Nederlandse moeder loopt stuk op sociale druk

Met name vrouwen die net een kind kregen, leggen zich neer bij een traditionele rolverdeling. Daarbij blijft zij hoofdverantwoordelijke voor huishouden en gezin, terwijl ze vaak ook betaald werk buitenshuis verricht. Vrouwen ervaren extra stress en lopen in dit model een groot risico op armoede. Sociale druk speelt een zeer grote rol bij het ontstaan van deze situatie. Dat bleek eerder al uit de meest recente Emancipatiemonitor, en dat blijkt nu opnieuw uit een proefschrift van Justine Ruitenberg. Waarom? En hoe doorbreek je de status quo?

Probeer in dit vijandige klimaat maar eens de ‘juiste weg’ te vinden…

Het inschikken, redderen en regelen moet in het gangbare anderhalf verdieners model van vrouwen komen. Zij  protesteren daar nauwelijks tegen. Verschillende factoren lijken van belang voor die moedeloosheid. Ruitenberg ontdekte dat de individualisering en het Mars en Venusdenken gemeengoed zijn geworden. Beide ideologieën fungeren als rechtvaardiging van de status quo:

Toch klagen de geïnterviewde moeders nauwelijks over deze ongelijkheden, maar rechtvaardigen deze vanuit karakterverschillen of de ‘natuurlijke’ verschillen tussen mannen en vrouwen. Ongelijkheden tussen mannen en vrouwen worden niet meer gezien als iets gemeenschappelijks dat vrouwen bindt, maar als privékwesties.

Daarnaast botsen vrouwen aan tegen de houding van mensen die voor hen belangrijk zijn. Wat werkgevers en partners doen, heeft namelijk gevolgen voor vrouwen. Vrouwen verliezen hun positie op de arbeidsmarkt vanwege de discriminatie van zwangere vrouwen door werkgevers. De partner perkt keuzes nog verder in. Die houdt, als het puntje bij paaltje komt, vast aan zijn (fulltime) werkweek en weigert echt gezamenlijk verantwoordelijk te zijn voor kind en keuken. Hij helpt hooguit mee, waarbij hij zich vaak beperkt tot de leuke dingen. Wel kind van school ophalen en boodschappen doen, niet de wc pot schrobben.

Een vierde factor is het Libelle ideaalbeeld van het gelukkige gezin. Boze vrouwen zijn eng. Ruzies zijn vervelend, helemaal als je er niks mee opschiet. Moeten erkennen dat je partner geen reden voelt om te veranderen, is ook pijnlijk. In het kader van conflictvermijding en de lieve zorgzame vrouw zijn, kiezen vrouwen uiteindelijk eieren voor hun geld. Waarna ze last hebben van een ongeïnteresseerde man, en extra stress ervaren vanwege het moeten combineren van werk en gezin.

Tot slot hebben we de wortel en de stok. Van oudsher dé twee manieren om een sociale norm te handhaven. Wat de nadelen ook zijn, de anderhalf verdienersmoeder moet genoegen nemen met haar plek. Ze krijgt daarvoor een wortel voorgehouden, in de vorm van complimenten en bevestiging. Als samenleving zeggen we ‘goed zo’ tegen vrouwen die zich schikken. Dat levert een vorm van beloning op, in de zin van sociale goedkeuring, een gunstige inkomenspolitiek, en andere maatschappelijke steun.

De stok:  afkeer. Waag het niet om single te blijven. Vrijgezelle vrouwen mankeren iets, zijn egoïstisch of te veeleisend. Je telt niet mee als vrijgezel. Waag het ook niet om een alleenstaande moeder te worden. Dan heb je gefaald en zijn allerlei maatschappelijke problemen, zoals ontspoorde kinderen, jouw schuld. Waag het niet om zelfstandig te willen leven. Dan ben je een powerfeministe, een bitch die ‘gewone’ vrouwen lastig valt met dwingende dogma’s. Laat die arme vrouwen met rust, naar wijf! Als vrouwen hun natuurlijke aard willen volgen, moet je ze niet tegen houden. Vrouwen willen nou eenmaal niet, en hebben geen ambitie. Toch? Toch?

In alle gevallen loopt het slecht met je af. De alleenstaande vrouw sterft eenzaam in haar armoedige appartementje en wordt daarna opgegeten door haar vijf katten. De alleenstaande moeder bederft de samenleving, dus je mag vrijuit op haar schieten (verbaal). En de carrièrebitch zit aan het einde van een lange werkdag, door iedereen gehaat, huilend op de bank. Had ze maar een lief gezin gehad, in plaats van een carrière, dan was ze vast en zeker veel gelukkiger geweest.

Hoe doorbreek je die moedeloze, ‘het is nou eenmaal zo en zo is het nou eenmaal’ houding? Zowel de Emancipatiemonitor, als het proefschrift van Ruitenberg, leveren enkele interessante inkijkjes op. Het blijkt dat eigen ervaringen en voorbeelden uit de directe omgeving behulpzaam zijn bij het kunnen breken met de dwingende sociale normen.

Bij eigen ervaring gaat het om bewustwording en het zien van de schaduwzijde van het beeld van de gelukkige deeltijdmoeder. Zo geven vrouwen na ontslag, ziekte en/of scheiding vaak aan, dat zij achteraf gezien andere financiële keuzes zouden hebben gemaakt. Want na de scheiding lopen vrouwen veel meer risico dan mannen om te vervallen in armoede.

Daarnaast blijken voorbeelden uit de directe omgeving van groot belang. Met name de boodschappen die je in je jeugd mee kreeg. De Emancipatiemonitor schrijft daarover bijvoorbeeld:

Mensen die wel hebben meegekregen dat het belangrijk is dat ook mannen zorgen en huishouden, willen of hebben dit vaker in hun eigen leven gerealiseerd.

Ook steun van de omgeving, met name de moeder, weegt zwaar:

Zo blijkt onder meer dat moeders die veel uren blijven werken vanuit de wens om economisch zelfstandig te zijn (30 procent van de moeders), daartoe vaak expliciet of impliciet gestimuleerd zijn door een krachtige moeder, of juist door een moeder die klaagde over het huisvrouwenbestaan. Evenals de rol van de werkgever. Moeders die zich duidelijk gesteund voelen in hun carrière door ouders, leraren, partners en bazen, streven vaker een gelijke rolverdeling met hun partner na en willen meer uren werken.

Wat vrouwen nodig hebben zijn goede voorbeelden, goede ervaringen, en steun om daadwerkelijk vrije keuzes te kunnen maken. Zolang overheid, partners en werkgevers het laten afweten, kun je niet van individuele vrouwen verwachten dat zij zichzelf bij hun schoenveters uit het moeras trekken. Helemaal niet als een meerderheid vindt dat de vrouw daarmee in strijd met haar eigen natuur handelt en verandert in een eng wijf.

Tot slot valt de Zesde Clan op dat de rol van collectieve actie onderbelicht blijft. Zowel bij de Emancipatiemonitor, als in het proefschrift van Ruitenberg. Dat viel blijkbaar buiten het onderwerp van beide studies. Keer op keer blijkt echter dat het geïndividualiseerde Mars en Venusdenken, de ‘als het niet lukt is het je eigen schuld’ mentaliteit, ondermijnd kunnen worden door krachten te bundelen. Structureel onrecht kun je het beste collectief aanvechten.

We hebben een veelkleurige feministische beweging nodig, die vrouwen verenigt en steunt bij het opkomen voor je rechten. Voor iedere vrouw zal die steun er anders uit zien, maar wat ons verenigt zijn de maatschappelijke onderwaardering voor vrouwen en het vrouwelijke, en de manieren waarop seksistische patronen ons klem zetten. Op grond daarvan kunnen we elkaar helpen bij bewustwording en concrete stappen zetten om de situatie te verbeteren. Dat werkt. En biedt in sociaal psychologisch opzicht tegenwicht aan de constante kritiek op vrouwen.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: