Verzet begint tussen de oortjes

Schokkende cijfers uit een Europees onderzoek naar geweld tegen vrouwen maken duidelijk dat de emancipatie nog lang niet voltooid is. Waarom worden we niet kwaad? Ook al zou op papier alles tip top in orde zijn, dan nog valt die papieren winst weg tegen een lawine aan fysieke en seksuele agressie. Zulk geweld beperkt meisjes en vrouwen in hun vrijheid en tast hun fysieke en geestelijke integriteit aan. Vandaar dat het thema geweld hoog op de agenda staat, onder andere tijdens een bijeenkomst op 9 maart, in Gent.

De organisatoren geven die dag een zine uit. De Zesde Clan leverde een bijdrage aan dit blad.  Emancipatie, brood nodig! Wie weet vallen de cijfers dan over een paar jaar minder grimmig uit. Ondertussen plaatsen we ‘ons’ stuk bij wijze van voorpublicatie graag op de Zesde Clan:

VERZET BEGINT TUSSEN DE OORTJES

Psychologische aspecten zijn van groot belang als het gaat om het tegengaan van geweld tegen vrouwen. Deze invalshoek kan gevoelig liggen. Het gevaar bestaat, dat mensen denken dat je alleen kijkt naar het individu: ”Als zij maar dit of dat had gedaan, zou haar niets overkomen zijn”. Teveel mensen geven op die manier het slachtoffer de schuld.

Dat is niet de bedoeling. Het gaat in dit stuk om de socialisatie van mensen, in het bijzonder meisjes, en de manier waarop collectieve overtuigingen verinnerlijkte normen en waarden versterken. Dat heeft directe gevolgen voor de houding van het individu, én de houding van de maatschappij, ten aanzien van geweld. Want wat doet het met je, als je leeft in een samenleving die meisjes als baby’s al roze rompertjes aantrekt met het commando ‘lief’ erop? Als je niet boos mag worden, hoe moet je dan van je afbijten in een vervelende situatie?

Vrouwen en zij die zichzelf als vrouw identificeren, botsen met name aan tegen twee essentiële stelsels van normen en waarden. Het Mars en Venusdenken, en het toenemende individualisme. Beide ideologieën maken het moeilijk om geweld serieus te nemen en te bestrijden, zowel op persoonlijk als op collectief niveau.

Mars en Venusdenken: zij is anders dan hij, en geheel toevallig betekent dit in de praktijk vooral dat zij minder is. Hij is de norm, zij de afwijking. Hij vertegenwoordigt het universeel menselijke, zij vertegenwoordigt alleen ‘de vrouw’. Hij is assertief, zij is agressief. Hij kan zijn seksuele driften met zijn mannenbrein nou eenmaal niet goed beheersen, dus is zij er met haar vrouwenbrein verantwoordelijk voor dat ze geen verkeerde signalen afgeeft.

Verandering eisen heeft geen zin. De rollenpatronen zitten sinds de oertijd verankerd in onze genen. Zo is het nou eenmaal. Logisch dat hij de plannen maakt en zij het eten (vrij naar Joanna Russ). Logisch dat hij jaagt, en dat zij hard nee moet zeggen, of anders….

Individualisme: wie begint over structurele discriminatie en/of systematisch geweld, zeurt. Dat bestaat toch niet meer? We zijn verantwoordelijk voor onszelf. Als je onderbetaald wordt, had je maar beter over je salaris moeten onderhandelen. Als je partner je slaat, loop je toch gewoon weg? Als je teveel alcohol drinkt, moet je niet raar opkijken als dat uitloopt op ruwe verrassingsseks. Had je maar beter op jezelf moeten passen.

Onder andere psychiater Nelleke Nicolai, die in Nederland pionierswerk verrichtte in de vrouwenhulpverlening, beschrijft hoe vrouwen dit soort boodschappen internaliseren en zichzelf gaan devalueren. Vrouwen raken er van overtuigd dat zij tekort schieten, schuldig zijn en problemen aan zichzelf te wijten hebben. Veel vrouwen doen er uiteindelijk het zwijgen toe. Ze proberen ieder voor zich te overleven in een samenleving die hen op de tweede plaats zet. Als iets fout gaat, ligt het aan zijzelf. Hadden ze maar beter op moeten letten.

Dat maakt vrouwen extra kwetsbaar, met name waar het gaat om de problematisering van geweld en agressie. Dat gebeurt op verschillende manieren. Ten eerste moeten veel vrouwen eerst hun socialisatie van lief meisje overwinnen, voordat ze gepast kunnen reageren op wangedrag van een ander. Ten tweede is geweld voor veel vrouwen een zeer reëel gegeven. Veel vrouwen en zij die zichzelf als vrouw identificeren, hebben al eens iets vervelends meegemaakt. Thuis, in een relatie, of op straat. Het risico is groot dat je bevriest, zodra je opnieuw in een bedreigende situatie terecht komt. Ten derde bombardeert de samenleving ons met boodschappen die agressie en geweld versluieren. Jongens zijn nou eenmaal jongens. Mannen kunnen nou eenmaal soms een kort lontje hebben. Vrouwen behoren hun uiterlijk belangrijk te vinden en seksueel beschikbaar te zijn. Dus waar hebben we het over?

Daarom moet de revolutie tussen de oortjes beginnen. Vrouwen moeten zich gelegitimeerd voelen om het beestje een naam geven, ook als de samenleving dat weigert. Vrouwen moeten de ruimte krijgen om boos te worden, zonder dat mensen ‘enge bitch’ roepen. Gezonde woede kan de verlamming doorbreken en kracht geven om grenzen te stellen, het eigen territorium te verdedigen en van zich af te slaan als dat nodig is. Vrouwen moeten de dader leren aanspreken op hun gedrag, in plaats van de schuld alleen bij zichzelf te zoeken.

We zijn er collectief verantwoordelijk voor dat we vrouwen, en zij die zich als vrouw manifesteren, de ruimte geven om dit te doen. Dat betekent dat we de groep gebruiken om het individualisme in te perken. Eén vrouw die een gebeurtenis definieert als geweld en intimidatie, kan terzijde geschoven worden als een zonderling. Maar als duizenden mensen hetzelfde zeggen, moet de samenleving die signalen serieus nemen.

Zeker bij geweld kan dat veel uitmaken. Als groep kunnen mensen namelijk dominante normen en waarden legitimeren, maar ook doorbreken. Zo wijst onderzoek uit dat het bestaan van een sterke vrouwenbeweging in een land hét verschil maakt bij de aanpak van geweld. Hoe sterker het feministische geluid, hoe eerder een land agressie problematiseert en maatregelen neemt.

Daarnaast kunnen we allemaal, als mens, bijdragen aan een wereld die veiliger is voor vrouwen en zij die zichzelf vrouw voelen. Zoals:

  • Mannen stimuleren dat zij hun seksegenoten aanspreken op hun gedrag. Aangezien mannen helaas grootleverancier van daders zijn, zou iedere weldenkende man een extra verantwoordelijkheid moeten voelen om geweld te voorkomen
  • Vrouwen op hun woord geloven als zij aangeven te maken te hebben gehad met geweld
  • Vrouwen ruimte geven om woede en verdriet te uiten, zonder meteen waardeoordelen te vellen
  • Geweld zichtbaar maken door incidenten te melden, de politie te bellen als je getuige bent van geweld, aangifte te doen
  • Je aansluiten bij een vrouwengroep en/of feministische acties en organisaties steunen
  • De minachting voor vrouwen bewust bijsturen door vrouwen welgemeende complimenten te geven, hen te vragen wat hun dromen zijn, waar ze behoefte aan hebben, en/of hun persoonlijke kennis en kunde bevestigen

Dit zijn kleinschalige, haalbare acties die we allemaal, vandaag, kunnen ondernemen om de macht van de groep ten goede te keren en de samenleving veiliger te maken. Laten we beginnen!

BRONNEN:

Emancipatiemonitor 2010 en 2012, o.a. de hoofdstukken over geweld. Rapport van het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Sociaal Cultureel Planbureau in Nederland, in opdracht van het ministerie van OCW.

Fels, Anna, ”Vrouwen en ambitie’, Uitgeverij Réunion, 2008

Fine, Cordela, ‘Waarom we allemaal van Mars komen”. Lannoo, 2011

Htun, Mala en Weldon, Laurel S. ”The Civic origin of Progressive Policy Change”, American Political Science Review, Volume 106, Issue 03, Augustus 2012, pp 548 – 569

Nicolai, Nelleke, ”Vrouwenhulpverlening en Psychiatrie”, Uitgeverij Babylon/De Geus, 1997

Rybaczuk, Rachel, “The Search for Self-Fulfillment: How Individualism Undermines Community Organizing” – master thesis, Universiteit van Massachushetts/Amherst, 2009

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: