De gereedschapskist: je eigen verhaal vertellen

‘Er kunnen pas verhalen over vrouwenlevens ontstaan, als vrouwen niet langer geïsoleerd opgesloten zitten in de huizen en de verhalen van mannen’. Met die stelling lanceerde wetenschapper en schrijfster Carolyn G. Heilbrun in 1988 een debat dat tot op de dag van vandaag bijzonder actueel is. Want nog steeds belanden teveel vrouwen in de leegte van een samenleving die hen niet ziet staan als zelfstandig mens, en herkennen ze zichzelf niet terug in de verhalen die blanke mannen vertellen.

Heilbrun zag haarscherp in dat de westerse samenleving voor mannen een ander script in petto heeft dan voor vrouwen. In Nederland luidt dat script: doe wat je wilt, maar op een gegeven moment krijg je een relatie en een kind, en vanaf dat moment moet je inschikken. Als samenleving zetten we vrouwen onder druk om dat scenario te volgen. Vrouwen worden geacht hun ambities grotendeels op te geven en als moeder en parttime medewerkster in de marge te eindigen. Heilbrun:

The story for men to follow is of the quest, while women’s plot, she suggests, is marriage, support, erotic service.

Buiten huwelijk en ondersteuning zien vrouwen zichzelf nauwelijks terug. Mannen maken de spannende gebeurtenissen mee, hun queeste doet ertoe, zij zijn de held die handelt in zijn eigen verhaal. Dat zie je terug in de samenleving. In een filmmontage over helden, wereldwijd uitgezonden tijdens de meest recente uitreiking van de Oscars, haalde het aandeel van heldinnen bijvoorbeeld de tien procent niet. Het zogenaamd hippe MTV kon bij de Movie Awards zelfs geen enkele vrouw bedenken voor de categorie ‘beste held’.

Die onzichtbaarheid heeft grote gevolgen voor vrouwen. Vrouwen worden niet erkend, niet gezien, niet op waarde geschat. Je kunt rustig een verhaal hebben met alleen maar mannen, maar alleen vrouwen? Dat vinden we als samenleving raar:

I don’t think I’ve ever seen a book whose characters are 100% women, or even 100% women and their love interests. It simply doesn’t happen, because of course men exist. Of course they have impact on events and play significant roles in other people’s lives. Of course you couldn’t write a book, even a book set in an entirely different world, without them. But when it’s the reverse? Well, then you can’t expect women to be shoehorned in everywhere. Why would they even be around? It’s a fantasy world. It’s about criminals. You’re being unreasonable expecting women to be there. You’re asking too much.

Dit heeft onder andere te maken met een cultuur die de man als de universele norm ziet, terwijl vrouwen alleen iets over hun eigen sekse kunnen vertellen. In dat wereldbeeld vinden mensen het al snel irritant als een verhaal verteld wordt vanuit een vrouwelijk perspectief. Op z’n best is het overbodig (want je hebt het algemene verhaal al), en op z’n slechts ervaren mensen het als een vorm van discriminatie. Hoe dan ook kan een ‘vrouwenverhaal’ nooit zo goed zijn als een mannenverhaal, want… eh… nou ja… eh…mannen zijn nu eenmaal je van het…. universeel …. en zo.

Zodoende zien vrouwen zichzelf niet weerspiegeld op een manier die recht doet aan hun ervaringen. Ze horen er niet bij, of stuiten zelfs op regelrechte weerstand als ze iets over hun eigen belevingen proberen te vertellen. Dat leidt tot gevoelens van vervreemding en isolatie:

…when your experience is never the subject of the dominant discourse you begin to wonder whether you are just an isolated freakazoid after all.

Wat weer kan leiden tot depressies en/of gevoelens van zinloosheid, en bij gebrek aan beter zwijgen en onzichtbaar blijven.

Dat is omdat vrouwen mensen zijn. Vrouwen, als sociale wezens, reageren op signalen uit hun omgeving. Die signalen houden voor vrouwen vaak in dat ze geen verhaal hebben. Vrouwen hebben geleerd, zoals Hella Haasse zo mooi omschreef, dat mannen zelfstandig zijn, vrouwen bijvoeglijk. Vrouwen weten dat zij degenen zijn met minder status en minder invloed en dat ze maar beter hun mond kunnen houden.

Breken vrouwen met die voorschriften, dan noemt de samenleving hen bazig, een bitch, een heks die mannen impotent maakt door bijvoorbeeld haar eigen zin door te drijven in plaats van naar Hem te luisteren. Die combinatie van verinnerlijkt seksisme en sociale straf als vrouwen gendernormen overtreden, heeft gevolgen voor het beeld van de wereld en de plek die vrouwen daar in mogen hebben. Zelfs bij zoiets zogenaamd triviaals als humor wordt dat verschil in verwachting duidelijk:

This difference in expectations tells us a lot about how the two sexes look at life. Men expect a lot, and when they don’t get it they become sour. Women expect little and are happy when they get anything at all. When they “get” the punch line, their reward centers light up because the pleasure is so surprising.

Om al die redenen is het van levensbelang dat de ervaringen van vrouwen ruimte krijgen. En gelukkig is er steun. Vrouwen kunnen terecht bij literatuur. In een tijdperk waarin seksisme ondergronds doorwoekert en zich verschuilt achter complimenten, kunnen romans de functie van gids vervullen.

Vrouwen kunnen elkaar bovendien onderling steunen, en steun vragen van mannen die snappen hoe de samenleving vrouwen marginaliseert. Door, om te beginnen, vriendelijk voor elkaar te zijn. In een wereld die vrouwen routinematig objectiveert, ridiculiseert en agressief behandelt, is vriendelijkheid een revolutionaire daad. Het gaat om menselijk fatsoen en respect. Elkaar ruimte geven om iets te zeggen en in te gaan op de argumenten, niet op de eigenschappen van de persoon – dat doen internettrollen al vaak genoeg.

Het helpt ook als vrouwen zichzelf serieus nemen. Methoden en manieren om situaties te analyseren, zoals feministen die aanreiken, kunnen daarbij behulpzaam zijn. Vervolgens kunnen vrouwen vanuit een hernieuwd inzicht en bewustzijn eisen dat anderen hen ook serieus nemen. Zoals schrijfster Ruthie Knox, die persoonlijke ervaringen gebruikt in haar romantische fictie. Waarna eindredacteuren haar sommeerden delen van de tekst te veranderen, omdat de lezer het niet zou accepteren. Nou, pech gehad:

I wrote myself out of my story, because my story is not close enough to the fantasy. I am tired of writing myself out of my stories. I’m not doing it anymore.

Hoort zegt het voort….

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: