Mythes veranderen als de samenleving verandert, en omgekeerd: een Oresteia voor 2014

Niets is voor de eeuwigheid onveranderlijk in steen uitgehouwen. Dat laat het Noord Nederlands Toneel (NNT) zien in een geheel vernieuwde versie van de Griekse klassieker De Oresteia. Regisseur Gerardjan Rijnders weigerde het verhaal te laten eindigen met de bevestiging van een orde waarin mannen en mannelijke normen zegevieren. Hij geeft vrouwen het laatste woord.

Het oorspronkelijke drama vertelt in drie afleveringen het verhaal van een koning, die zijn dochter offert ten behoeve van een oorlog / een gunstige wind voor zijn vloot. Zijn vrouw, Klytaimnestra, wacht jaren op zijn terugkeer, zodat ze samen met haar nieuwe geliefde wraak kan nemen. Dat lukt. Ze vermoordt haar echtgenoot, tevens moordenaar van haar dochter. Een andere dochter, Elektra, wil daarna op haar beurt wraak. Onder haar invloed vermoordt haar broer Orestes Klytaimnestra. Furiën achtervolgen Orestes: zij willen wraak voor de moord op de moeder.

Uiteindelijk zorgt de godin Athene voor het herstel van de orde. Die orde geeft echter voorrang aan mannen. Hun opvattingen over rechtvaardigheid krijgen voorrang boven wat vrouwen rechtvaardig vinden. Moord op een moeder is minder erg dan moord op een vader. Orestes is wel schuldig, maar wordt niet gestraft. De boze furiën, die Klytaimnestra wilden wreken, trekken zich gehoorzaam terug. Het stuk geeft zo op symbolische wijze weer hoe een mannelijk rechtssysteem wordt gevestigd.

Anno 2014 gaat dat steeds meer wringen. Daarom voegde Rijnders een vierde deel toe aan de originele trilogie. In zijn versie van de Oresteia maken vrouwen niet lijdzaam plaats voor een door mannen gedomineerde orde. Het stuk is dan wel vernoemd naar Orestes, maar Rijnders legt de nadruk op de persoon van Klytaimnestra. Zoals het NNT meldt:

In de bewerking van Rijnders voeren ‘de kinderen van de nacht’ oppositie tegen een wereld in ontbinding. Het zijn de anarchisten, de kunstenaars en vrouwen zoals de Pussy Riots, de Madonna’s, de Sinead O’Connors die ons scherp houden, die vragen blijven stellen over de wereld waarin we leven.

Waar anderen fluisteren, daar verheft Klytaimnestra haar stem en protesteert tegen de gang van zaken:

Deze manier van omgaan met klassieke mythen is zeer belangrijk. Vrouwen hadden eeuwenlang geen stem. De helft van de wereldbevolking kreeg de status van de griezelige Ander, de inferieure, gemankeerde man, het wezen dat alleen enig bestaansrecht had zolang ze maagd bleef of als een gehoorzame moeder haar man diende en het huishouden deed. Bewerkingen zoals die van Rijnders maken duidelijk dat er ook andere zienswijzen bestaan. Dat je kritische vragen kunt stellen. En dat mythes een product zijn van menselijke culturen. Ze kunnen veranderen, en daarmee verander je de cultuur. Of omgekeerd: de samenleving verandert, en daardoor kun je ook de mythe veranderen.

De Oresteia gaat in premiere op 23 februari, in Groningen. Daarna gaat het NNT op tournee langs steden zoals Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven. Gaat dat zien….

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: