Verhalen verdwijnen achter stereotiepe boekomslag

Stilzwijgend geven uitgeverijen boeken voor jongeren een ingrijpende make-over. Boekomslagen die recht doen aan het verhaal maken bij een herdruk opeens plaats voor stereotiepe beelden met glitters en tengere blanke meisjes in witte kleding. Een lezer van de Engelse krant The Guardian merkte dit op en schreef een vlammend protest. Deze vorm van marketing reduceert de inhoud van de boeken tot gendercliché’s, beperkt het potentiële lezerspubliek, en laat heldinnen verdwijnen in een zee van uniformiteit. Om nog maar te zwijgen over de gevolgen in de praktijk van dit soort ‘marketing’.

Stereotiepe marketing bestaat al lang, maar lijkt de laatste jaren te verergeren. Herdrukken weerspiegelen die opmars van gendercliché’s en lieten alarmbellen rinkelen bij een lezer. Een roman over Darcie, een jonge spionne, kreeg in de oorspronkelijke uitgave een omslag met polospelers, de skyline van Nairobi, en auto’s. De meest recente herdruk toont echter een sieraad met glitterstenen. De omslag van het tweede deel veranderde van genderneutraal naar ‘romantisch meisje’.

Mocht een lezer niet begrijpen waar het om gaat, dan helpt een tekst van de uitgever een handje:

Across the top of the cover it says “Darcie Lock is every boy’s dream. Beautiful, smart… oh, and she’s a secret agent”. Excuse me?! What does her attractiveness to boys have to do with anything? And why are her looks mentioned before anything else, when she’s not even meant to be that beautiful – good looking, sure, but that is nowhere near as important to her character as her intelligence, determination, sense of humour, athleticism and bravery.

Ook de markt voor volwassenen ziet er steeds stereotieper uit. Opnieuw bieden herdrukken inzicht in het verslechterende klimaat voor iedereen die niet wil denken in termen van Mars en Venus, maar trouw wil blijven aan de aarde. Neem Sylvia Plath. Haar boek De Glazen Stolp verscheen onder andere met een grafische omslag vol cirkels. Hoe vierde uitgeverij Faber in 2013 de jubileumuitgave? Met een vrouw in een kamer, die voor de spiegel lippenstift op smeert. Jawel, Plath’s boek kreeg de chicklit behandeling.

Het is tegenwoordig verrassend eenvoudig boeken via de omslag te coderen. Op crimezone meldt een auteur:

Covers (foto in combinatie met de typografie) zorgen bij lezers voor een onmiddellijke herkenning van het genre. Op mijn eerste boek Nickname stond een mooi stel vrouwenbenen waardoor het boek meteen in de categorie vrouwenthriller geplaatst kon worden. Ook Sluipweg is door de keuze van het beeld voor de cover eenvoudig in die categorie te plaatsen.

Vrouwenbenen = vrouwenthriller. Simpel. Bij kinderboeken ziet de code er iets anders uit. Voor jongens: robots, dinosauriërs, astronauten, piraten en auto’s. Voor meisjes: prinsessen, make-up, bloemen en schattige diertjes. Bij boeken voor volwassenen: dikke rechtlijnige lettertypes, donkere kleuren en stoere mannen voor de schrijvers, cupcakes, sieraden, hoge hakken, krullerige letters en afbeeldingen van romantische vrouwen in een weiland voor de schrijfsters.

Deze boekomslagen hebben effect. Negatieve effecten, wel te verstaan:

Books about women, by women, get pigeon-holed with pastel colors, then shuffled to a different shelf.

Ze belanden onder andere op een ander plankje, omdat boeken van of over vrouwen minder status hebben en krijgen dan boeken van of over mannen. Vele onderzoekers en ervaringsdeskundigen hebben gewezen op de dubbele moraal in uitgeversland, die maakt dat Hij de norm is en Zij de rare buitenstaander die nooit zoveel kwaliteit kan leveren als Hij. Zie onder andere de analyses van Elaine Showalter en Joanna Russ, of neem een boek als Schrijvende Vrouwen.

Gelukkig komt er steeds meer verzet. Omdat dit soort boekomslagen belachelijk zijn, iets wat pijnlijk duidelijk wordt en hilarische effecten oplevert als je de codes omdraait. Omdat het lezers ten onrechte afschrikt en/of wegjaagt. En omdat steeds meer mensen zich zorgen maken wat kinderen en tieners leren van die roze en blauwe boekomslagen. Observaties beloven niet veel goeds:

I work in a bookstore – and let me tell you, my heart broke just a little before Christmas when a mother yanked a Thomas the Tank Engine book out of her young daughter’s hands saying “That’s a boy’s book” and shoved a pink monstrosity at her. Her daughter was maybe 4 years old.

Al met al zorgt dit soort marketing alleen voor hoop op winst bij producenten. De rest van de wereld heeft er voornamelijk last van. In Engeland zijn al campagnes begonnen om specifiek op jongens en meisjes gerichte boeken te boycotten. The Independent kondigde onlangs aan geen recensies meer op te nemen van dat soort uitgaven, omdat ze de vrije fantasie van kinderen inperken en hen al op jonge leeftijd vastleggen in ouderwetse opvattingen over gender. Zulk verzet kan niet luidruchtig genoeg zijn. Op naar plezierig lezen voor iedereen! En: #readwomen2014

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: