De Gereedschapskist: filosofe Luce Irigaray

Waar zou het praktische feminisme staan zonder theoretische basis? Dat is de vraag die Evelien Geerts zichzelf stelde. In het werk van Luce Irigaray vond deze studente wijsbegeerte aan de Universiteit van Antwerpen een inspirerend voorbeeld. Irigaray wilde loskomen van de dominante filosofische canon, omdat de daarin gestelde denkwijzen vrouwen het zwijgen oplegden. Door eeuwenoude filosofische concepten te bekritiseren en los te laten, kunnen vrouwen hun eigen stem vinden. De filosofie kan dan komen tot een situatie waarin mannen én vrouwen op een gelijkwaardige manier deelnemen aan het debat, aldus Irigaray.

Irigaray: je op gender richten om er juist los van te komen.

Er gebeurde iets ironisch met haar werk, signaleert Geerts. Luce Irigaray, een Belgische filosofe, protesteerde tegen het feit dat de traditionele filosofie vrouwen monddood maakt, en werd vervolgens zelf monddood gemaakt. Ze is nu volgens Geerts een ‘vergeten stem in de filosofie’. Als mensen haar al aanhalen, gebeurt dat op basis van vertekende beelden.

Volgens haar kwam dat onder andere doordat vakbroeders Irigaray’s kritiek op de traditionele filosofie nauwelijks konden accepteren. Ook verweten mensen haar vrouwen te willen reduceren tot een zogenaamde vrouwelijke essentie, zoals vastgelegd in hun lichaam.  Irigaray zou in dat geval precies doen wat ze andere filosofen verweet, en zich schuldig maken aan de aloude ‘anatomie als noodlot’-opvattingen van onder andere Sigmund Freud.

Geerts betoogt dat het Irigaray juist wil dat vrouwen zich bewust worden van de manier waarop ze opgevoerd worden in de dominante filosofie. Ze herhaalt de traditionele denkbeelden alleen om duidelijk te maken dat die problematisch zijn voor vrouwen – cue de kritiek van Irigaray op talrijke filosofen, vanaf de oudheid tot nu, die vrouwen beschreven als object, de ander, de niet-man of gemankeerde man, de zwakkere, degene met een gebrek, een wezen geregeerd door haar irrationele emoties en de enge processen in haar lijf, zoals menstruatie, zwangerschap en alles wat er verder vloeit en broeit daar binnen. De Oude Grieken zeiden onomwonden dat ze vrouwen liever kwijt dan rijk waren, want zij brengen al het enge en vervelende in de wereld. Zoals menselijke seksualiteit, aftakeling en de dood. Brrrrr!

Noot van de Zesde Clan: Irigaray is niet de eerste die dit opvalt en constateert dat vrouwen hierdoor beschadigd werden. Zeker als de filosoof in kwestie religieuze overtuigingen had, was de vrouw al snel niet alleen object of niet-man, maar ook nog eens eng, slecht, duivels, een gevaar voor mannen. Daarom moest ze haar lichaam bedekken, uit het zicht blijven en zwijgen. Zie onder andere ook het werk van Karen Armstrong, die deze vrouwenhaat in kaart bracht en de concrete gevolgen van zulke denkbeelden beschrijft in termen die niets aan duidelijkheid te wensen overlaten.

Terug naar de filosofie en het onderzoek van Geerts. Zij schrijft dat het volgens Irigaray voor vrouwen noodzakelijk om die situatie tot zich door te laten dringen. Ze moeten vraagtekens plaatsen bij dit soort opvattingen, de dominante filosofie kritisch onderzoeken, begrijpen hoe het dominante discours in elkaar zit, en vervolgens een eigen koers varen. De filosofie die daaruit voortvloeit, een vrouwelijke filosofie, is anders. Al is het maar omdat de wereld er anders uit ziet voor vrouwen, en zij een nieuw geluid kunnen laten horen, vanuit hun eigen ervaring en eigen inzichten.

Dat is een politiek verhaal, en in de praktijk kan deze filosofie van een enorm bevrijdend effect hebben. Het moedigt vrouwen aan autoriteiten kritisch te benaderen en hun eigen weg te gaan, zoals deze spreekster op een congres ontdekte:

It is my view that many of us have things to say, but that the effort of writing in a voice that feels distanced, objective and unnatural feels too much like hard work.  As I was brushing my teeth one day after passing my PhD, it came to me what it was I had learned from the writing of it: rebellion. My examiners were right to ask me to look back at the history of feminist thought and to consider where it had taken women writers by the end of the twentieth century.  In my case, it took me back to the beginning of the second-wave, back to Helene Cixous and her words in ‘The Laugh of the Medusa’: ‘Women write yourselves; your bodies must be heard’.  I can’t tell you what an important moment that was for me, the taste of toothpaste on my tongue, my face bare in the mirror: maybe I can be brave enough to write after all?

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: