Tussen papier en praktijk gaapt een kloof

Wat zullen twee mannelijke Leidse promovendi blij zijn. ‘De emancipatie is af’, vertelden ze vrouwen onlangs via de Volkskrant. Prompt komt het nieuws dat Nederland bovenaan staat in een nieuw overzicht, van de situatie in allerlei landen rondom gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Echter, zelfs minister Bussemaker van Emanicaptie geeft tussen de regels toe dat er nog een wereld te winnen valt als het gaat om de situatie in de praktijk.

Bussemaker toont zich blij met de lijst van de Verenigde Naties. In een gender gelijkheidsindex van dit orgaan prijkte Nederland in 2012 op de eerste plaats. Bussemaker zegt hierover echter:

 ‘We moeten blijven knokken zodat gelijke rechten en een gelijke behandeling worden omgezet in de praktijk en vrouwelijk talent ook echt de ruimte krijgt. Het is nu zaak dat mannen, vrouwen én werkgevers doorpakken en nog meer gaan inzien dat diversiteit op de werkvloer winst oplevert.’

Hier gebeuren twee dingen. Ten eerste wordt emancipatie gelijkgesteld aan ‘iedereen betaald werk’. Op zich logisch, want Bussemaker concentreert zich vooral op de economische zelfstandigheid van vrouwen. Ze weet dat ze nog bergen werk moet verzetten voordat vrouwen zichzelf kunnen bedruipen. Nederland heeft een oerconservatieve mentaliteit. Met gevolgen zoals structurele discriminatie van zwangere vrouwen op de werkvloer, een gebrek aan keuzevrijheid en een ‘onverklaarbare’ loonkloof van 8 procent. (Zodra je seksisme meerekent is dat verschil opeens wél verklaarbaar.)

Maar emancipatie ligt natuurlijk veel breder dan kwesties rondom betaald werk. Het gaat ook om impliciete normen, culturele en psychologische factoren, de rol van onbewuste vooroordelen. De Verenigde Naties slaan dat soort gegevens over – de lijst concentreert zich op de formele situatie. Bussemakers lijkt hier wel oog voor te hebben. Ze zegt namelijk dat ze graag wil, dat gelijke rechten worden omgezet in de praktijk.

Ze geeft daarmee impliciet toe dat dit nu nog niet gebeurt. Op papier kunnen vrouwen wel dezelfde rechten hebben, maar dat wil niet zeggen dat het ook in de praktijk goed gaat. Als mens houden we namelijk veel rekening met de mening van andere mensen. We willen niet buiten de groep vallen. En de groep, wij als samenleving, vinden in meerderheid nog steeds dat een vrouw zonder mannelijke partner iets mankeert. We verwachten nog steeds van vrouwen dat ze sociaal zijn en zorgen voor anderen, want dat is hun natuur. We denken nog steeds dat vrouwen minder kwaliteit bieden dan mannen en dat de echte leider een man is.

Dat begint al vroeg. Wat er ook op papier staat, in de praktijk krijgen meisjesbaby’s vanaf de geboorte roze pakjes aan met het commando ‘lief’ erop. Een meisje kan een hooguit een prinses worden, terwijl jongens de wereld mogen veroveren. Sites zoals seksisme in en om het huis, of het everyday sexism project, maken duidelijk dat vrouwen nog steeds te maken krijgen met hardnekkige patronen van uitsluiting en marginalisering.

Om in die situatie te spreken van vrije keuzes is lachwekkend. De keuzes die vrouwen maken, hangen nauw samen met keuzes die mannen maken, wat er gebeurt in de wijdere wereld, zoals de politiek en in het bedrijfsleven, en welke boodschappen vrouwen geïnternaliseerd hebben.

De emancipatie is pas af als mannen even vaak als vrouwen thuis onbetaald het toilet schoonboenen en ongestoord kunnen werken in de kinderopvang. De emancipatie is pas af als vrouwen even vaak als mannen het verhaal dragen in een film, boek of televisieserie. De emancipatie is pas af als vrouwenvriendschappen even vaak publiekelijk gevierd worden als mannenvriendschappen (Zie: bromance, literatuur, alle buddy cop movies enz.) De emancipatie is pas af als feminist niet meer geldt als een scheldwoord.

Of, zoals webmagazine Salon het zo mooi zei:

 I know, people laugh at expressions like “institutionalized male dominance” because of the alleged “boy crisis.” I laugh, too, when I hear “male dominated” used as a descriptor, because, what, pray tell, isn’t male dominated? […] The End of Men, The Richer Sex, The Dead Patriarchy and the Boy Crisis will get my full attention when their effects translate into parity in politics and gender, the end to lifetime wealth and wage gaps, the equalizing of confidence and ambition across socioecononomic, racial and gender groups and an end to the relentless realities of domestic violence and sexual assault, from which children and women remain the most likely to suffer.

Tot die tijd betekent zo’n eerste plek alleen dat Nederland het beter doet dan Yemen. Ja, dat is zeker een vooruitgang – het is erg fijn dat je na een verkrachting niet met de dader hoeft te trouwen om de familie eer te redden – maar om nou te zeggen dat we af zijn van het systeem waarin blanke mannen de baas zijn? Nee.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: