hij een groenig-witte jas. Hij staat wijdbeens, met papier en pen in een borstzakje. Hij maakt zich breed – hij mag dat – en straalt uit: ‘hier ben ik’. Zij daarentegen staat met een handje op haar heup bevallig op hakken en is gekleed in een blauw soort pyjama. Als je haastig kijkt zou je denken dat zij de patiënt is, maar wellicht is ze een schoonmaker of zo? En dat terwijl het personeelsbestand in de zorg voor het overgrote deel uit vrouwen bestaat….

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: