De gereedschapskist: vier patronen die vrouwen tegen houden

Leve auteur Joan Williams. Ze deed uitvoerig onderzoek en bracht in kaart welke belangrijkste seksistische patronen vrouwen tegenhouden om hun ambities waar te maken en hun talent te ontplooien. Uiteindelijk identificeerde ze vier mechanismen die iedereen zou moeten kennen om het speelveld gelijk te maken en vrouwen in het bedrijfsleven evenveel kansen te bieden als mannen. De Zesde Clan noemt graag nog een vijfde factor: mannen die denken dat er geen genderprobleem bestaat.

De vier hoofdpatronen die Williams vond zijn de volgende:

  1. Spitsroeden lopen. Je kunt als vrouw niet te ‘mannelijk’ zijn want dan ben je een kille bitch. Maar je mag ook niet te vrouwelijk zijn, want dan ben je een slappe voetveeg die niemand serieus neemt. Loopt meestal uit op een onmogelijke ‘de klos als je het doet, de klos als je het niet doet’-situatie.
  2.  Bewijs het nog een keer. Mensen beoordelen mannen op potentie, vrouwen op bewezen prestaties. Vervolgens moet je als vrouw keer op keer bewijzen dat je ‘het’ kunt, wat het ook is. Je mag geen fouten maken en moet twee keer zo goed presteren om als ongeveer gelijkwaardig competent bevonden te worden dan een man.
  3. Moederschapsboete. Zodra je kinderen krijgt geld je niet meer als een serieuze werkneemster. Maar lang daarvóór gaat het al mis. Want een vrouw kan in potentie moeder worden, en die ramp willen werkgevers graag voor zijn.
  4. ‘Tug of War’, oftewel touwtrekken, onderling strijd voeren. Vrouwen beoordelen andere vrouwen kritischer.

Het werk van Williams is gericht op de situatie in de V.S. Dat heeft gevolgen voor haar bevindingen. In ieder geval in de V.S. kunnen zwarte vrouwen zich bijvoorbeeld iets meer assertiviteit veroorloven dan blanke vrouwen. Gaan ze echter te ver, zulks ter beoordeling van de ander, dan botsen ze aan tegen het stereotype van de Boze Zwarte Vrouw, en dan is het gedaan. Want een Boze Zwarte Vrouw is het engste wat er is. Of dit specifieke stereotype in Nederland net zo sterk werkt als in de V.S., durft de Zesde Clan niet te zeggen. Wij hebben een ietwat andere geschiedenis.

Op andere vlakken komen de resultaten echter naadloos overeen. Ook Nederland straft moeders. Je loopt als vrouw een groot risico dat een werkgever je ontslaat of degradeert, zodra je aankondigt dat je zwanger bent. Ook Nederland laat vrouwen spitsroeden lopen. Boven ons hoofd hangt de Libelle vrouw: vriendelijk, zorgzaam, geeft relaties voorrang, doet alles om spanningen te vermijden. O wee als je afwijkt van deze norm.

Zeker op het werk kun je zodoende bijna niet winnen: je bent óf competent in je vak maar maar niet vriendelijk, óf vriendelijk maar niet competent. Je onderhandelt nauwelijks over je salaris en draagt zodoende bij aan je eigen loonkloof, of je onderhandelt wel en krijgt sociaal gezien straf als moeilijke bitch (of je krijgt de baan niet omdat ze je niet meer willen, nog een risico van onderhandelen).

Daarnaast viert ‘bewijs het nog maar een keer’ hoogtij. Je hebt de verkeerde sekse, dus moet je bewijzen dat je ‘het’ kunt. Zo moesten Nederlandse onderzoeksters een aanzienlijk hogere prestatie leveren om evenveel subsidie te krijgen dan hun mannelijke collega’s. Pas toen subsidieverleners hun procedures eerlijker maakten, begon dat verschil langzaam te vervagen. Voor vrachtwagenchauffeurs geldt hetzelfde. ‘Op vrouwen wordt dubbel gelet’, en ‘vrouwen moeten zich meer bewijzen’, gaven twee vrouwelijke chauffeurs aan.

Bij vier, de onderlinge strijd, ontdekte Williams dat de spanningen vaak een gevolg zijn van een van de andere drie vormen van seksisme. Zo blijkt uit onderzoek dat secretaresses, áls ze een voorkeur hebben, liever voor een man werken, want die let niet zo strikt op wat ze doen. Een vrouwelijke baas vervalt sneller in micromanagen en overdreven kritisch gedoe. Echter, die man kan zich een meer ontspannen houding veroorloven. Zijn vrouwelijke collega weet diep van binnen dat ze zich geen fouten kan veroorloven. De dubbele moraal op het werk drijft vrouwen op dit soort manieren uit elkaar.

Tenslotte iets waar Williams niet diep op ingaat, maar wat desalniettemin een groot negatief effect heeft: blindheid bij mannen voor hun privileges. Keer op keer blijkt dat veel mannen denken dat het wel goed zit. Hun organisatie discrimineert niet, P&O let echt alleen op kwaliteit, en vrouwen hebben echt evenveel kansen. Zo bleek uit recent onderzoek van de universiteit van Gent dat mannen niet dachten dat hun universiteit genderproblematiek kent (p. 82). Eenderde tot de helft van de vrouwen ervoeren echter duidelijk meer obstakels dan hun mannelijke collega’s. Vooral postdocs zagen dat hun gender negatieve gevolgen had voor promotiekansen en dergelijke.

Het probleem is dat mannen in veel organisaties de macht hebben. Vrouwen en mensen met een gekleurde huid weten tegenwoordig iets vaker door te dringen tot de plekken waar de echte macht huist, maar halen vaak de dertig procent niet. Pas vanaf die grens kunnen minderheden agenda’s bepalen en daadwerkelijk de cultuur veranderen.

Zolang veelal blanke mannen domineren, vinden dat er geen genderprobleem is, en geloven dat ze ‘alleen op kwaliteit letten’, zoals onze grote vriend Mark Rutte, blijven vrouwen en andere ‘afwijkende’ mensen voor een dichte deur staan. Hoog tijd dus dat bazen inzien dat er wél een probleem bestaat. En dat ze gaan werken aan het veranderen van organisaties. Ze ontslaan nu competente werknemers, alleen maar omdat die zwanger worden, en/of verstikken vrouwen in een hardnekkige cultuur van seksisme en onderwaardering. Da’s dom. Heel dom. En het kost je indirect bakken met geld omdat je talent, kwaliteit en vernieuwing mist.

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: