Piketty behoeft een flinke dosis feminisme

Er is al veel geschreven over Thomas Piketty’s boek Capital in the Twenty-First Century. Piketty zwijgt in zijn economische analyses echter over ras en gender. Welk effect heeft het als je zijn betoog door een gender-lens bekijkt? Welke invloed heeft dat op zijn analyse, stellingen en conclusies? Hier en daar begint deze discussie op gang te komen, want er verandert nogal wat als je de impliciete aanname ‘universele mens = man’ los kunt laten.

Kloek boek, maar de analyse gaat mank omdat de helft van de wereldbevolking niet meetelt.

Piketty maakt op dit moment furore met een geruchtmakende analyse over economische ongelijkheid. Kort samengevat komt hij tot de volgende analyse en conclusie. In de samenvatting van Paul de Beer, bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de UvA:

In alledaags Nederlands, de vermogenden worden steeds rijker ten opzichte van andere inkomenstrekkers, en omdat vermogen erg ongelijk verdeeld is, leidt dit tot een steeds grotere concentratie van vermogen bij een klein deel van de bevolking. Haast onopgemerkt naderen we nu de scheve verhoudingen uit de negentiende eeuw.

Oei, da’s schrikken. Geen wonder dat veel mensen zijn boek lezen en beginnen na te denken over dat wat Piketty schrijft.

Natuurlijk kwam er ook kritiek. De Beer vindt dat Piketty machtsverhoudingen en inkomens over het hoofd ziet in zijn analyse. Topmensen verdienen zoveel dat erfenissen en andere vormen van opgebouwd vermogen voor die groep slechts bijzaak zijn. En als het gaat om macht, denkt De Beer dat de werkelijke economische macht eerder ligt bij topmanagers, dan bij de vermogenden die de aandelen in handen hebben.

Zulke kritiek is zinnig en nuttig. Tegelijkertijd valt echter niet te ontkennen dat veel reacties en recensies luchtig heenstappen over Piketty’s gebrek aan aandacht voor gender. Ook bij De Beer bijvoorbeeld geen woord over de specifieke samenstelling van die groep topmanagers. En wat dat betekent voor inkomensgelijkheid- en ongelijkheid. Hint: in Nederland is de gemiddelde topmanager blank, man, met een achtergrond bij de Erasmus Universiteit of de TU Delft. En heeft armoede juist een vrouwelijk gezicht, al dan niet in combinatie met een gekleurde huid.

Politicologe Zillah Eisenstein nam als een van de weinigen de handschoen op en voegde ras en sekse toe aan haar analyse van het werk van Piketty. Dan blijkt al snel dat de zoveelste blanke mannelijke wetenschapper een universele, abstracte en schijnbaar neutrale aanpak kiest, die echter in weze alleen de inzichten vertegenwoordigt van de zoveelste blanke man. Volgens Eisenstein had Picketty veel verder kunnen gaan in zijn analyse, als hij oog had gehad voor intersectionaliteit. Zelf trekt ze wél lijntjes tussen de verschillende punten, en komt tot de conclusie:

…the accumulation of wealth is embedded in the racialized and engendered structures that enhance it.  Thomas Piketty’s Capital in the Twenty-First Century reads as though labor has no actual body—no home that actually creates it. It remains abstract and therefore colorless as in white, and sexless as in male. […] If we are going to abolish excessive inequality we need an anti-racist socialist feminist revolution that is filled with new imaginings that we have not thought of yet. Meanwhile, I will agree with him that we can start with really taxing the rich.

Tijdschrift The Nation volgt Eisensteins voorbeeld en pakt dit onderwerp op in de vorm van een discussie tussen economen, activisten en feministische wetenschappers. Hoofdvraag van het rondetafel gesprek: hoe gender Piketty’s boek verandert. The Nation nodigde mensen uit als Kate Bahn, Kathleen Geier, Joelle Gamble en Heather Boushey. Ook Eisenstein nam deel aan het rondetafelgesprek.

Net als Eisenstein ervoeren alle deelnemers aan de Nation-discussie het gebrek aan aandacht voor gender (en ras) als een groot gemis in Piketty’s werk. Hij gebruikt gender niet als een categorie in zijn analyse, laat het werk van feministische economen links liggen, en kijkt niet naar de economische aspecten van de positie waarin veel vrouwen verkeren en wat dat voor gevolgen heeft voor hun (on)mogelijkheden om kapitaal op te bouwen en te vermeerderen.

Daarnaast geeft Piketty aan dat data vaak onvolledig zijn, omdat machthebbers er geen belang bij hebben dat hen onwelgevallige zaken zichtbaar worden in cijfers. Maar hij vergeet dat dit ook geldt voor machtsverschillen tussen mannen en vrouwen, en dat data ook daardoor vertekend worden. Kate Bahn, van de New School for Social Research en mede-oprichter van LadyEconomists.com:

Piketty points out that certain data, particularly measures of capital income, are incomplete because it can be hard to measure things that are purposefully obscured to the benefit of those in power. Similarly, data collection organized and carried out by male-dominated institutions has a long history of devaluing women’s economic contributions and economic lives.[..] if what isn’t counted is gender-biased, then the relative magnitudes between genders does shift and presents a more complicated story about inequality

Feministische economen hadden hier goed gefundeerde en wetenschappelijk onderbouwde correcties in aan kunnen brengen. Helaas. De deelnemers vinden het daarnaast veelzeggend dat Piketty zichzelf plaatst in de traditie van Rousseau. Deze Franse filosoof en pedagoog had voor vrouwen niks goeds in petto. Hij noemde vrouwen en gehandicapten in één adem, vond dat vrouwen geen burgerrechten nodig hadden, en zag vrouwen alleen als moeder.

Dus, Kapitaal in de 21ste Eeuw dan maar weggooien? Nee, roepen de deelnemers in koor. Ondanks deze gebreken geeft zijn analyse wel degelijk handvaten voor feministen en alle anderen die vrouwen als mensen beschouwen:

Women have a lot to gain from an economy that rewards individuals based on what they do with their life, not who they marry or who their parents are.

Vandaar dat ze het zinvol vinden zijn analyse serieus te nemen, aan te vullen met inzichten uit studies naar ras en sekse, en te formuleren welke maatregelen nodig zijn om vrouwen mee te laten tellen. Ja, superrijken meer belasting laten betalen kan een goed idee zijn, maar daarnaast zou er nog veel meer moeten gebeuren:

  • meer maatregelen die de combinatie van betaalde en onbetaalde arbeid mogelijk maken, zoals ouderschapsverlof en flexibele werktijden
  • eerlijke erfeniswetgeving, zodat zonen/mannen niet langer voorgetrokken worden en meisjes/vrouwen evenveel toegang krijgen tot overgeërfde rijkdom
  • mannen en vrouwen gelijke toegang geven tot instrumenten als leningen en andere investeringen
  • verhoging van het minimumloon
  • einde maken aan de loonkloof tussen de seksen
  • meer investeringen in onderwijs
  • structurele acties om een einde te maken aan racistische en seksistische praktijken. Oftewel: meer emancipatie

Piketty noemt al dit soort beleid niet in zijn boek, maar deze voorstellen zouden wel degelijk bijdragen aan een vermindering van economische ongelijkheid, aldus de deelnemers aan de ronde tafel discussie van The Nation.

De Zesde Clan zou daar nog aan toe willen voegen: een einde maken aan zwangerschapsdiscriminatie. Als werkgevers vrouwen de laan uit werken op het moment dat ze zwanger worden, beroven ze vrouwen in feite van hun inkomen en maken ze hen afhankelijk van schrale overheidssteun. Daarnaast zou het helpen als mannen alimentatie voor de door hen verwekte kinderen betalen. Mannen doen dat nu massaal niet. De moeder zoekt het maar uit. Vrouwen lopen daardoor miljoenen mis en draaien zelf op voor de kosten, waardoor een nieuwe bron van economische ongelijkheid tussen de seksen ontstaat. En dan zwijgen we nog over de economische gevolgen van seksuele agressie tegen vrouwen.

Piketty, neem je dit soort zaken mee in de volgende versie van je boek?

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: