Feminisme ligt altijd onder vuur – maar Beyonce redt ons

Je kunt er de klok op gelijk zetten: de discussie over feminisme laait weer op. Deze keer naar aanleiding van een opiniestuk in De Volkskrant over de aard van het feminisme (slecht!!!), en de tegenreactie die daar op volgde. De meest recente uitwisseling heeft echter wel degelijk waarde. Het geeft namelijk een mooi inkijkje in de achterliggende dynamiek. Bovendien gloort er hoop. Zangeres Beyoncé redde het feminisme en brengt de stand in deze ronde op 1-0.

Beyoncé veroverde wereldwijd harten van miljoenen mensen met haar optreden ter afsluiting van de Video Music Awards. Ze bracht een wervelende show op de planken, waarin ze schrijfster Chimamanda Adichie citeerde en trots toonde dat ook zij zich tot de feministen rekent. Verschillende commentatoren noemen dit inmiddels het meest krachtige statement ooit in de populaire cultuur, als het gaat om het feminisme. Ze is bell hooks, maar dan met stampende beats, danseressen met goudglitter op hun benen, en een miljoenenpubliek. Hierna wordt alles anders voor het feminisme, aldus de commentatoren. Eindelijk wordt dit gedachtengoed acceptabel.

Dat het revolutionaire effect van Beyoncé’s optreden nog niet overal even krachtig doordringt, blijkt echter als je Nederlandse media volgt. Niet alleen grossieren kranten in belegen Mars en Venus stukken, maar onlangs kampten we ook weer met de zoveelste ronde van ‘sla de feministe’. De ene vrouw riep, op basis van misdaden tegen de logica, dat het moderne feminisme laf is. Nee, moderne feministen zijn juist cool en dapper, reageert de ander op basis van argumenten. Nee wacht, het feminisme is overbodig en vaag! Of nee, wacht, het feminisme is juist duidelijk en veelzijdig!

Wie echter breder kijkt dan alleen ‘o neeee, hou op’, ziet opvallende patronen. Dynamiek nummer 1: wie de emancipatie van vrouwen irritant vindt, kan losjes vanuit de heup schieten en een beroep doen op cliché’s en mythes. Voorstanders daarentegen moeten met goede argumenten komen, want die roeien tegen de stroom in en moeten eerst vooroordelen ontkrachten, voordat zijn of haar eigenlijke standpunt aan bod kan komen.

Een andere dynamiek, nummer 2, is deze: de semi-kritische kretologie rondom feminisme verschijnt in gevestigde media zoals de Belgische krant De Morgen en het Nederlandse dagblad de Volkskrant. Degene die opkomt voor het feminisme, moet dat vaak doen op eigen weblogs en via andere informele kanalen.

Nog een dynamiek: degene die cliché’s herhaalt en zegt wat ‘we’ al denken te weten (zie je wel, feministen zeuren en zijn laf) kan rekenen op goedkeuring. Degene die daarentegen de waarde van het feminisme inziet en feministische standpunten inneemt, kan rekenen op bergen haat. Want ‘we’ weten allemaal dat feministen lelijke, humorloze, zeurende mannenhaters zijn die drukte maken om niks. Degene die daar tegenin gaat, doet dat voornamelijk omdat ze zelf ook lelijk, humorloos en stom is. Ok….

”Mama, wat zou je willen zijn als je leefde?’

Nog een aspect: in dit geval speelt de discussie tussen vrouwen. Dat gebeurt vaker en past in een bredere trend, waarbij gevestigde media het liefst een vrouw inhuren om rottige stukjes over het feminisme te schrijven. Zie je wel, vrouwen zelf zeggen dat ze het feminisme niet nodig hebben, dus waar hebben we het over. Mannen komen vooral om de hoek kijken om vrouwen te vertellen dat de emancipatie voltooid is. Of om vrouwen vermanend toe te spreken beter hun best te doen, beter te onderhandelen, zich aan te passen enz enz enz.

Kortom, Nederland maakt duidelijk dat één optreden van een wereldster niet meteen alle problemen oplost. Dat wil niet zeggen dat Beyoncé’s actie ‘dus’ geen zin had. Integendeel. Het ging niet om een eenmalige actie. Beyoncé draagt al langer feministische standpunten uit, en schreef er zelfs een artikel over.

Haar VMA-optreden betekende een voorlopig hoogtepunt van die ontwikkeling. Ze bereikte miljoenen mensen en redde het feminisme eigenhandig uit de klauwen van de ‘huuuh lelijke mannenhaters’ aanvallers:

arguably the most powerful aspect is that she provided a simple corrective to widespread misunderstanding of the very meaning of the word. By sharing Adichie’s words—which themselves paraphrase the dictionary definition of “feminism”—Beyoncé was framing feminism as a concept so basic and commonsense that viewers might rightly feel a wee bit foolish for denouncing it.

’t Is een beetje zoals Caitlin Moran het aanpakte. Ze presenteerde een hele simpele test om te achterhalen of je een feministe bent.

What do you think feminism IS, ladies? What part of ‘liberation for women’ is not for you? Is it freedom to vote? The right not to be owned by the man you marry? The campaign for equal pay? ‘Vogue’ by Madonna? Jeans? Did all that good shit GET ON YOUR NERVES? Or were you just DRUNK AT THE TIME OF THE SURVEY?”

Met dien verstande dat Beyoncé de boel van binnenuit verandert en duidelijk maakt. Ze behoort tot de incrowd van het oppervlakkige glitterwereldje, en juist daardoor heeft het gewicht als ze openlijk genderongelijkheid signaleert en feminisme naar voren schuift. Ze steunt daarmee andere beroemdheden die dezelfde standpunten innemen, en versterkt zo de mannen en vrouwen die doorhebben dat we niet vrij zijn, zolang vrouwen niet vrij zijn.

Niemand is hét boegbeeld, niemand vertegenwoordigt hét feminisme. Ook Beyoncé niet. Maar allemaal delen we de opvatting dat vrouwen mensen zijn, die niet op basis van hun sekse gemarginaliseerd mogen worden. Feminisme, het gaat stapje voor stapje. Het is voor iedereen. En deze ronde komt de stand dankzij Beyoncé uit op één-nul voor de ‘vrouwen zijn mensen’-mensen.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: